بسمه تعالی
تعهد نامه اصالت رساله یا ﭘایان نامه
اینجانب رسول میرزاپور دانش ﺁموخته مقطع کارشناسی ارشد ناﭘیوسته در رشته روابط بین الملل که در تاریخ 29/ 2 /1393 از ﭘایان نامه خود تحت عنوان: “بررسي نقش مباني فكري و عقيدتي القاعده در اقدامات تروريستي در جهان”با کسب هفده و نیم از هجده و درجه بسیارخوب دفاع نموده ام بدینوسیله متعهد می شوم:
۱)این ﭘایان نامه حاصل تحقیق و ﭘﮋوهش انجام شده توسط اینجانب بوده و در مواردی که از دستاورد های علمی و ﭘﮋوهشی دیگران ( اعم از ﭘایان نامه ، کتاب ، مقاله و…. ) استفاده نموده ام ، مطابق ضوابط و رویه موجود، نام منبع مورد استفاده و سایر مشخصات آن را در فهرست مربوط ذکر و درج کرده ام.
٢)این ﭘایان نامه قبلا برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی ( هم سطح ، ﭘایین تر یا بالا تر) در سایر دانشگاه ها و موسسات ﺁموزش عالی ارائه نشده است.
۳)چنانچه بعداز فراغت از تحصیل ، قصد استفاده وهرگونه بهره برداری اعم ازچاﭗ کتاب٬ثبت اختراع و… از این ﭘایان نامه داشته باشم ،از حوزه معاونت ﭘﮊوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.
٤)چنانچه در هر مقطعی زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود،
عواقب ناشی ازﺁن را می ﭘذیرم و و احددانشگاهی مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصیلی ام هیچگونه ادعایی نخواهم داشت.
نام و نام خانوادگی:
تاریخ و امضا:
رسول میرزاپور
17/ 3 / 1393
به نام خدا
منشور اخلاق پژوهش
معاونت پژوهش وفن آوری
با یاری از خداوند سبحان و اعتقاد به اینکه عالم محضرخداست و همواره ناظر بر اعمال انسان و به منظور پاس داشت مقام بلند دانش و پژوهش و نظر به اهمیت جایگاه دانش در اعتلای فرهنگ و تمدن بشری ، ما دانشجویان و اعضای هیات علمی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی متعهد می گردیم اصول زیر را در انجام فعالیت های پژوهشی مد نظر قرار داده و از آن تخطی نکنیم:
1 – اصل حقیقت جویی: تلاش در راستای پی جویی حقیقت و وفاداری به آن و دوری از هرگونه پنهان سازی حقیقت .
2 – اصل رعالت حقوق : التزام به رعالت کامل حقوق پژوهشگران و پژوهیدگان ( انسان ، حیوان و نبات ) و سایر صاحبان حق .
3 – اصل مالکیت مادی و معنوی : تعهد به رعایت کامل حقوق مادی و معنوی دانشگاه و کلیه همکاران پژوهش .
4 – اصل منافع ملی : تعهد به رعالت مصالح ملی و در نظر داشتن پیشبرد توسعه کشور در کلیه مراحل پژوهش .
5 – اصل رعایت انصاف وامانت: تعهد به اجتناب از هرگونه جانبداری غیر علمی و حفاظت از اموال تجهیزات و منابع در اختیار.
6 – اصل راز داری : تعهد به صیانت ازاسرارواطلاعات محرمانه افراد،سازمانها وکشور و کلیه افراد و نهادهای مرتبط با تحقیق .
7 – اصل احترام : تعهد به رعایت حریم ها و حرمت ها در انجام تحقیقات و رعایت جانب نقد و خودداری ازهرگونه حرمت شکنی.
8 –اصل ترویج:تعهدبه رواج دانش واشاعه نتایج تحقیقات و انتقال آن به همکاران علمی ودانشجویان به غیرازمواردی که منع قانونی دارد .
9 – اصل برائت : التزام به برائت جویی از هرگونه رفتار غیر حرفه ای و اعلام موضع نسبت به کسانی که حوزه علم و پژوهش را به شائبه های غیر علمی می آلایند .
دانشكده علوم انساني و اجتماعي واحد زنجان
گروه روابط بين الملل
پايان نامه براي دريافت درجه كارشناسي ارشد <<M.A>>
گرايش: روابط بين الملل
عنوان:
بررسي نقش مباني فكري و عقيدتي القاعده در اقدامات تروريستي در جهان
استاد راهنما:
دكتر مالك ذوالقدر
نگارش :
رسول ميرزاپور
بهار1393
ISLAMIC AZAD UNIVERSITY
Zanjan Branch
Faculty of Humanity and Social Sciences
«M.A.»A Thesis for
In International Relation
Subject:
Survey the role intellectual and religious foundations of the al gaeda in terrorism actions in the world
Thesis Advisor
Dr. Malek Zolghadr
By:
Rasoul Mirzapour
Spring 2014
تقديم به
معلم شهید امرالله میرزاپور، خانواده عزیز و پدر و مادر مهربانم كه همواره در طول حيات پربارشان از حمايت هاي بي دريغ آنها بهره مند بوده ام و تقديم به همه آنان كه مرا علم آموختند.
سپاسگزاري
از تمامي عزيزاني كه مرا در تنظيم اين مجموعه ياري كرده اند، تشكر مي كنم، براي نگارش اين پايان نامه از همكاري استاد بزرگوار ، جناب آقاي دكتر مالك ذوالقدر ، بهره جسته ام. باشد كه اين يادآوري نمايانگر سپاس بي پايان من نسبت به كمك هاي بي دريغ و دلسوزانه ايشان به شمار آيد.
فهرست
عنوان صفحه
چکیده1
فصل اول:کلیات پژوهش3
1-1:طرح مسئله4
1-2:پیشینه پژوهش5
1-3:سوال اصلی9
1-4:فرضیه پژوهش9
1-5:متغیرهای پژوهش و تعریف عملیاتی10
1-6:اهمیت مسئله و اهداف انتخاب موضوع11
1-7:روش پژوهش و ابزار گردآوری اطلاعات11
1-8:سازماندهی پژوهش12
فصل دوم:مبانی نظری، ساختار و تشکیلات، موقعیت جغرافیایی و منابع مالی القاعده13
مقدمه14
2-1: مبانی نظری14
2-2: ساختار و تشکیلات القاعده25
ساختار رهبری26
2-2-1: اسامه بن لادن :26
2-2-2: ایمن الظواهری :27
2-2-3: محمد عاطف :29
2-2-4: عبدالله عزام :30
2-2-5: ابومصعب الزرقاوی :30
وظایف کمیته های اصلی القاعده34
وظایف کمیته امور نظامی :34
وظایف کمیته مالی، تجاری و سرمایه گذاری :35
وظایف کمیته حقوقی، قانونی و مذهبی :35
وظایف کمیته امور رسانه ای و تبلیغاتی :36
2-3: موقعیت جغرافیایی شبکه تروریستی القاعده42
2-3-1: آسیای جنوبی و حوزه هند و پاکستان:42
2-3-2: آسیای مرکزی و قفقاز :42
2-3-3: جنوب شرقی آسیا :43
2-3-4: خاورمیانه و خلیج فارس :44
2-3-5: مغرب عربی و مدیترانه ای :47
2-4: منابع مالی القاعده50
فصل سوم:تروریسم از منظر سازمان ملل متحد و دولتها56
مقدمه57
3-1: تروریسم از منظر سازمان ملل متحد57
3-2: تروریسم از منظر دولتها61
دولت ایالات متحده آمریکا62
وزارت امور خارجه آمریکا :62
وزارت دفاع آمریکا :62
سازمان سیا آمریکا :62
پلیس فدرال آمریکا :62
3-3: تروریسموالقاعده از منظراتحادیهاروپا69
3-4: دیدگاه و ارتباط کشورهای پاکستان و عربستان در رابطه با تروریسم72
3-5: دیدگاه های مذاهب تشیع و تسنن راجع به تروریسم و القاعده75
فصل چهارم: بررسی مبانی فکری و عقیدتی القاعده77
مقدمه78
4-1: بنیادگرایی و ریشه های فکری، اعتقادی القاعده80
4-2: مفهوم جهاد و اهمیت آن در دین اسلام و القاعده94
4-3: اصول و افکار اعتقادی ابن تیمیه98
4-4: ابوعلاء المودودی و آشنایی با آراء و افکار وی106
4-5: اعتقادات و تفکرات محمد بن عبدالوهاب108
4-6: سید قطب و اعتقادات مذهبی – سیاسی وی119
فصل پنجم: بررسی اقدامات تروریستی القاعده125
مقدمه126
5-1: فهرست عمده حملات تروریستی القاعده126
5-2: تاملی در عملیات 11 سپتامبر 2001 میلادی128
فصل ششم: اثبات فرضیه (تأثیر مبانی فکری و عقیدتی بر اقدامات تروریستی)..131
6-1: اثبات فرضیه132
نتیجه گیری139
فهرست منابع144
Abstract151
فرم اطلاعات پايان‌نامه‌هاي كارشناسي ارشد و دكتراي حرفه‌اي
نام واحد دانشگاهي:دانشگاه آزاد زنجانکد واحد:
كد شناسایي پايان نامه:
13820810922004نام و نام خانوادگی دانشجو: :رسول میرزاپور
شماره دانشجویی: 910580222سال اخذ پایان نامه: 1393
نیمسال اخذ پایان نامه: دوم
عنوان پايان نامه كارشناسي ارشد يا دكتراي حرفه‌اي:: بررسی نقش مبانی فکری و عقیدتی القاعده در اقدامات تروریستی در جهان
تاريخ دفاع از پايان نامه:29/2/1393تعداد واحد پایان نامه:6تاریخ ارائه مقاله :نمره مقاله:نام و نام خانوادگی استاد راهنما : مالک ذوالقدر
نام و نام خانوادگی استاد مشاور :
نام و نام خانوادگی:استاد داور: اصغر پرتوی
سید فرشید جعفری
نمره پایان نامة دانشجو
به عدد: 5/17
به حروف: هفده و نیمگروه تحصيلي: پزشكي• علوم انساني علوم پايه• فني و مهندسي • كشاورزي• هنر•
رشته تحصيلي:چكيده پايان نامه: (حداقل در 10 سطر نوشته شود) (شامل خلاصه، اهداف، روشهاي اجرا و نتايج به دست آمد
پژوهش حاضر، در راستای پاسخ به یک سوال اساسی با این عنوان است که مبانی فکری، عقیدتی القاعده چه تاثیراتی در اقدامات تروریستی آنها داشته است ؟
و در پاسخ به این مسئله می توان عنوان نمود که بنابر شواهد، مدارک و مطالعاتی که تاکنون در این حوزه صورت گرفته، اینگونه بیان می شود که بدون تردید نقش و تاثیرگذاری این نوع نگرشها و اعتقادات مذهبی که در این گروه خشونت طلب رسوخ کرده و پیوسته در حال بسط و گسترش بیش از پیش است باعث شده که آنها دست به یکسری اقدامات غیرعقلانی بزنند، و بی گمان تبعات فعالیتهای خرابکارانه این گروهها در سراسر جهان، دامن اسلام حقیقی را نیز آلوده می کند و از سویی وجه صلح طلبانه این دین الهی را نیز در میان جوامع غیر مسلمان از بین می برد و نوع نگاه کشورهای مختلف نسبت به اسلام مخدوش خواهد شد.
رهبران و عناصر القاعده و سایر گروههای مرتبط با آنها با توجه به تاثیرپذیری از برخی گرایشات و اعتقادات شخصیتهای حنبلی مذهب اهل سنت که دارای تفکرات افراط گرایانه هستند، از جمله این افراد می توان از احمد بن تیمیه، ابوعلاء المودودی، محمد بن عبدالوهاب و سیدقطبنام برد و با مطالعه تفکرات آنها متوجه می شویم که بدون شک آنها در نوع نگاه خود به دین و مسائل سیاسی و اجتماعی دچار انحرافات فراوان گردیده اند.
آنان مسائلی همچون بدعت، جهاد، استغاثه، توسل، شفاعت و مسائلی از این دست را مطرح می کنند و عنوان می کنند که به عنوان مثال شیعیان بدعت گذاران در دین هستند، و در این رابطه اینگونه اشاره می شود که در مکتب ابن تیمیه، پیامبر و اولیای الهی انسانهایی هستند که همه کلمات و مقاماتشان با مرگشان پایان مییابد، و لذا زیارت و توسل به آنان را بدعت دانسته و کاری غیر سودمند می شمارد.
و یا اینکه سلفیون وهابی القاعده در مورد شیعیان بیان می دارند، شیعه، پیامبر و ائمه خود را برتر از خداوند می داند و حاجات خویش را از آنان می طلبد. از این روی، شیعه را کافر و خارج از دین می دانند. سلفیون همچنین در مورد جهاد اعتقاد دارند که از نماز و روزه نیز مهم تر و واجب تر است و از این باب به حملات خود مشروعیت می بخشند.
در رابطه با پاسخ به فرضیه خود نیز می توانیم اینگونه بیان داریم که شبکه تروریستی القاعده بر مبنای تاثیرپذیری از مبانی قشری نگر و انحرافی سلفیان وهابی مسلک بر ضد شیعیان دست به اقدامات خشن می زنند تا از این طریق آنها را نابود نمایند به بهانه اینکه مکتب تشیعبه دلیل بدعت گذاری دچار کفر گردیده است و یا اینکه آنان خداوند را قادر و حاکم مطلق نمی دانند و از پیغمبر گرامی اسلام (ص) و سایر بزرگان دین کمک می خواهند و حاجات خویش را از مردگان درخواست می نمایند که این گناه نابخشودنی است.
در باب دلایل دشمنی و ضرباتی که القاعده به غربیها و بیش از همگان به ایالات متحده آمریکا وارد نموده اند می توان بدین صورت بیان داشت که افراط گرایان القاعده مسیحیان و یهودیان را نیز طرد شده از دربار الهی می دانند و معتقدند که دولتهای قدرتمند سعی می کنند با تسلط بر منابع و منافع کشورهای اسلامی آنها را ضعیف نمایند و در عوض خود را قدرتمند تر از گذشته می کنند. از این روی باید با برخورد سخت آنها را از همراهی کشورهای مسلمان منحرف، باز دارند تا از این طریق بتوانند راه خود را هموار نمایند در جهت ساقط نمودن این دول اسلامی و استقرار حکومت خلافت اسلامی در سراسر ممالک اسلامی.
از این روی این پژوهش در شش فصل شبکه تروریستی القاعده را مورد بررسی قرار داده است، در فصل اول کلیات پژوهش مورد توجه بوده است، فصل دوم مبانی نظری، ساختار و تشکیلات، موقعیت جغرافیایی و منابع مالی را مورد نظر قرار داده ایم، فصل سوم تروریسم و القاعده را از منظر سازمان ملل متحد و دولتهایی همچون آمریکا، اتحادیه اروپا،پاکستان و عربستان سعودی مورد بررسی قرار داده است، در فصل چهارم مسائلی همچون بنیادگرایی و خاستگاه القاعده، مفهوم جهاد از دیدگاه اسلام و القاعده و تفکرات شخصیتهای موثر در شکل گیری نگرشها و طرز تفکرات رهبران آن مورد توجه قرار گرفته است و در فصل پنجم اقدامات هنجارشکنانه این گروه در جهان بررسی گردیده است. و بالاخره در فصل ششم در راستای اثبات فرضیه، اقدام به بررسی نقش عقاید مذهبی و مبانی قشری القاعده در اقدامات تروریستی آنها نموده ایم ودر نهایت به مبحث نتیجه گیری پرداخته شده است.استاد راهنما:
امضا:مدير گروه آموزشي:
امضا:معاون پژوهشي واحد:
امضا:
توجه : 1- این فرم باید تایپ شده تحویل داده شود.2- چکیده فوق همان چکیده داخل پایان نامه است
چکیده
پژوهش حاضر، در راستای پاسخ به یک سوال اساسی با این عنوان است که مبانی فکری، عقیدتی القاعده چه تاثیراتی در اقدامات تروریستی آنها داشته است ؟
و در پاسخ به این مسئله می توان عنوان نمود که بنابر شواهد، مدارک و مطالعاتی که تاکنون در این حوزه صورت گرفته، اینگونه بیان می شود که بدون تردید نقش و تاثیرگذاری این نوع نگرشها و اعتقادات مذهبی که در این گروه خشونت طلب رسوخ کرده و پیوسته در حال بسط و گسترش بیش از پیش است باعث شده که آنها دست به یکسری اقدامات غیرعقلانی بزنند، و بی گمان تبعات فعالیتهای خرابکارانه این گروهها در سراسر جهان، دامن اسلام حقیقی را نیز آلوده می کند و از سویی وجه صلح طلبانه این دین الهی را نیز در میان جوامع غیر مسلمان از بین می برد و نوع نگاه کشورهای مختلف نسبت به اسلام مخدوش خواهد شد.
رهبران و عناصر القاعده و سایر گروههای مرتبط با آنها با توجه به تاثیرپذیری از برخی گرایشات و اعتقادات شخصیتهای حنبلی مذهب اهل سنت که دارای تفکرات افراط گرایانه هستند، از جمله این افراد می توان از احمد بن تیمیه، ابوعلاء المودودی، محمد بن عبدالوهاب و سیدقطب نام برد و با مطالعه تفکرات آنها متوجه می شویم که بدون شک آنها در نوع نگاه خود به دین و مسائل سیاسی و اجتماعی دچار انحرافات فراوان گردیده اند.
آنان مسائلی همچون بدعت، جهاد، استغاثه، توسل، شفاعت و مسائلی از این دست را مطرح می کنند و عنوان می کنند که به عنوان مثال شیعیان بدعت گذاران در دین هستند، و در این رابطه اینگونه اشاره می شود که در مکتب ابن تیمیه، پیامبر و اولیای الهی انسانهایی هستند که همه کلمات و مقاماتشان با مرگشان پایان می یابد، و لذا زیارت و توسل به آنان را بدعت دانسته و کاری غیر سودمند می شمارد.
و یا اینکه سلفیون وهابی القاعده در مورد شیعیان بیان می دارند، شیعه، پیامبر و ائمه خود را برتر از خداوند می داند و حاجات خویش را از آنان می طلبد. از این روی، شیعه را کافر و خارج از دین می دانند. سلفیون همچنین در مورد جهاد اعتقاد دارند که از نماز و روزه نیز مهم تر و واجب تر است و از این باب به حملات خود مشروعیت می بخشند.
در رابطه با پاسخ به فرضیه خود نیز میتوانیم اینگونه بیان داریم که شبکه تروریستی القاعده برمبنای تاثیرپذیری از مبانی قشری نگر و انحرافی سلفیان وهابی مسلک بر ضد شیعیان دست به اقدامات خشن می زنند تا از این طریق آنها را نابود نمایند به بهانه اینکه مکتب تشیع به دلیل بدعت گذاری دچار کفر گردیده است و یا اینکه آنان خداوند را قادر و حاکم مطلق نمی دانند و از پیغمبر گرامی اسلام (ص) و سایر بزرگان دین کمک می خواهند و حاجات خویش را از مردگان درخواست می نمایند که این گناه نابخشودنی است.
در باب دلایل دشمنی و ضرباتی که القاعده به غربیها و بیش از همگان به ایالات متحده آمریکا وارد نموده اند می توان بدین صورت بیان داشت که افراط گرایان القاعده مسیحیان و یهودیان را نیز طرد شده از دربار الهی می دانند و معتقدند که دولتهای قدرتمند سعی می کنند با تسلط بر منابع و منافع کشورهای اسلامی آنها را ضعیف نمایند و در عوض خود را قدرتمند تر از گذشته می کنند. از این روی باید با برخورد سخت آنها را از همراهی کشورهای مسلمان منحرف، باز دارند تا از این طریق بتوانند راه خود را هموار نمایند در جهت ساقط نمودن این دول اسلامی و استقرار حکومت خلافت اسلامی در سراسر ممالک اسلامی.
از این روی این پژوهش در شش فصل شبکه تروریستی القاعدهرا مورد بررسی قرار داده است، در فصل اول کلیات پژوهش مورد توجه بوده است، فصل دوم مبانی نظری، ساختار و تشکیلات، موقعیت جغرافیایی و منابع مالی را مورد نظر قرار داده ایم، فصل سوم تروریسم و القاعده را از منظر سازمان ملل متحد و دولتهایی همچون آمریکا، اتحادیه اروپا،پاکستان و عربستان سعودی مورد بررسی قرار داده است، در فصل چهارم مسائلی همچون بنیادگرایی و خاستگاه القاعده، مفهوم جهاد از دیدگاه اسلام و القاعده و تفکرات شخصیتهای موثر در شکل گیری نگرشها و طرز تفکرات رهبران آن مورد توجه قرار گرفته است و در فصل پنجم اقدامات هنجارشکنانه این گروه در جهان بررسی گردیده است. و بالاخره در فصل ششم در راستای اثبات فرضیه، اقدام به بررسی نقش عقاید مذهبی و مبانی قشری القاعده در اقدامات تروریستی آنها نموده ایم ودر نهایت به مبحث نتیجه گیری پرداخته شده است.
فصل اول
کلیات پژوهش
1-1:طرح مسئله
در حقیقت تروریسم یک پدیده اجتماعی ننگین به حساب می آید و گروههای تروریستی با توجه به اعتقادات و مبای فکری خود و همچنین تاثیرپذیری که از یک سری اشخاص منحرف و افراطی داشته و دارند می توانند به شدت اثرات مخربی بر جوامع بشری بگذارند.
تروریسم را می توان با واژگانی هم چون خشونت، تهدید، ترساندن، وحشت، هراس افکنی،غیر مشروع بودن و برخی کلمات دیگر در این راستا معرفی و تشریح نمود، این فعالیتهای ضد بشری از گذشته های بسیار دور نیز رواج داشته و برخی گروهها برای رسیدن به مقاصد ومطامع خویش دست به چنین حرکات افراط گرایانه می زنند.
از سویی کشورها و نهادهای مختلف نیز تعاریف متعدد و متفاوتی در رابطه با تروریسم دارند و هم چنین مسائلی همچون تروریسم و مبارزه با آن، واژگان فریبنده ای است که در فضای سیاسی آلوده دنیای امروز از مفاهیم واقعی خود فاصله دارند، بدین صورت که سردهندگان تروریسم و مبارزه با آن،خود بیشتر از سایرین آن را نقض می کنند.
شبکه تروریستی القاعده تشکیلات چند ملیتی است که در دهه آخر قرن بیستم ظهور و در مجموعه تحولات افغانستان نام آنها در سطح بین المللی شناخته شده و در ابتدای قرن جدید فعالیتهای خود را به اوج رسانید و به نام سازمان یا یک تشکیلات بین المللی معروف شد، این تشکیلات در جهاد بر علیه کمونیسم در افغانستان به همراه مجاهدین افغانی از امکانات مالی ،نظامی آمریکا و غرب استفاده می کرد.
القاعده بزرگترین بازیگر غیر دولتی صحنه روابط بین الملل به ویژه بعد از حوادث یازده سپتامبر 2001 میلادی می باشد و در نزد غربیان به عنوان سمبل تروریسم و بنیادگرایی اسلامی شناخته می شود، که محصول نبرد برای بیرون راندن نیروهای شوروی از افغانستان بود، مسلمانی از کشورهای الجزایر، مصر، عربستان سعودی، آسیای جنوب شرقی و فراتر از آن دوشادوش هم برای نبرد با نیروهای شوروی به افغانستان رفتند. این نیروها پس از خروج شوروی، واینکه آنها موجبات شکست ابر قدرتی بزرگ را فراهم آورده اند، اعتماد به نفس زیادی به دست آورده و دیدگاهی جهانی را برای خود توسعه بخشیدند.
از سویی دیگر،این مبارزان در زمان بازگشت به کشورهای خود، به جای آنکه به عنوان قهرمانان مورد استقبال قرار گیرند، به عنوان مبارزانی متعصب که می توانند تهدیدی سیاسی برای رژیم هایشان باشند در نظر گرفته شدند، از این رو منزوی شده و به اعضای آماده ای برای مبارزات جدید تبدیل شدند.
ریشه تفکر اعضای شبکه تروریستی القاعده بر اندیشه های سلفی استوار شده است، اولین نمادهای ظهور سلفیون را در قرن دوم هجری، در قالب جمعی می بینیم که خواستار بازگشت به اصالت اولیه اسلام بودند.
1-2:پیشینه پژوهش
محمد محمودیان در کتاب بنیادهای فکری القاعده، تاثیر اندیشه های وهابی،سلفی که در سال 1390 به چاپ رسیده است، بحثی را در زمینه خطرات تروریسم القاعده برای صلح و امنیت جهانی مطرح می نماید،به طور جدی بعد از حوادث 11 سپتامبر 2001 و اتخاذ استراتژی جدید جرج بوش در مبارزه با القاعده و گروههای خشونت طلب وابسته به آن آغاز گردید، در استراتژی جرج بوش و نئومحافظه کاران، مبارزه با تروریسم القاعده به عنوان مهم ترین اصل در تامین امنیت آمریکا و همچنین امنیت جهانی ارتباط مستقیم داشت و در این میان حفظ امنیت خاورمیانه به عنوان حلقه اتصال دهنده آمریکا و امنیت جهانی مورد تاکید قرار گرفت. در این کتاب آمده است برخی معتقدند مبارزه با تروریسم القاعده، به ابزاری برای حضور و تثبیت هژمونی آمریکا در مناطق استراتژیک جهان به خصوص خاورمیانه تبدیل شد و آمریکا به طور نامشروع یک خطر امنیت ملی را به یک خطر جهانی تبدیل کرده و از این طریق هزینه های زیادی را به سایر دولت ها و ملت های جهان تحمیل می کند. محقق در زمینه شکل گیری القاعده سه دیدگاه اصلی را مطرح می کند :
1-القاعده یک پدیده داخلی و منطقه ای است و از این دیدگاه ریشه القاعده به عوامل فکری و بنیادهای فرهنگی و نیز محیط سیاسی، اجتماعی و اقتصادی پرورش اعضای این گروه بر می گردد.
2-القاعده تحت تاثیر عنصر خارجی شکل گرفته و محصول دخالت قدرت های بزرگ در مسائل قدرت و سیاست خاورمیانه است.
3-ویژگیهای شکل قدرت و سیاست جنگ ها، بحران ها و زمینه های سرخوردگی در جهان با عوامل دیگری هم چون سرعت یافتن جهانی شدن در دهه 1990 میلادی ترکیب گردید.
مهدی بخشی شیخ احمد در مقاله ای با عنوان “جهاد از ابن تیمیه تا بن لادن” که در سال 1385 چاپ شده است، اینگونه عنوان می دارد که، بعد از حملات تروریستی 11 سپتامبر 2001 میلادی به برج های دو قلوی سازمان تجارت جهانی از سوی القاعده، واژه جهاد به طور وسیعی در رسانه های غرب به کار رفت، که در اغلب موارد، معنای واقعی آن تحریف شده و بعضا اسلام را مترادف با خشونت نشان می داد. در این پژوهش به معنای جهاد و چگونگی به کارگیری آن در گروههای افراط گرا و نوع نگاه آنان به این مقوله پرداخته می شود، همچنین آنان از طریق متوسل شدن به اندیشه های متفکران رادیکال و ارائه تفسیر دلخواه از قرآن کریم تلاش می کنند به اقدامات خود مشروعیت بخشند، در ضمن در این مقاله به سیر تکوینی معنای جهاد از صدر اسلام تاکنون، بیشتر به معنای جهاد در گروههای اسلام گرای نظامی تکیه نموده است.
بهرام مستقیمی و نبی الله ابراهیمی در مقاله خود با عنوان “مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده” که در سال 1389 به دست چاپ سپرده شده است، تلاش کرده اند تا مبانی و مفاهیم اندیشه ای سازمان القاعده را بررسی کنند، شناخت این مبانی و مفاهیم خود می تواند،اقدامات تروریستی این سازمان را نشان دهد. بعد از حملات 11 سپتامبر به دلیل اسلامی بودن این سازمان این بحث مورد توجه غرب قرار گرفت که اسلام برابر است با تروریسم، اسلام سیاسی القاعده، با استفاده از ابزار فرهنگ و تمدن اسلامی، به نوعی به کسب هویت اقدام کرده است و تروریسم به عنوان بخش ذاتی در گفتمان القاعده به مثابه امری مقدس تبدیل شده است.
سعید توکلی در مقاله ای با عنوان “عضوگیری تروریستها با تاکید بر القاعده” که در سال 1389 چاپ گردیده است، بیان می نماید، حیات گروههای تروریستی به ویژه القاعده وابسته به جذب اعضای جدید است، وی مدلهای عضوگیری، ابزار عضوگیری، مکانهای عضویابی را بررسی نموده است، وهمچنین در ادامه عنوان می دارد که هر چند عضوگیری گروههای اسلامی برای فعالیتهای جهادی از سالهای دور و در مناطق مختلف دنیا انجام می گیرد، ولی بعد از 11 سپتامبر، سازمانهای اطلاعاتی توجه بیشتری به گروههای افراط گرای اسلامی داشته اند.
محمد محمودیان در مقاله “تاثیر اندیشه های نو سلفیسم بر روند فکری ،ایدئولوژیک القاعده”، که در سال 1391 به چاپ رسیده، اندیشه های وهابیون و سلفی ها را مورد توجه قرار داده است، میزان تاثیرگذاری آنان بر روند فکری القاعده را مورد بررسی قرار می دهد و به طور کلی می توان گفت که وی چنین بیان می دارد که اگر شبکه تندرو القاعده از اعتقادات و اصول فکری سلف گرایان متاثر نمی شد در این سطح رشد و نمو نمی یافت و نمی توانست دست به عضوگیری های گسترده بزند و پس از آن دست به اقدامات خشونت طلبانه بزند، نویسنده عنوان می دارد، اقدامات گروههای افراطی و خشونت طلب همچون القاعده باعث شده نگاه دیگران نسبت به اسلام نگاهی منفی همواره با خوف باشد.
علی اکبر اسدی نیز در مقاله “ظهور و افول القاعده” که چاپ سال 1388 است، قصد دارد ساختار القاعده در عراق را مورد بررسی قرار دهد، عراق هم یکی از کشورهای مورد تهاجم القاعده است، القاعده و عراق رامی توان اصلی ترین بازیگران غیر دولتی در عراق بعد از حمله آمریکا دانست، این گروه چالشهای فراوانی در روند سیاسی عراق با رویکردی مسلحانه و خشونت آمیز بعد از حمله آمریکا در این کشور به وجود آورده است، در این پژوهش عملکرد القاعده نیز از سوی محقق مورد بررسی قرار می گیرد.
مهدی بخشی شیخ احمد در مقاله ای با عنوان “سید قطب و اسلام گرایی معاصر” که در سال 1385 چاپ شده، شخصیتی هم چون سیدقطب را به منزله یکی از رهبران فکری جنبش های اسلام گرای معاصر معرفی می کند، وی می نویسد عرب شناس فرانسوی، ژیل کوپل، سیدقطب را بزرگترین ایدئولوگ تاثیرگذار بر روی جنبش اسلام گرای معاصر قلمداد می کند، این در حالی است که جان اسپوزیتو، وی را معمار اسلام رادیکال معرفی می کند و این مطلب مورد بررسی قرار می گیرد که اندیشه سیدقطب چه تاثیری بر اسلام گرایی معاصر به ویژه رادیکالیسم اسلامی داشته است.
ندا نظمی در مقاله اش تحت عنوان”القاعده و مسئله جهاد” که در سال 1388 چاپ گردیده، نیز سه مقوله را مورد بررسی قرار می دهد، از جمله جهاد و مبارزه با کفر، بازگشت به اسلام سلف صالح و در نهایت برکناری حاکمان فاسد در کشورهای اسلامی. و همچنین به مسئله جهاد توجه می کند و دیدگاه رهبران این گروه را نیز بیان می نماید، نویسنده عنوان کرده القاعده چهار هدف برای اقدامات خود در جهان مطرح می کند:
آمریکا بزرگترین مانع برسر تشکیل حکومت اسلامی است و باید نابود شود .
به دنبال سرنگونی رژیمهای کفرآمیز و دنباله رو آمریکا در خاورمیانه است .
القاعده ادعای نابودی دولت یهود در اسرائیل و جایگزینی آن با یک دولت مسلمان فلسطینی را دارد .
القاعده خواهان برقراری نظمی اسلامی در جهان است که توسط بنیادگرایان صورت گیرد، جهانی که تحت رهبری یک خلیفه باشد .
وی در بررسی از مبانی فکری حاکم بر القاعده ریشه تفکراتشان را سلفی گری می داند. محقق عنوان می دارد که القاعده برای رسیدن به اهداف خود از جهاد استفاده می کند. از طرفی افرادی که با گرایشات خود بیشترین تاثیر را بر القاعده نهاده اند ابن تیمیه است، او بود که پیشرفت علوم مختلف عقلی در زمان خود را موجب بروز اختلافهای سیاسی و نفاق های مذهبی می دانست که همین امر وحدت مسلمین را سست کرده است. القاعده شبکه ای از سازمانهای مختلف است که ماهیتی فراملی و بدون مرز دارد.
طوبی کرمانی در مقاله “نگاهی بر وهابیت” که چاپ سال 1382 است، توجه مخاطب را به زندگی موسس فرقه وهابیت و ریشه های این گروه معطوف می دارد، و بیان می نماید که وهابیت در عربستان سعودی رشد یافته است و از سویی با توجه به قدرت منابع مالی و حامیان خود، توانست در سایر مناطق نیز ترویج داده شود و اثرات مخربی بر ساختار شریعت حقیقی مسلمانان گذارد. در این نوشتار پس از مطالعه مختصری از زندگینامه محمد بن عبدالوهاب، به تفکرات و اعتقادات او در باب تکفیر مسلمانان و مسئله توحید و شفاعت پرداخته شده است.
جعفر سبحانی در مقاله ای با عنوان “آشنایی بیشتر با مکتب سلفیه” که در سال 1388 به چاپ رسیده است، به دنبال بررسی و مطالعه مکتب سلفیه است، و بیان می کنند که سلفیه از قرن چهارم به بعد بر سر زبان ها افتاد و گروهی آن را به عنوان دین و مذهب برگزیده اند و خود را سلفی می دانستند، محقق تلاش دارد سلفیون را به دیگران بشناساند از طریق بررسی و مطالعه گذشته آنها،در این مقاله روش فکری سلفیه نیز مورد توجه قرار می گیرد و به دو نوع روش پرداخته می شود، نخست: گروهی تنها کتاب و سنت را حجت دانسته و از داوری های عقل کمک نمی گیرند. دوم: گروهی دیگر می گویند قرآن و سنت آنگاه حجت است که با فهم سلف همراه باشد.
با مطالعه ادبیات و آثار مربوطه متوجه می شویم که علیرغم طرح برخی از مباحث مربوط به مبانی فکری القاعده و اقدامات تروریستی آنها هیچ یک از آثار موجود به فرضیه پژوهش یعنی رابطه بین مبانی عقیدتی و فکری و اقدامات تروریستی آنها نپرداخته اند.
1-3:سوال اصلی
1- مبانی فکری و عقیدتی القاعده، چه تاثیراتی در اقدامات تروریستی آنان داشته است ؟
سوالات فرعی
القاعده به چه میزان از اندیشه های وهابیت، سلفی گرایی تاثیر پذیرفته است ؟
فعالیتهای شبکه تروریستی القاعده برای مسلمانان مفید بوده، یا ایدئولوژی و رفتارهای سیاسی القاعده به طور مستقیم و غیر مستقیم مسلمانان را در معرض خطر قرار داده و اسلام گرایی را با چالش مواجه کرده است ؟
1-4:فرضیه پژوهش
با مطالعه ادبیات و آثار موجود متوجه می شویم که مبانی فکری و عقیدتی القاعده نقش تعیین کننده ای در اقدامات تروریستی آنها ایفا نموده است . متغیرهایی در این زمینه وجود دارد که می توان از آنها بدین صورت نام برد و بدین گونه این عوامل را تشریح نمود :
جهاد
عدم عقلانیت
جزم اندیشی
در واقع اینگونه می توان بیان نمود که به مفهوم و معنای جهاد در اسلام اهمیت فراوانی داده شده است، به همین ترتیب گروههای جهادی سلفی نیز به مسئله جهاد نگاهی ویژه دارند. به عنوان نمونه عبدالله عزام از رهبران القاعده و استاد بن لادن در رابطه با جهاد اینگونه بیان داشته است که از طریق جهاد می توان کشورهای اسلامی را از ظلم ستمگران جهان رهانید و همچنین با توسل به جهاد می شود رضایت خداوند را بدست آورد. و ازسویی با جهاد می توان مستضعفین را نجات داد و از سویی اوج همه عبادات در اسلام جهاد است، این دلایل می تواند دست آویز مناسبی باشد در جهت اینکه القاعده به بهانه انجام جهاد، اقدامات تروریستی خونباری در اقصی نقاط جهان به بار آورد که این تحرکات بدون شک سبب به خطر افتادن نظم و امنیت بین المللی می گردد و تبعات اینگونه فعالیت های تروریستی در تمام حوزه های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به راحتی قابل مشاهده و بررسی است .
با مشاهده متن حاضر و اندک مطالعه و بررسی در ادبیات موجود در این حوزه نیز متوجه خواهیم شد که مسائلی همچون جهاد، عدم عقلانیت و به طور کل جزم اندیشی در ساختار فکری افراط گرایان القاعده موج می زند، تبلور این نوع نگرش ها و اعتقادات را نیز می توان در فتواهای شیوخ وهابیت بررسی نمود .
و به هر صورت باید بیان داشت که این مسائل که اشاره مختصری به آنها داشتیم سبب گردیده است که سلفیون وهابی که در قالب القاعده گرد هم آمده اند، به یکسری اقدامات خصمانه در سراسر جهان دست بزنند که نه تنها هیچ سودی برای جهانیان ندارد بلکه سبب تشویش در تمام سطوح سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی گردیده است .
1-5:متغیرهای پژوهش و تعریف عملیاتی
متغیر مستقل :
مبانی فکری و عقیدتی شبکه تروریستی القاعده
القاعده، شبکه ای مخوف و مخرب است که در چند دهه اخیر، نظم و امنیت جهانی را با خطر مواجه کرده است و فعالیتهای تروریستی خود را در سرتاسر جهان گسترش داده است، از سویی این اقدامات و تحرکات خرابکارانه آنان به واسطه تاثیرپذیری از گرایشات وهابی و سلفی می باشد.
مبنای فکری و عقیدتی القاعده را نیز می توان این گونه تشریح نمود که، رهبران و عناصر تشکیلات القاعده از شخصیتهایی هم چون ابن تیمیه، ابوعلاءالمودودی، سیدقطب و محمد بن عبدالوهاب تاثیر پذیرفته اند و بر مبنای تفکرات آنها رفتارهای خود را سازماندهی می نمایند و نوع جهان بینی این حنبلی مذهبان اهل سنت چهره اسلام حقیقی را تا حدود زیادی مخدوش ساخته است، نوع تفکر شخصیت های موثر بر افکار این سازمان تروریستی سرشار از عدم عقلانیت، تعصبات کورکورانه، لجاجت های فراوان و جزم اندیشی است که از شاخصه های اصلی و اخلاقی این افراد نیز می باشد.
متغیر وابسته :
اقدامات تروریستی القاعده در جهان.
فعالیتهای هنجارشکن گروههای تروریستی، تاثیرات نامطلوبی برجوامع بشری می گذارد و به منافع کشورهای مورد تهاجم صدمات شدیدی وارد می آورند، این تحرکات توسط شبکه های تروریستی بدین منظور صورت می پذیرد که به یکسری اهداف از پیش تعیین شده خود برسند و در این راه از هر وسیله ای در جهت رسیدن به مقاصد خود استفاده می نمایند و حتی مسائل اخلاقی را رعایت نمی کنند.
1-6:اهمیت مسئله و اهداف انتخاب موضوع
پژوهش درباره القاعده وجنبش های سلفی رادیکال به این دلیل اهمیت دارد که این جنبش ها خود را اسلام گرایان اصیل می دانند و با داشتن دو ویژگی سلفی گری و رادیکالیسم رویکردی تهاجمی در برابر مسلمانان اتخاذ کرده اند، القاعده پس از حادثه یازده سپتامبر 2001 به شدت بر شهرت و آوازه خود افزود و تصویری ستیزه جو از اسلام گرایان در افکار عمومی جهان بر جای نهادند، از خطرات مهم القاعده که اسلام عزیز را تهدید می کند، نشان دادن اسلام به عنوان یک دین سرشار از خشونت و افراط است که این باعث شده کشورهای غربی از این مسئله سوءاستفاده کنند و علیه اسلام بسیج شوند، به این دلیل باید به شناسایی نسبت القاعده با اسلام گرایان حقیقی پرداخت.
هدف از این پژوهش آن است که نشان دهیم القاعده در چند سال اخیر آتش نفرت، کینه و کشتار را در برخی از کشورها مانند افغانستان وعراق شعله ورتر کرده است وناامنی را به شدت افزایش داده است، به صورتی که این اقدامات خشونت بار می توانند بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران نیز اثرات نامطلوبی بگذارند، از این رو به دنبال بررسی ریشه های فکری و عقیدتی این گروه و تاثیر این نوع تفکرات بر اقدامات خرابکارانه این شبکه در جهان هستم.
1-7:روش پژوهش و ابزار گردآوری اطلاعات
ابزار گردآوری اطلاعات، از منابع کتابخانه ای، مقالات، مجلات، فصلنامه ها و سایت های اینترنتی می باشد. و روش پژوهش، توصیفی و تحلیلی است بدین معنا که ابتدا هر یک از متغیرهای مستقل و وابسته توصیف می شوند و سپس رابطه بین این دو متغیر مورد تحلیل و تبیین قرار گرفته است.
1-8:سازماندهی پژوهش
پژوهش حاضر از شش فصل تشکیل گردیده است که در فصل اول به کلیات طرح پژوهش پرداخته شده است، در فصل دوم مبانی نظری از جمله تروریسم و حقوق بین الملل، ساختار و تشکیلات القاعده، موقعیت جغرافیایی و منابع مالی مورد بررسی قرار داده شده است، در فصل سوم دیدگاه برخی از کشورهای غربی از جمله ایالات متحده آمریکا، اتحادیه اروپا و برخی از کشورهای اسلامی از قبیل عربستان سعودی، پاکستان و دیدگاه فرقه های اصلی دین اسلام همچون مذاهب تشیع و اهل سنت راجع به تروریسم و القاعده مدنظر و مورد بررسی قرار گرفته است، در فصل چهارم به مبانی فکری و عقیدتی القاعده توجه شده است، در فصل پنجم اقدامات تروریستی شبکه تروریستی القاعده در جهان ذکر گردیده است، و در نهایت در فصل ششم به اثبات فرضیه پژوهش و سپس به نتیجه گیری پرداخته شده است.
فصل دوم
مبانی نظری، ساختار و تشکیلات، موقعیت جغرافیایی و منابع مالی القاعده
مقدمه
انجام فعالیتهای تروریستی در اکثر موارد با هدفهای سیاسی توسط برخی گروهها و سازمانهای تروریستی به اجرا در آمده است.
برخی از نویسندگان، اسلام را زاییده تروریسم دانسته و تلاش کرده اند تا آموزه های اسلامی را عامل ایجاد تروریسم معرفی نمایند، در حالی که دین انسانی نمی تواند ضد انسانی باشد. اسلام دین زندگی است و هرگز شعار مرگ نمی دهد، علت رشد تروریسم را باید در نابسامانی های اجتماعی، تبعیض اقتصادی، فشار قدرت های جهانی و مناسبات نابرابر در جهان امروز دانست. اسلام دین صلح، عدالت، سلامت، امنیت و کرامت انسانی است و واژه هایی معادل ترور، خشونت و ارعاب با روح اسلام بیگانه است.
بعد از جنگ سرد، بخصوص پس از حوادث یازدهم سپتامبر 2001 میلادی، بدون شک تروریسم یکی از اصلی ترین مباحث مورد توجه جهانیان است. به هر ترتیب سازمانهای تروریستی با توجه به هدفها و تمایلات خود پیگیر ایجاد تغییراتی در حوزه سیاسی جهان هستند و هر کدام از این گروههای خرابکار و خشونت طلب برای خود یکسری اهداف کوتاه مدت و بلند مدت قرار داده اند.
در گفتار اول از این فصل به بررسی مفهوم تروریسم و مبانی نظری حقوق بین الملل پرداخته شده که در مرحله نخست تعاریفی از تروریسم بیان می گردد از دیدگاه حقوق بین الملل، تروریسم را تعریف و تبیین می کنیم و در گفتار دوم ساختار و تشکیلات شبکه تروریستی القاعده مورد توجه قرار گرفته است و در صدد آشنایی با برخی رهبران، عناصر و سلسله مراتب فرماندهی در این شبکه خواهیم بود. در گفتار سوم مناطق جغرافیایی که این گروه تروریستی در آنها رشد و نمو یافته و به ادامه فعالیتهای خود می پردازد بیان می گردد و در گفتار چهارم، منابع مالی و نحوه دستیابی به امکانات و تجهیزات توسط این گروه تروریستی بررسی می گردد.
2-1:مبانی نظری
ترورسیم جزء واژگانی است که در دنیای کنونی تعریف مشخصی در مورد آن وجود ندارد. و افراد برمبنای میزان فهم خود و همچنین برداشتی که از این واژه دارند دست به تعریف و تبیین آن می زنند.
واژگانی از قبیل ترور، تروریست و تروریسم در عصر کنونی دارای بار معنایی منفی هستند که نتایج این اعمال خشونت بار تاثیرات مخربی بر اذهان و افکار عمومی جهانیان گذارده است و در طی این اقدامات خرابکارانه جان میلیونها انسان در خطر قرار گرفته است، از این رو باید با شناخت دقیق این حوادث هنجارشکنانه راههای کنترلی با آن را جستجو و بیابیم و از این طریق با برنامه ریزی مناسب و در پیش گرفتن اقدامات کنترلی از دستیابی آنها برای رسیدن به اهداف و مقاصدشان جلوگیری به عمل آید، در تعریف لفظی واژه تروریسم، به طور خلاصه می توان گفت که تروریسم به معنی ترس، ترساندن و وحشت است و تعریف موجود عبارتست از، هر نوع استفاده یا تهدید به استفاده از خشونت غیرقانونی، به منظور ایجاد جو رعب و وحشت، برای تحت تاثیر قراردادن یا تسلط بر فرد یا مجموعه ای از افراد و یا خشونت کل جامعه.(سلامتی،1387: 20)
تروریسم عنوانی است که برای خشونت افراد، گروهها و دولتهای بدون حمایت قویترها به کار می رود. سازمانهای تروریستی متناسب با اهداف و خواسته هایشان بر تغییر رژیم، تغییر منطقه و زمین، تغییر سیاسی، کنترل اجتماعی و حفظ وضع موجود متمرکز می شوند. (توکلی،1391: 77)
برای نخستین بار واژه ترور به معنای ترساندن، ترس و وحشت در فرانسه برای توصیف حکومت ترس و وحشتی که در سالهای 1789 تا 1794 در آن کشور حاکم بود بکار رفت.(طیب،1380: 55)
ترور در لغت، در زبان فرانسه، به معنای هراس و هراس افکنی است و در سیاست به کارهای خشونت آمیز و غیر قانونی حکومتها برای سرکوبی مخالفان خود و ترساندن آنها ترور می گویند و نیز کردار گروههای مبارزی که برای رسیدن به هدف سیاسی خود دست به کارهای خشونت آمیز و هراس انگیز می زنند ترور نامیده می شوند.(تاجیک،1387: 15)
هر چند تلاشهایی برای تعریف تروریسم به عمل آمده است ولی نمی توان تعریفی را یافت که مورد اجماع همه اندیشمندان علوم سیاسی باشد، “پاول پیلار” تروریسم را اینگونه توصیف می نماید :
“خشونت از پیش طراحی شده، با جهت گیری سیاسی است که علیه اهداف غیرنظامی از سوی گروههای خرده ملی و عوامل مخفی که معمولا برای تاثیرگذاری بر مخاطبین به کار گرفته می شود”. (هرسیج،2:1380)
در لغتنامه دهخدا نیز، تروریسم به معنای اصول حکومت، وحشت و فشار تعریف شده است، در دیگر فرهنگ های فارسی نیز تروریسم به معنی نرم آدم کشی و تهدید و خوف و وحشت در میان مردم برای نیل به هدف های سیاسی، و یا برانداختن حکومت و در دست گرفتن زمام امور دولت، یا تفویض آن به دسته دیگری است که مورد نظر می باشد.(سلامتی،1387: 19)
درکتاب فرهنگ معاصرفارسی نیزاینگونه ترور و تروریسم را شرح می دهد که ترور به معنای اقدام پنهانی وغافلگیرانه برای کشتن کسی و در تعریف تروریسم بیان می دارد که به کارگیری ترور به عنوان شیوه عمل برای دست یافتن به هدف.(صدری افشار،حکمی،1383: 364)
عمید نیز در فرهنگ فارسی خود ترور و تروریسم را اینگونه توصیف می نماید :
ترس زیاد، بیم، هراس، خوف، وحشت، کشتن و از بین بردن مخالفان و ایجاد رعب و وحشت میان مردم را معنای ترور می داند.
و از سویی در معنای تروریسم اینگونه بیان می دارد که روش کسانی که آدمکشی وتهدید مردم وایجاد خوف و



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

دیدگاهتان را بنویسید