نوامبر 27, 2020

فايل – تشکیل پرونده شخصیت در قانون جدید آیین دادرسی کیفری- قسمت ۵

1 min read

پرونده شخصیت در مرحله اتهامی یکی از اقدامات مثبت و نوآوری های قانوگذار میباشد. تا با انجام تحقیقات مقدماتی متهم یا تبرئه گردد یا با صدور قرار مجرمیت و بدواً کیفرخواست به پای میز محاکمه کشانده شود. بازپرس از مهمترین عناصر قضایی در تحقیقات مقدماتی است که در حین انجام تحقیقات مقدماتی دستور تشکیل پرونده شخصیت را صادر مینماید. برای اولین بار در قانون ایران در این مرحله تشکیل پرونده شخصیت الزامآور شده است. در واقع تحقیقات مقدماتی اساس و پایه یک پرونده کیفری است.
شناسایی شخصیت بزهکار در مرحلهی تحقیقات مقدماتی با هدف شناسایی علل بزهکاری و انطباق کیفر با شخصیت وی صورت می پذیرد زیرا جهت اتخاذ تصمیم متناسب با فرد بزهکار، کسب اطلاعات راجع به وضع خانوادگی جسمی و روانی و محیط اجتماعی او ضروری است. شناخت درست از متهم موجب هماهنگکردن روشهای بازجویی خواهد شد. و موجب میشود بازپرس روشهای تحقیق را متناسب با شخصیت متهم سازگار نماید.
بر اساس قانون جدید ماده ۹۲ بازپرس وظیفه تحقیقات مقدماتی کلیه جرایم را بر عهده دارد. این مدل در قانون جدید تفکیک مراحل تعقیب از تحقیق است. تعقیب بر عهده دادستان و تحقیق بر عهده بازپرس میباشد. شروع به تحقیقات مقدماتی ازسوی بازپرس منوط به ارجاع دادستان است. بنابراین تا زمانی که پرونده از سوی دادستان به او ارجاع نشود حق رسیدگی نداشته و الا تمام تحقیقات او فاقد ارزش قضایی است. این قاعده یک استثنا دارد در موردی که بازپرس ناظر به وقوع جرم باشد تحقیقات را شروع میکند، باید مراتب را فوری به اطلاع دادستان رسانید. و در صورت ارجاع دادستان تحقیقات را ادامه دهد (ماده ۸۹ قانون جدید آییندادرسی کیفری).
در جرایم موضوع ماده ۳۰۲ قانون فوق هر گاه بازپرس حاضر نبوده یا معذور باشد و هیچ بازپرس دیگری هم حاضر نباشد به تقاضای دادستان، رئیس حوزه قضایی یکی از دادرسان علیالبدل را معین میکند که وظیفه بازپرس تا زمان حضور او یا برطرفشدن مانع انجام دهد. در اینجا قضات دادگاه ها جانشین بازپرس هستند و تحقیقات مقدماتی توسط آنها انجام می شود.
مطابق ماده ۲۰۳ دستور تشکیل پرونده شخصیت توسط بازپرس در جرایم ذیل در مرحله اتهامی الزامی میباشد. این جرایم عبارتند از:
الف – جرایم موجب مجازات سلب حیات از هر نوعی که باشد اعم از حدی (رجم، صلب، اعدام حدی) و قصاص نفس
ب – جرایم موجب حبس ابد مانند، جرایم حدی، تعزیری و حبس ابد اکراهکننده در قتل.
پ – جرایم مستوجب قطع عضو شامل سرقت حدی و محاربه است
ت – جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی با میزان ثلث دیه کامل یا بیش از آن.
ث- جرایم تعزیری درجه یک تا چهار عبارتند از:
درجه ۱
حبس بیش از بیست و پنج سال
جزای نقدی بیش از یک میلیارد (۱٫۰۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰) ریال
مصادره کل اموال
انحلال شخص حقوقی
درجه ۲
حبس بیش از پانزده تا بیست و پنج سال
جزای نقدی بیش از پانصد و پنجاه میلیون (۵۵۰٫۰۰۰٫۰۰۰) ریال تا یک میلیارد (۱٫۰۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰) ریال
درجه ۳
– حبس بیش از ده تا پانزده سال
– جزای نقدی بیش از سیصد و شصت میلیون (۳۶۰٫۰۰۰٫۰۰۰) ریال تا پانصد و پنجاه میلیون (۵۵۰٫۰۰۰٫۰۰۰) ریال
درجه ۴
– حبس بیش از پنج تا ده سال
– جزای نقدی بیش از یکصد و هشتاد میلیون (۱۸۰٫۰۰۰٫۰۰۰) ریال تا سیصد و شصت میلیون (۳۶۰٫۰۰۰٫۰۰۰) ریال
انفصال دائم از خدمات دولتی و عمومی
قانونگذار ما متأثر از سیستم فرانسوی پرونده شخصیت را در مرحله تحقیقات مقدماتی در جرایم اطفال زیر ۱۸ سال و بزرگسالان الزامآور کرد. هم چنین در دادسرای نظامی که تحقیقات مقدماتی این جرایم مهم انجام میگیرد تشکیل پرونده شخصیت در خصوص ارتکاب این جرایم الزامآور میباشد. که ماده ۸۱ قانون آییندادرسی کیفری فرانسه مصوب ۱۹۵۸ مقرر گردید که تشکیل پرونده شخصیت در مرحله تحقیقات مقدماتی در امور جنایی الزامی و در امور جنحه اختیاری است. شناسایی شخصیت متهم در این مرحله با هدف شناسایی علل و انگیزه ارتکاب به جرم، تشخیص حالت خطرناک و انطباق کیفر با شخصیت وی صورت میپذیرد. لذا شناخت قبلی متهم یکی از لوازم دادرسی عادلانه و تحقق عدالت کیفری است
همچنین مطابق ماده ۲۰۳، بازپرس مکلف است دستور تشکیل پرونده شخصیت را به واحد مددکار اجتماعی (پزشک، روانپزشک و مددکار اجتماعی) صادر نماید.
در قانون جدید به مشخص نمودن مددکاران اجتماعی که نقش مهمی در تشکیل پرونده شخصیت بزهکاران ایفا میکند اشاره کرده است. تا به حال واحد منظم و منسجمی بنام واحد مددکاری اجتماعی وجود نداشته است اگر چه در لابهلای قوانین و لایحه دادرسی اطفال و نوجوانان در مواد ۵۱ و ۵۲ و آییننامه سازمان زندانها مصوب ۲۰/۹/۸۴ نام برده شده است.
ماده ۴۸۷ قانون جدید آییندادرسی کیفری مقرر میدارد: « مددکار اجتماعی از بین فارغالتحصیلان رشتههای مددکاری اجتماعی، علوم تربیتی، روانشناسی، جامعهشناسی، جرمشناسی و حقوق استخدام میشوند.»
یکی از وظایف بسیار مهمی که برای مددکاران اجتماعی مورد نظر است شناسایی و تشکیل پرونده شخصیت است. که این نهاد در قانون مجازات اسلامی ۹۲ و آییندادرسی کیفری جدید برای نخستین بار به رسمیت شناخته شده است. نهاد مددکاری اجتماعی به عنوان نهادی که میتواند با یافتههای علمی بر تواناییها و استعدادهای بزهکار آگاهی یابد. این نهاد درکنار سایر متخصصان پزشکان، روانپزشکان، روانشناسان اقدامهای پیراقضایی انجام میدهند و درصدد بهبود وضعیت فردی و محیطی بزهکاران و پیشگیری از تکرار جرم آنان در آینده هستند.[۶۴] با شناختی که مأمور بالینی از شخصیت بزهکار و تواناییهای او پیدا میکند میتواند در گسترش هر چه بیشتر اصل فردیکردن مجازات نیز مؤثر افتد و هم چنین با شرح موارد مذکور ذهن مقام قضایی را پیرامون وضعیت اجتماعی بزهکار روشن نماید تا با توجه به علت بزهکاری به اصدار حکم متناسب بپردازد.
امید است، با اجرایی شدن قانون هر چه سریعتر واحد مددکاری اجتماعی در حوزه قضایی هر شهرستان ایجاد شود با توجه به گزارشهایی که این نهاد از نحوه بازاجتماعی شدن افراد ارائه میدهند میتواند بسیار مهم و مؤثر در تصمیمگیری قضات باشد.
روانپزشکی در چند دهه گذشته به طور مستقیم و غیرمستقیم در تحول حقوق کیفری مؤثر واقع شده است. روانپزشک باید مانند قانون، نه تنها حمایت از حقوق متهم، بلکه حفظ امنیت جامعه را نیز، مدنظر داشته باشد توجه روانپزشک اصولاً متوجه انسان و رفتار او است غالباً با دادگاه موافقت دارد که مجرم خطرناک بوده و نباید در جامعه آزاد باشد، اما در این مرحله توقف نمیکند. او به آینده مینگرد و هدف اصلیاش تنها دور کردن مجرم از جامعه نیست، بلکه میخواهد مجرم را مورد معالجه قرار داده برای او این فرصت را به وجود آورد که تربیت مجدد پیدا کند و پس از آزادی از زندان بتواند عضو مفیدی در جامعه باشد.[۶۵] در خصوص آزمایشات پزشکی و روانپزشکی، پزشک قانونی بیش از همه میتواند حضور پرنگی داشته باشد. در قانون جدید آیین دادرسی کیفری نقشی برای پزشک قانونی در جهت ایجاد پرونده شخصیت متهمان در نظر گرفته شده است محتوای پرونده شخصیت را آزمایشات پزشکی و روانپزشکی در برمیگیرد در این زمینه پزشک قانونی وظیفه خطیری بر عهده دارد. و ارتباطی تنگاتنگ با دستگاه قضایی دارد به گونهای که حتی اگر این سازمان حذف شود قضاوت درباره برخی مباحث از جمله صدمات و جراحات وارده و حقوق ناشی از تشخیص نسب غیر ممکن میشود. در همین راستا برای اجرایی شدن قانون تشکیل پرونده شخصیت باید سازمان پزشکی قانونی با همکاری قضات برجسته برنامهریزی مؤثری در زمینه تشکیل پرونده شخصیت داشته باشند. با توجه به مطالب گفته شده در این زمینه در مرحله تحقیقات مقدماتی دستور تشکیل پرونده شخصیت در جرایم فوقالذکر توسط بازپرس به واحد مددکاری اجتماعی صادر میگردد و در صورت نبود بازپرس قضات دادگاهها وظایف بازپرس را عهدهدار میشوند. در این واحد، پزشک، روانپزشک و مددکار اجتماعی در تشکیل پرونده شخصیت همکاری میکنند.
بند دوم: تشکیل پرونده شخصیت در دادگاه کیفری یک
دادگاه کیفری یک در قانون جدید آییندادرسی کیفری با تصویب ماده ۲۹۶ و از تاریخ لازم الاجرا شدن این قانون، دادگاههای کیفری استان منحل و به جای آن دادگاه کیفری یک تشکیل می شود. دادگاه کیفری یک جدید همانند دادگاه کیفری یک سابق و همانند دادگاه کیفری استان در مرکز استان، به تشخیص قوه قضائیه در حوزه قضایی شهرستانها نیز میتواند تشکیل شود. در حوزه هایی که این دادگاه تشکیل نشده است به جرایم موضوع صلاحیت آن از نزدیکترین دادگاه کیفری یک در حوزه قضایی آن استان رسیدگی می شود (تبصره۱ ماده ۲۹۶ قانون جدید آیین دادرسی کیفری)
دادگاه کیفری یک به سبب شدت مجازات جرایم ذیل از تعدد قاضی بهرهمند است. با حضور رئیس و دو مستشار و در غیاب رئیس با حضور سه مستشار تشکیل میشود در این حالت ریاست دادگاه بر عهده مستشاری است که سابقه قضایی بیشتری دارد. (ماده۲۹۶ قانون جدید آیین دادرسی کیفری)
جرایمی موضوع (ماده ۳۰۲) که در صلاحیت دادگاه کیفری یک میباشد و در نتیجه تحقیقات مقدماتی (به غیر از مواد (۳۰۶ و ۳۴۰) که به طور مستقیم در دادگاه انجام میگیرد.) بر عهده دادسرا است.
در ماده (۱۰۲) به عنوان یک اصل کلی تحقیق در جرایم زنا و لواط و سایر جرایم منافیعفت را ممنوع دانسته است مگر در مواردی جرم در مرئی و منظر عام انجام گیرد و یا دارای شاکی خصوصی باشد در این صورت تعقیب و تحقیق در دادگاه انجام میشود؛ یعنی قضات دادسرا نظیر بازپرس، دادستان و دادیار در جرایم حق انجام تحقیقات را ندارند. در مواردی که موضوع پرونده جرم لواط و زنا که مستلزم اعدام و رجم میباشد. انجام تحقیقات در صلاحیت دادگاه کیفری یک میباشد. این جرایم که از نوع جرایم مهم میباشد تشکیل پرونده شخصیت در آنها توسط قضات دادگاه کیفری یک انجام میشود.

یک مطلب دیگر:
تشکیل پرونده شخصیت در قانون جدید آیین دادرسی کیفری- قسمت ۴

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.

Copyright © All rights reserved. | Newsphere by AF themes.