2-2- اصول نظری نورئالیست ها:18
2-3- مفروضات نئورئالیسم:21
2-4- مفاهیم کلیدی نئورئالیسم:23
2-5- تمایز نظریات رئالیست ها و نورئالیست ها:24
2-6- منطق تحلیل و روش شناخت رئالیستی:26
2-7- نوآوری های روش شناختی نورئالیسم:28
2-8- انواع نوواقع گرایی29
2-9- نورئالیسم و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران35
فصل سوم: درآمدی تاریخی بر فعالیتهای هسته ای ایران42
3-1- مطلوبیت صلح آمیز بودن انرژی هسته ای از دیدگاه ایران44
3-2- برنامه هسته ای ایران قبل از انقلاب:45
3-3- برنامه هسته ای ایران بعد از انقلاب:48
3-3-1- رآکتورهای هسته ای تحقیقاتی:50
3-3-2- رآکتورهای هسته ای تولید نیرو:51
3-3-3- چرخه سوخت هسته ای:52
3-3-4- توسعه هسته ای در پزشکی، صنعت و کشاورزی:53
3-5- رادیو ایزوتوپ ها:54
3-5-1- مرکز تحقیقات هسته ای تهران:54
3-5-2- مرکز تحقیقات کشاورزی و پزشکی هسته ای کرج:55
3-6- مجتمع تولید آب سنگین اراک:55
3-7- کارخانه غنی سازی صنعتی نطنز:55
3-8- کارخانه غنی سازی نیمه صنعتی فردو:56
3-9- فرآیند پرونده هسته ای ایران از آغاز تا توافق ژنو:56
3-9-1-پروندۀ هسته ای ایران و دولت یازدهم:60
3-9-2- عناصر گام اول توافق ژنو:61
فصل چهارم: ابعاد سیاسی ـ حقوقی توافق ژنو66
4-1- بررسی مفاد توافق ژنو:71
4-2- معاهده بین المللی:73
4-2-1- انعقاد یک توافق:73
4-2-2- عدم تعیین عنوان توافق:73
4-2-3- ماهیت توافق74
4-2-4- طرفهای توافق:74
4-2-5- توافق تنظیمی منعقده طبق حقوق بین الملل:75
4-2-5- امضای معاهده:76
4-2-6- اجرای موقت معاهدات:77
4-2-7- امضای معاهده به شرط تصویب:77
4-2-8- معاهده باید طبق حقوق بین الملل آثار حقوقی به بار آورد:79
4-2-8-1- پیشینه ده ساله هسته ای ایران در سطح بین المللی:79
4-2-8-2- اعلام مواضع رسمی طرفین:79
4-2-8-3- مقدمه:80
4-2-8-4- عبارت به کار رفته در متن اصلی:80
4-3- ضرورت بررسی حقوقی:81
الف) ابعاد حقوقی توافق ژنو:82
ب) ابعاد سیاسی توافق ژنو:93
ج) تاثیرات توافق ژنو بر برنامه هسته ای ایران117
نتیجه گیری120
فهرست منابع و مآخذ131
پیوست ها و ضمائم137
مقدمه :
در پی توافق نوامبر 2013 ایران با کشورهای 1+5 بر سر فعالیت های هسته ای، عده ای با بدبینی و عده ای نیز با خوش بینی به آن نگریسته اند. اینکه تا چه حد توافق به نفع یا ضرر کشور است، بایستی با نگاهی دقیق از منظر حقوقی، سیاسی و نیز فنی بررسی شود و به دور از جهت گیری های ارزشی، از دیدگاه علمی مورد مداقه قرار گیرد.
آنچه مسلم است آن است که موضوع هسته ای ایران به لحاظ حقوقی، سیاسی و فنی منحصر به فرد است و نمی توان الگوی مشابهی برای آن پیدا کرد. به لحاظ حقوقی یکسری تعهدات با پیامدهای مثبت و منفی در آن دیده شده و از دیدگاه سیاسی نیز الزاماتی برای کشور ایجاد کرده است. به عبارت دیگر برنامه ی صلح آمیز هسته ای ایران تنها موضوعی است که به نظر می رسد همزمان دارای ابعاد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و حتی روانی با پیامدهای داخلی، منطقه ای و فرامنطقه ای در حوزه های مختلف است. بنابراین بسیار پیچیده و بایستی در سطح کلان و همه جانبه مورد تحلیل قرار گیرد.
در ابعاد داخلی نیز آنچه مسلم است، این موضوع به یک موضوع ملّی و حتی غرور ملّی تبدیل شده که باعث همبستگی سیاسی در بین مردم، احزاب و حتی قومیت های مختلف با گرایش های سیاسی، نژادی و مذهبی گردیده است. لذا لزوم بررسی همه جانبه ی پیامدهای حقوقی و سیاسی هرگونه فعالیت دیپلماتیک که منجر به تعهد کشور در قبال جامعه بین الملل میگردد، بسیار واضح و روشن است. امکان بررسی همه جانبه ی این موضوع مستلزم تحقیق گسترده با پتانسیل و توان بالا می باشد. پیامدهای سیاسی و حقوقی توافق اخیر ژنومیان ایران و کشورهای 1+5 در ابعاد محدود و در بازده زمانی فعلی که هنوز به یک سند توافق بین المللی و مستند جهت اجرای قطعی تبدیل نگشته، مشکل ولی با اهمیت است. تحقیق حاضر در پی آن است که پیامدهای حقوقی و سیاسی احتمالی با مفروضاتی که در پی توافق نهایی ممکن است ایجاد شود را پیش بینی کرده و تاثیر آن را بر برنامه هسته ای ایران و روندی که در آینده طی خواهند نمود، مورد تأمل و مداقّه قرار دهد. اهمیت تحقیق حاضر زمانی مشخص می گردد که بتواند پایه گذار تحقیقات تکمیلی دیگری گردد.
فصل اول:
کلیات تحقیق

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

1-1- بیان مسئله
دولت جمهوری اسلامی ایران طی قریب به ده سال در مورد فعالیت های هسته ای خود با چالش های سیاسی و حقوقی فراوانی با بسیاری از قدرت های بزرگ جهانی، آژانس بین الملل انرژی اتمی و نیز شورای امنیت سازمان ملل متحد رو به رو بوده است. (ضیائی بیگدلی، 1392، 5)
آغاز این بحران به زمانی برمی گردد که ایران برخی از فعالیت های هسته ای خود را پنهان نموده و به آژانس بین المللی انرژی اتمی گزارش ننمود. در حالی که مطابق اساسنامه ی آژانس، که به معاهده منع گسترش سلاح های هسته ای (N.P.T) و موافقت نامه ی پادمان معروف است؛ و ایران آن را متعهد گردیده است، بایستی هر گونه فعالیت هسته ای اعم از صلح آمیز و غیرصلح آمیز به این آژانس گزارش می گردید. چنین نقض عمدی از سوی دولت ایران (که از سوی مقامات کشور به آن اذعان گردیده است)، منجر به آن گردید که تعاملات بین المللی موجود میان دولت ایران و آژانس به یکباره بر هم خورده و در نتیجه سیاست تعامل به تقابل تبدیل گردد. (همان)
تقابل رخ داده موجب شد تا سالهای متمادی (نزدیک به یک دهه) ایران در مقابل آژانس، آمریکا، اتحادیه اروپا و کشورهای عضو این اتحادیه و از هم مهمتر در مقابل سازمان ملل متحد قرار گیرد، و شورای امنیت شش قطعنامه لازم الاجرا علیه ایران صادر نماید و تحریم های گسترده و همه جانبه ای علیه ایران و ایرانی برقرار گردد.
حال اینکه تحولات اخیر و روند تحریم های بوجود آمده و اثرات حقوقی وسیاسی مترتب بر آن چیست؟ و این ابعاد سیاسی ـ حقوقی و گستردگی آن تا چه حد می باشد؟ و نیز اینکه با توجه به این ابعاد، آیا تغییر و تحولی در اصول حاکم بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران رخ داده یا نه؟ و اگر این سیاست ها تغییر نموده است، دامنه این تغییرات تا چه حد می باشد؟ پاسخ به این پرسش ها در این تحقیق مورد بررسی قرار گرفته است. البته بدیهی است که ارتباطی ارگانیک میان جنبه های مختلف این ابعاد وجود دارد که شامل جنبه های نظارتی، فنی، سیاسی، حقوقی، اقتصادی و …. می باشد؛ که تاثیری متقابل بر هم خواهند داشت. بررسی این تاثیرات و برآیند نهایی آن بسیار پیچیده و از حوصله این تحقیق خارج است. ولی محقق سعی نموده است با اولویت ابعاد سیاسی و حقوقی به صورت برجسته آنها را مورد بررسی قرار داده و نتیجه گیری نماید.
1-2- اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن
به نظر می رسد پدیده تغییر در دیپلماسی ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مبتنی بر اصول پذیرفته شدهی انقلاب بایستی صورت گیرد. در نتیجه هر گونه تغییر در این دیپلماسی ها موجب چالشی و تکانشی در جامعهی انقلابی ایران و نیز بر کل منطقه خواهد داشت. اهمیت بررسی تغییرات دیپلماسی از این لحاظ است که جمهوری اسلامی ایران بر اصول اعلام شده آرمانی خود پایبندی و استواری خود را بارها اعلام نموده است.
بنابراین بررسی ابعاد سیاسی و حقوقی هر گونه تغییر در سیاست های اصولی جمهوری اسلامی در پی توافق ژنو و نیز هر گونه تغییر در فعالیت های هستهای فعلی و آینده جمهوری اسلامی ایران بسیار اهمیت می یابد. این حساسیت زمانی خود را جلوه گر خواهد ساخت که پیامدهای حقوقی و سیاسی توافق ژنو درآینده نزدیک جلوهگر گردد، و سبب شکاف در جامعهی ایران شود. نگرانی از عدم بررسی همه جانبهی ابعاد احتمالی توافق ژنو و اینکه این موضوع باعث خسارتهای مادی و معنوی آینده کشور گردد؛ همانگونه که در معاهدات دویست سالهی اخیر، ملت ایران بارها شاهد آن بودهاند؛ اهمیت این بررسی ها را بیش از پیش نمایان می سازد. لذا پژوهش هایی از این قبیل باعث می گردد روشنی راه بیشتر گردیده و تصمیم گیری ها و تصمیم سازیهای سیاسی و حقوقی آسانتر شود.
از میان این موضوعات، اثرات حقوقی و سیاسی به نظر می رسد برجستگی خاصی را داراست؛ به طوریکه تغییرات در این زمینه بر کل جنبه های دیگر تاثیر خود را نشان می دهد. از این رو تحقیق حاضر بر آن است در محدودهی زمانی معیّن این تغییرات را بررسی نموده و ابعاد آن را بر برنامهی هستهای ایران تجزیه و تحلیل نماید.

1-3- اهداف تحقیق
هدف اصلی این تحقیق، بررسی ابعاد حقوقی و سیاسی توافق ژنو و الزامات تعهدآوری است که این الزامات در آینده سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و …. جامعه ایرانی تاثیر خواهد گذاشت؛ با تکیه بر تغییراتی که در فعالیت های هستهای جمهوری اسلامی در آینده رخ خواهد داد. و نیز از دیدگاه نظری آیا می توان بر اساس مدلهای موجود بین المللی به یک نمونه از این مدلها در تعاملات آینده جمهوری اسلامی دست یافت. بنابراین از آنجایی که پدیده توافق ژنو در فرآیند هستهای جمهوری اسلامی ایران به طور خاص و نادر ظهور کرده است، و این در اظهارات مقامات ایرانی و سایر کشورهای منطقه و جهان به خوبی نمایان است (همان،7) لذا اهمیت موضوع مورد تحقیق درک
می گردد.
هر چند که تحقیق حاضر به عنوان یک پروژه دانشجویی به صورت خاص و مقطعی به این مسئله خواهد پرداخت، ولی آنچه مسلّم است پس از نتیجه گیری های این تحقیق، تغییرات دیگری پیش خواهد آمد که این اثرات نیز بایستی مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گیرد.
1-4- سؤال اصلی
ابعاد سیاسی ـ حقوقی برنامه اقدام مشترک (توافق ژنو) چه بوده و چه تاثیری بر برنامه هسته ای ایران خواهد داشت؟
1-5- فرضیه تحقیق
برنامه اقدام مشترک (توافق ژنو) مشتمل بر بخشهای نظارتی، فنی، حقوقی، سیاسی و اقتصادی بوده و باعث کنترل و محدود شدن برنامه هسته ای ایران خواهد شد.

1-6- متغیرهای تحقیق
متغیر مستقل: برنامه اقدام مشترک (توافق ژنو)
متغیر وابسته: برنامه هستهای ایران
1-7- تعریف اصطلاحی مفاهیم
1- ابعاد حقوقی: حقوق به معنای عام دارای ابعاد گوناگونی است. در کلان ترین و بنیادی ترین تقسیم علم حقوق به 2 شاخهی بززگ، یعنی «حقوق عمومی» و «حقوق خصوصی» تقسیم می شود؛ و بر اساس قواعد حقوقی و ارتباط آنها با یکدیگر نیز به 2 شاخه حقوق ملی (داخلی) و حقوق بین المللی (خارجی) تقسیم گردیده است. (کاتوزیان، 1379، 17 و دانش پژوه، 1385، 9) و در این تحقیق منظور ما از حقوق، حقوق بین المللی می باشد که عبارت است از: «مجموعه قواعدی که روابط دولت ها، اتباع دولت ها و سازمان های بین المللی را تنظیم می کند.» (صفدری، 1340، 14)
2- ابعاد سیاسی: سیاست از دیدگاههای مختلف تعاریف گوناگونی دارد که بدیهی است بنابر کاربرد آن هر تعریفی معنای خاص خود را خواهد داشت. در اینجا به بعضی از تعاریف علم سیاست به عنوان پدیدهای1 اجتماعی پرداخته می شود.
سیاست2 در معنای عام هر گونه راهبرد3 و روش و مشی برای اداره هر امری از امور (چه شخصی و چه اجتماعی) است؛ و در معنای خاص: اموری است که مربوط به دولت و مدیریت و تعیین شکل و مقاصد و چگونگی فعالیت دولت باشد. (فروند، 1384، 37)
در این تحقیق منظور از سیاست معنای خاص تر در حد سیاست خارجی4 می باشد، و آن عبارت است از استراتژی یا یک رشته اعمال از پیش طرح ریزی شده توسط تصمیم گیرندگان حکومتی که مقصود از آن دستیابی به اهدافی معین، در چارچوب منافع ملی و در محیط بین المللی است.
به طور خلاصه می توان گفت که سیاست خارجی شامل تعیین و اجرای یک سلسله اهداف و منافع ملی است که در صحنه بین المللی از سوی دولت ها انجام می پذیرد. سیاست خارجی می تواند ابتکار عمل یک دولت و یا واکنش در قبال کنش دیگر دولتها باشد. (مقتدر، 1385، 95)
و در تعریفی دیگر می توان این طور بیان کرد که سیاست خارجی جهتی است که یک دولت
برمیگزیند و در آن از خود تحرک نشان می دهد و نیز شیوه نگرش دولت نسبت به جامعهی
بین المللی است. (قوام، 1389، 73)
3- برنامه اقدام مشترک: منظور از برنامه اقدام مشترک بیانیهای است که در تاریخ 24 نوامبر 2013 (3 آذر 1392) از سوی کشورهای 1+5 (آمریکا، انگلیس، فرانسه، روسیه و چین به همراه آلمان) و مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا از یک سوی، و از سوی دیگر کشور ایران با عنوان برنامه اقدام مشترک به صورت مرحلهای و گام به گام صادر گردید.
4- برنامه هستهای ایران: برنامه هستهای ایران عبارت است از کلیهی فعالیت های مربوط به امور تحقیقاتی، نیمه صنعتی و صنعتی هستهای اعم از کاربردهای انرژی، پزشکی، کشاورزی و سایر کارکردهای صلح آمیز که پیش از پیروزی انقلاب اسلامی جریان داشته و تا امروز پیگیری شده است. (روحانی، 1391، 84)
5- تعریف معاهده در لغت: معاهده در لغت به معنای پیمان بستن با هم و عهد بستن می باشد (معین، 1378، 1025) و در برخی کتب حقوقی این اصطلاح را به صورت جمع در قراردادهای بین المللی یعنی به صورت معاهدات به کار بردهاند که همان مفهوم میثاق، قراردادهای بین المللی و معاهده را متضمن است. (جعفری لنگرودی، 1387، 480)
1-8- پیشینه و ادبیات موضوع
با بررسی سه دهه تحریم به خصوص شدت آن درسالهای اخیر، اهمیت تاثیر این تحریم ها بر
سیاست های اقتصادی، فرهنگی واجتماعی روشن می گردد. البته در میان منابع فارسی آنچه بیشتر جلوه می کند، بررسی منابع نظری در کتب و مقالات و پایان نامه های دانشجویی است. اما بیشتر بررسی های تحقیقاتی در خصوص برنامه هسته ای ایران در کتب و مقالات فارسی، جنبه های تاریخی را در برمی گیرد. برای مثال در این خصوص کاظم غریب آبادی در مقاله ای با عنوان برنامه هسته ای ایران: واقعیت های اساسی که در سال 1387 توسط انتشارات وزارت امور خارجه چاپ شده است، ضمن بررسی فعالیت های هسته ای ایران قبل و بعد از انقلاب، در پایان نتیجه گیری می کند که انرژی هسته ای ضرورتی انکارناپذیر برای زندگی بشری است و همچنین کاربرد صلح آمیز این انرژی را در زمینه های پزشکی، بهداشتی و صنعتی مورد ارزیابی قرار می دهد و با بیان ابعاد فنی موضوع هسته ای به بررسی قطعنامه ها و بیانیه های صادر شده در خصوص فعالیت هسته ای دولت ایران می پردازد.
برخی از مقالات و کتب فارسی منتشر شده درزمینه برنامه هسته ای نیز به بررسی تطبیقی سیاست و دیپلماسی هسته ای ایران در طول زمان های گذشته و حال و از دیدگاه های مختلف رؤسای جمهور و دولت های پس از انقلاب می پردازد.
برخی از مقالات و کتب فارسی منتشر شده در زمینه برنامه هسته ای نیز به بررسی تطبیقی سیاست و دیپلماسی هسته ای ایران در طول زمان های گذشته و حال و از دیدگاههای مختلف روسای جمهور و دولت های پس از انقلاب می پردازد. برای مثال در این خصوص فلاحی در مقاله ای با عنوان مقایسه دولت های خاتمی و احمدی نژاد که در سال 1386 توسط انتشارات وزارت امور خارجه چاپ شده است، با نگاهی تاریخی به تحلیل سیاست هسته ای دولت جمهوری اسلامی ایران در زمان ریاست جمهوری آقایان محمد خاتمی و محمود احمدی نژاد می پردازد، و این دو دیپلماسی دور اول و دیپلماسی دور دوم را طبقه بندی می کند و نتیجه گیری می کند که الگوی رفتاری حاکم بر سیاست خارجی دولت احمدی نژاد در حوزه مسائل هسته ای مبتنی بر یک انطباق تهاجمی بوده است. الگویی که بیش از آنکه تابع قدرت و امکانات یک کشور و شرایط بین المللی باشد، تابع ویژگی های شخصی و روانی افراد تصمیم گیرنده می باشد.
ایزدی در کتاب دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران (سیاست خارجی، انرژی هسته ای) که در سال 1389 توسط موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر تهران چاپ شده است، سیاست های هسته ای ایران را در دوره های مختلف از روسای جمهوری ، محور مطالعات خود قرار داده و به بیان تحولات مربوط به پرونده هسته ای ایران و سیاست های جمهوری اسلامی ایران در قبال بحران هسته ای پرداخته است. در این کتاب نویسنده با سه نگارش مجزا و مستقل در باب دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران و دیپلماسی انرژی به عنوان دغدغه بارز نظام جهانی و دیپلماسی انرژی ایرانی پرداخته و در نهایت به بررسی دیپلماسی هسته ای ایران می پردازد.
رسولی ثانی آبادی در کتاب الهام، هویت و سیاست هسته ای در جمهوری اسلامی ایران که در سال 1390 توسط انتشارات ابرار معاصر تهران به چاپ رسیده است. در مورد خاستگاه و انگیزه رفتار هسته ای ایران به بررسی پرداخته و معتقد است، اصلی ترین دلیل سیاست مقاومت جویانه و سازش ناپذیری جمهوری اسلامی ایران در زمینه هسته ای به رغم وجود فشارهای بین المللی، دیدگاه معناگرا و هویت محوری است که جمهوری اسلامی ایران برای خود به صورت ایدئولوژیک تعریف نموده و بر آن پافشاری می کند.
در این میان برخی از کتب و مقالات نیز به بررسی فنی موضوع هسته ای ایران پرداخته اند. برای مثال در این خصوص آقای دریایی در کتاب مذاکرات هسته ای 1+5، توافق ژنو که در سال 1392 توسط انتشارات اطلاعات چاپ شده است، معتقد است گام برداشتن در مسیر آتی مذاکرات هسته ای بدون شناخت همه جانبه و دقیق برنامه اقدام ژنو میسر نمی شود؛ از طرفی در شرایطی که کشور ما با مذاکرات پیچیده دور بعدی مواجه است، باید از همه ظرفیت های موجود استفاده کرد. ایجاد یک اجماع ملی قوی برای حمایت از مذاکرات بدون شک از ظرفیت های عظیم کشورمان می باشد، که این پشتوانه می تواند در نتیجه ی مطلوب دیپلماسی مذاکرات بسیار موثر باشد.
در ضمن در پی توافق در مذاکرات هسته ای که منجر به برنامه اقدام مشترک گردید، بلافاصله
نشست ها و سمینارهای تخصصی و علمی در سطح کشور از سوی صاحب نظران برگزار گردید. این نشست ها به دو دسته نشست هایی با رویکرد حقوقی و سیاسی چه به صورت مثبت و خوش بینانه و چه منفی و بدبینانه صورت گرفته است. برای مثال نشستی در تاریخ 26 آذر 1392 تحت عنوان بررسی ابعاد راهبردی در توافق ژنو از سوی پزوهشکده مطالعات روابط بین الملل وزارت خارجه ایران برگزار گردید. روح الله قادری رئیس پژوهشکده مطالعات روابط بین المللی در زمینه ساختار و فرآیند دیپلماسی پنهان هسته ای نظراتی ابراز نمود و طی آن دیپلماسی پنهان را معمولاً به سه شکل: 1- ارتباط پنهان میان مقامات رسمی دو کشور 2- ارتباط پنهان میان نمایندگان مقامات رسمی دو کشور 3- ارتباط پنهان میان نهادها و عناصر اطلاعاتی دو کشور تقسیم نمود. و در این رابطه ایشان معتقد است که دیپلماسی هسته ای جمهوری اسلامی زمانی با کمترین هزینه و بیشترین منفعت جلو خواهد رفت که از هر سه نوع دیپلماسی پنهان ذکر شده و نیز از دیپلماسی سنتی و عمومی به طور همزمان استفاده گردد.
ابراهیم متقی از صاحب نظران مسائل بین المللی پارادایم های منطقه ای را چالشی فراروی ایران می داند و معتقد است که در مراحل بعدی اجرای توافق ژنو فرازو نشیب های زیادی وجود دارد و ابهامات بیشماری در این توافق نامه دیده می شود. و نکاتی که روی آن تاکید می کند این است که این توافق اولاً غنی سازی را برای ما حاصل نمی کند دوماً امریکایی ها تحت هیچ شرایطی تمایلی به این ندارند که غنی سازی انجام بگیرد. به تعبیر ایشان این سانتریفیوژها زمانی که بچرخد بایستی آن چیزی که محصول آن است اکسیده شود و کارآمدی اش به پایان برسد. سوماً مسائل حقوق بشر و مساله موشکی ما، به مساله هسته ای گره خواهد خورد و بی شک ما را در تنگنا قرار خواهد داد.
سید محمد کاظم سجادپور در زمینه دیپلماسی هسته ای دولت یازدهم ضمن آنکه دیپلماسی را بحثی تخصصی می داند که پیچیدگی آن بسیار است، معتقد است که دو برداشت در زمینه این توافق نامه وجود دارد، یکی اینکه فکر می کنند این را که گرفتیم، دیگر تمامی مسائل حل شده است و در مقابل دیگری معتقد است با این توافق نامه همه منافع ملی از دست رفته است. ایشان معتقد است که باید واقع بینانه بود و این توافق نامه را باید یک کنش دادوستد دید یعنی ایران کنشگر است و منفعل تنها نیست. می تواند تصمیم بگیرد، اثرگذاری کند و اثر گذاری آن عمیق و همه جانبه باشد. در مساله سوریه ایران نشان داده است که کنشگری مؤثر است و در سطح بین المللی می تواند نقشی موثر بازی نماید.
فؤاد ایزدی از اساتید روابط بین الملل دانشگاه تهران در خصوص ترجمه غلط از توافق ژنو ایراداتی نیز به توافق نامه می گیرد. و معتقد است که طرف آمریکایی تمایل دارد در کنار بحث هسته ای وارد بحث تغییر در نظام جمهوری اسلامی ایران نیز بشود.
در تاریخ 11 بهمن 1392 سید حسین موسویان که از اعضاء سابق تیم مذاکره کننده هسته ای کشور بوده است طی مصاحبه ای با یکی از خبرگزاری ها، نظراتی در خصوص توافق ژنو دارد که اهم آن عبارت است از اینکه:
الف) این یک توافق نامه برد ـ برد است البته نه به این معنا که دو طرف به خواسته های حداکثری شان رسیده باشند، بلکه موسویان با طرح این پرسش که اگر این توافق صورت نمی گرفت، طرفهای درگیر به چه سمت و سویی می رفتند. ایران به افزایش سطح و میزان غنی سازی ادامه
می داد و طرف مقابل هم تحریم ها را افزایش می داد و احتمال وقوع جنگ جدی می شد. بنابراین همین که چنین روندی شکل نگرفت موقعیت و دستاورد است. برای ایران متوقف شدن تحریم های جدید و بخشی از تحریم های گذشته، موفقیت نسبی است.
ب) باید به مردم صریح گفت که در مذاکره امتیاز می دهیم و امتیاز می گیریم وی با اشاره به قطعنامه 598 و قبول آن از طرف ایران و دستاوردهایی که برای کشور به عنوان یک پیروزی داشت، معتقد است در کشور به شکل افراطی با توافق ژنو برخورد می کنند که این برخورد روحیه مردم را نسبت به آن خراب می کند. باید به مردم صریح گفت که در مذاکره یک طرف امتیاز می دهد و در مقابل امتیاز می گیرد. این که در خاک خود غنی سازی داشته باشیم، امتیاز کمی نیست. اهمیت آن از این نظر است که این خط قرمز اسرائیل و آمریکا و اعراب منطقه تاکنون بوده است که امروز به آن دست یافته ایم.
در پایان موسویان معتقد است اگر توافق بین المللی صورت نگیرد، هم ایران و هم آمریکا بازنده خواهند بود. در حال حاضر ایران فرصتی طلایی در خاورمیانه بدست آورده است و استراتژیست ها و سیاسیون باید کمی فراتر از امروز را ببینند.
محمدرضا ضیائی بیگدلی در تاریخ 16 بهمن 1392 در نشستی علمی پیرامون تحلیل توافق ژنو از منظر حقوق بین الملل، با نگاهی خوش بینانه به تحلیل آن و کالبدشکافی این توافق پرداخته و معتقد است که برنامه اقدام مشترک ژنو، یک معاهده بین المللی و در نتیجه تابع حقوق بین الملل و حقوق معاهدات بین المللی است. و نتیجه می گیرد:
الف) توافق ژنو یک موافقت نامه نزاکتی و اخلاقی نمی باشد.
ب) توافق ژنو در چارچوب مفهوم «اجرای موقت» مقرر در عهدنامه 69 وین نمی گنجد. هر چند مدت زمان اولیه اجرای آن محدود است.
ج) توافق ژنو در زمره موافقت نامه های ساده یا اجرایی است، که با امضای آن توسط بالاترین مقام اجرایی دستگاه ذیربط (در اینجا وزیر امور خارجه) و در چارچوب مفهوم «برنامه همکاری» مقرر در آئین نامه چگونگی تنظیم و انعقاد توافق های بین المللی ایران، قابلیت اجرایی یافته است.
د) توافق نامه به فرض ضرورت عمل تصویب توسط پارلمان ایران، در صورت عدم تصویب،
خدشه ای به ماهیت الزامات حقوقی بین المللی آن در چارچوب یک معاهده بین المللی وارد
نمی سازد.
در منابع لاتین، تحقیقات در خصوص اثرات گوناگون تحریم علیه جمهوری اسلامی ایران بسیار گسترده است. برخی از این تحقیقات در اثر بخش بودن تحریم های اقتصادی در تغییر مواضع و رویکرد سیاسی جمهوری اسلامی ایران درطی سالهای اخیر کنکاش نموده است؛ ونتیجه گیری می کند که این تحریم ها بیش از آنکه در پیشرفت هسته ای ایران اثر داشته باشد، در اقتصاد و مسائل اجتماعی ایران تاثیرگذار بوده است. (اسفندیاری، 2013، 10)
ولی آتائف1 معتقد است که تحریم های اقتصادی تا حدود زیادی توانسته است با تحت فشار قرار دادن ایران، برنامه هسته ای این کشور را محدود نماید. (آتائف، 2013، 56)
بیشتر تحقیقات علمی در خصوص اثرات تحریم، بر جنبه های انسان دوستانه و تا حدودی پزشکی و محیط زیست می باشد. (برای مثال نگاه کنید به سیدنیا و عبداللهی، 2013، 2) ولی آنچه که در تحقیقات اخیر بخصوص پس از توافق ژنو در تحقیقات برخی از سیاستمداران و دانشمندان غربی مشهود است، حاکی از رویکرد تعاملی2 و توافقی در حل مسئله هسته ای ایران بوده است. برای مثال «آین هورن1» در کتاب جلوگیری از یک بحران اتمی، لزوم توافق همه جانبه با ایران که در سال 2014 توسط موسسه بروکینگ آمریکا منتشر شده است، معتقد است که تحقیقات میدانی نشان می دهد با انتخاب حسن روحانی به عنوان رئیس جمهور جدید ایران، کشورهای غربی بخصوص ایالات متحده آمریکا بایستی بر روی تغییر رویکرد سیاسی جمهوری اسلامی از طریق حرکت های سیاسی ـ مردمی سرمایه گذاری نماید و تهدیدات نظامی تاثیر زیادی در این زمینه نخواهد داشت.
به هر حال به نظر می رسد، تحقیقاتی که به آنها اشاره شد؛ هر کدام از دیدگاه خاص موضوع هسته ای ایران را بررسی نموده. ولی آنچه مسلم است، تحولی است که پس از انتخابات ریاست جمهوری دوره یازدهم و تشکیل دولت حسن روحانی با شعار تعامل به جای تقابل در سیاست های هسته ای ایران رخ داده و نمود بارز آن در توافق نوامبر 2013 موسوم به توافقنامه اقدام مشترک ژنو می باشد. تحقیق حاضر در پی آن است به بررسی آثار حقوقی و سیاسی توافق ژنو و تاثیر آن بر برنامه هسته ای ایران بپردازد. البته به دلیل تازگی این رخداد و پویایی آن در زمان حاضر، امکان پیش بینی دقیق در زمینه های سیاسی و حقوقی با درصد پایینی وجود دارد که نویسنده در بخش محدودیت های تحقیقی و رهنمود برای تحقیقات آینده به آن مفصلاً خواهد پرداخت.
1-9- روش تحقیق
روش تحقیق در این پژوهش از نوع توصیفی ـ تحلیلی است.
1-10 روش گردآوری اطلاعات
روش گردآوری اطلاعات در این تحقیق عبارت است از:
1- بررسی منابع کتابخانهای
2- بررسی منابع خبری و اطلاعاتی موجود
3- مصاحبه با متخصصین و کارشناسان روابط بین الملل در وزارت خارجه
1-11- محدوده زمانی و مکانی
محدوده زمانی این پایان نامه مباحث هسته ای ایران تا آذر 1392 (نوامبر 2013) و زمان توافق ژنو می باشد. محدوده مکانی نیز ایران و گروه 1+5 است.
1-12- سازماندهی تحقیق
پژوهش حاضر از نوع توصیفی ـ تحلیلی است که پژوهشگر طی فرآیند گزارش تحقیق در فصل اول کلیات، بیان مسئله، اهمیت موضوع، اهداف، انگیزه، فرضیات و …. ارائه نموده است.
در فصل دوم، مبانی نظری شامل تعاریف معاهدات و عهدنامه ها و نظریات حقوقی و سیاسی
بین المللی در خصوص آنها ارائه شده است.
در فصل سوم، مختصری از پیشینه تاریخچهی هستهای قبل و بعد از پیروزی انقلاب تا زمان توافق ژنو گزارش شده است.
فصل چهارم، پژوهشگر به بحث در مورد ابعاد سیاسی ـ حقوقی توافق ژنو و نظرات مختلف در این خصوص پرداخته است
فصل پنجم، فرضیات تحقیق به بحث گذاشته شده و در خصوص اثبات یا ردّ این فرضیات تحلیل ارائه شده و در پایان نتیجه گیری ارائه گردیده است. ضمناً منابع و مآخذ و ضمائم پژوهش در پایان گزارش تحقیق آورده شده است.

فصل دوم:

مبانی نظری تحقیق

فصل دوم: مبانی نظری تحقیق
از آنجاییکه مدل های موجود در روابط بین الملل متاثر از نظریات تئوریک می باشد و روابط واقعی بین دولت ها توسط این مدل ها تبیین می گردد، و از آنجا که هر گونه اعمال و رفتار در روابط بین الملل زیربنایش ایدئولوژی حاکم بر کارگزاران و دولت مردان می باشد، لذا توجه به مبانی تئوریک امروزه از اهمیت زیادی برخوردار است. تحلیلگران سیاسی برای تبیین و توجیه رفتار دولتها سعی می کنند شناخت دقیقی از این زیربناها و نظریات داشته باشند. در واقع بستر عمل در روابط بین الملل تئوریها و نظریات موجود می باشد. بنابراین در این فصل سعی می شود دیدگاه نورئالیسم به دلیل نزدیکی آن به موضوع تحقیق، مورد بررسی قرار گیرد.
2-1- نورئالیسم
واقع گرایی که از دهه 1940میلادی به وجود آمد تا امروز هم چنان پارادایم مسلط در روابط بین الملل باقی مانده است. هر چند، واقع گرایی در طول زمان شکل خود را عوض کرده است. این توانایی دگرگونی یکی از دلایل اصلی تداوم هژمونی واقع گرایی در روابط بین الملل است. با وجود این، می توان اصول مشترکی را در واقع گرایی یافت. اصولی چون دولت محوری، آنارشی سیستم بین الملل، قدرت و امنیت.
در خلال دهه 1960 و 1970 واقع گرایی از دو سو مورد تهاجم قرار گرفت. ابتدا از جانب رفتارگرایان که متون اساسی واقع گرایی را غیر علمی و تخیلی می دانستند که این خود مناظره کلان میان سنت گرایان و علم گرایان در روابط بین الملل را به وجود آورد تهاجم و چالش دوم از سوی فراملی گرایان انجام گرفت. فراملی گرایان الگوی واقع گرایی را از دوجبهه مورد حمله قرار دادند. تهاجم اول مربوط بود به دگرگونی در ماهیت سیاست جهانی. در حالی که ممکن بود تاکید واقع گرایان بر قدرت و امنیت در دهه 1940 درست و به جا بود اما جهان دهه 1970 به گونه ای دگرگونی شده بود که واقع گرایی دیگر نقشه سودمندی از جهان را فراهم نمی آورد. بازیگران و موضوعات جدیدی به وجود آمده بودند. بازیگران جدید بین المللی مانند تروریست ها، شرکت های جند ملیتی، آژانس های اطلاعاتی و قاچاقچیان مواد مخدر که بدون توجه به مرزها در سطح جهانی فعالیت می کردند و می توان از این هم فراتر رفت و ادعا نمود که این بازیگران جدید تاثیر عمده ای بر سیاست جهانی به جا می گذاشتند. بخشی به دلیل ظهور این بازیگران جدید، یک سری موضوعات جدید نیز بروز نمود که می توان از آن تحت عنوان وابستگی متقابل یاد کرد. موضوعاتی چون آلودگی محیط زیست، انفجار جمعیت، تسلیحات هسته ای، کمبود منابع اولیه و فقر را دیگر
نمی توان به طور قانع کننده ای در چارچوب دولت های واحد حل و فصل کرد. بدین طریق نویسندگان فراملی گرا پیش بینی و یا طرفداری از افول دولت ملی به عنوان شکل مسلط سازمان سیاسی می کردند. دومین جبهه حملته بر مبنای روش قرار داشت. این مساله خود بخشی از جنبش عمومی علوم سیاسی به سوی ناسازگاری دولت تحلیل بر اساس سیستم سیاسی و گروه های ذینفع بود. این جنبش نه تنها در ادبیات روابط بین الملل بلکه در تجزیه و تحلیل سیاست خارجی و حتی در سیاست های بوروکراتیک و تجزیه و تحلیل تصمیم گیری بازتاب یافت.
دقیقترین پاسخ به منتقدان واقع گرایی از سوی کنت والتز صورت گرفت. او در کتاب خود موسوم به نظریه سیاست بین الملل که در سال 1979 انتشار یافت، به طور موثری دستورالعمل جریان اصلی روابط بین الملل را در دهه 1980 مشخص کرد. پاسخ والتز را می توان در سه سطح مورد توجه قرار داد: روش او، پاسخ اساسی او به منتقدان واقع گرایی و نتایج او.
شیوه روش شناسانه والتز از مفهوم او از نظریه نشات می گیرد از نگاه او، کیفیت یک نظریه مربوط است به کار ویژه او از عمق عملی بودن آن نظریه برتر، ظریه ای است که بتوان موارد بیشتری را با آن توضیح داد. نقطه شروع یک نظریه روابط بین الملل تکرار یا بازگشت1 الگوهای رفتاری در طول زمان است. از نظر والتز، الگوی مسلط روابط بین الملل موازنه قوا است. بنابراین یک نظریه خوب روابط بین الملل، نظریه ای است که موازنه در کل مواردی که رخ می دهد را توضیح دهد (والتز، 1979، 65)
در نتیجه، او نظریه های تقلیل گرا2 که وقایع را به موجب ویژگی اعضای متعلق به سیستم بین المللی توضیح می دهد، رد می کند اگر سیاست موازنه قوا در سیستم دولتهای بوتان باستان عمل کرد. بنابراین توضیح آنها با مراجعه به ویژگی های دولت مدرن غیرضروری می گردد. بنابراین او معتقد است که اهمیت موضوع نه تنها در ویژگی واحدهای سیستم، بلکه در ساختارهای خود سیستم نهفته است. به عبارت دیگر، مواردی در ساختارهای روابط بین الملل وجود دارد که سبب می شود دولت ها به روشی که می خواهند عمل کنند. بنابراین تحول جذابی که در دوران اخیر در روابط بین الملل رخ داد. بازسازی واقع گرایی بوده است. در آغاز دهه 1970، با وجود چندین دهه تسلط واقع گرایی در روابط بین الملل، به تدریج نشانه های عقب نشینی آن مشاهده شدو حملات از همه جوانب آغاز گردید. از سوی رفتارگرایان به خاطر نقصان ابزارهای روش شناختی، از سوی کثرت گرایان به خاطر نگرش عقب مانده از زمان به جهان، و از سوی رادیکال ها به دلی عمل به ایدئولوژی که حافظ وضع موجود بوده و گذشته را تحریف می کند. اگر چه این حملات در کل دهه 1970 حفظ و یا حتی تشدید شد. واقع گرایان نیروهای خود را دوباره سازماندهی کرده و دست به یک ضد حمله زدند، یعنی آن چه که امروزه نوواقع گرایی خوانده می شود. البته باید اذعان کنیم که نوواقع گرایان به طور وسیعی درس های روش شناختی از رفتارگرایان گرفته و از سوی دیگر بر اهمیت ساختارگرایی تاکید گذاشتند. اگر چه والتز به لحاظ طبقه بندی منکر است که یک ساختارگرایی جزمی است او مصراً معتقد است که یک نظریه سیاست بین الملل تنها در سطح ساختاری می تواند شکل گیرد. برای اغلب نوواقع گرایان یک رهیافت ساختاری در اولویت قرار دارد اما اهمیت ساختارگرایی برای نو واقع گرایان با انتقاد از سوی کثرت گرایان و رادیکال ها دو چندان شد.

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید