دانشگاه آزاد اسلامی
واحد علوم و تحقیقات هرمزگان
پایان نامه برای در یافت در جه کار شناسی ارشد “MA ”
رشته : مدیریت آموزشی
گرایش:مدیریت آموزشی
عنوان: بررسی رابطه بین مهارت های ارتباطی معلمان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دوره دوم مقطع متوسطه ناحیه 2 شهر بندرعباس
استاد راهنما:دکتر محمد نور رحمانی
نگارش:علی بلوچ محمد مرادی
1393

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد علوم و تحقیقات هرمزگان
پایان نامه برای در یافت در جه کار شناسی ارشد “MA ”
رشته: مدیریت آموزشی
گرایش: مدیریت آموزشی
عنوان: بررسی رابطه بین مهارت های ارتباطی معلمان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دوره دوم مقطع متوسطه ناحیه 2شهر بندرعباس
نگارش: علی بلوچ محمد مرادی
1. دکتر محمد نور رحمانی
هیات داوران: 2.

بسم الله الرحمن الرحیم
تقدیم

تقدیم به مادرو پدروهمسرو فرزندانم

سپاسگذاری

خداوند متعال را شكرگزارم كه به من اين توفيق را عطا فرمود تا با كمك استادان فهيم و دانا و تواناي دانشگاه ، توانستم اين مجموعه را فراهم نمايم . از استاد راهنماي گرانقدر جناب آقاي دكتر محمد نور رحمانی كه با صبر و حوصله ستودني در كليه مراحل انجام پايان نامه ، راهنمائيهاي ارزنده اي را ارائه نمودند و متحمل زحمات زيادي شدند ، تشكر مي نمايم .
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده
مقدمه
فصل اول:کلیات تحقیق
1-1-تعریف و بیان مساله
1-2-اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
1-3-اهداف تحقیق
1-3-1-اهداف کلی
1-3-2-اهداف جزئی
1-4-سؤالات تحقیق
1-5-فرضيه‏هاي تحقیق
-6-تعريف متغیرها
1-6-1-تعاریف مفهومی
1-6-2-تعاریف عملیاتی
فصل دوم:ادبیات تحقیق
2-1-مبانی نظری تحقیق
2-1-1-ارتباطات (مهارت هاي ارتباطي) و چارچوب مفهومي آن
2-1-2-هدف و اهميت ارتباطات
2-1-3-فرايند و انواع ارتباطات
2-1-4-ويژگي هاي ارتباطات
2-1-5-مهارت هاي ارتباطي مديران
2-1-6-تعاريف مهارتهاي ارتباطي
2-1-7-مهارت هاي ارتباطي و مؤلفه هاي آن
2-1-8-انگيزش پيشرفت تحصيلي
2-1-9-پيشرفت
2-1-10-اهداف پيشرفت
2-1-11-منشا نياز به پيشرفت
2-1-12-مدل پيشرفت اتكينسون
2-1-13-نظریه مک کللند
2-1-14-انگیزه پیشرفت
2-1-15-زمینه اجتماعی انگیزه پیشرفت
2-1-16-ويژگي هاي دانش آموزان داراي انگيزش پيشرفت
2-1-17-عوامل موثر بر انگيزش پيشرفت تحصيلي دانش آموزان
2-1-18-پیشرفت تحصیلی
2-1-19-عوامل مهم تاثیر گذار بر پیشرفت تحصیلی
2-1-20-اُفت و پیشرفت تحصیلی در دانش آموزان
2-1-21- افت تحصیلی چرا؟
2-1-22-خانواده عامل کلیدی در افت تحصیلی دانش آموز
2-1-23-به نیازهای فرزندانتان توجه کنید
2-1-24-پیشنهادهایی به والدین برای پیشرفت تحصیلی فرزندان :
2-1-25-نظریه های پیشرفت تحصیلی
2-1-26- گانیه
2-1-27- بلوم
2-1-28-عوامل مؤثر بر پيشرفت تحصيلي دانش آموزان
2-1-29- تجربه معلمان
2-1-30-آماده كردن درس و نمره دادن
2-1-31- مهارت ها
2-1-32- تحصيلات عمومي
2-1-33- تحصيلات در زمينه تعليم و تربيت
2-1-34-مدارس شهري و روستايي
2-1-35-دستور العمل برای والدین در باره پیشرفت تحصیلی فرزندان
2-1-36- توصیه به والدین در مورد مقایسه دانش آموزان
2-1-37-مشکلات مرتبط با تکالیف مدرسه
2-1-38- نقش اولياء در پيشرفت تحصيل كودكان
2-2-پیشینه تحقیق
فصل سوم:روش شناسی تحقیق
3-1-روش تحقيق
3-2-جامعه آماري ,نمونه آماري و روش نمونه گيري
3-3-روش و ابزار جمع آوري اطلاعات
3-4-روايي
3-5-پايایي
3-6-روشهاي تجزيه و تحليل اطلاعات
فصل چهارم:تجزیه و تحلیل داده ها
4-1-مقدمه
4-2-توصیف داده های پژوهشی
4-2-1-توصیف نمونه تحقیق بر حسب جنسیت
4-3-پاسخگویی به سوالات پژوهشی
4-3-1-پاسخگویی به سوال پژوهشی1
4-4-آزمون فرضیه های تحقیق
4-4-1-آزمون فرضیه1
4-4-2-آزمون فرضیه2
فصل پنجم:نتیجه گیری و پیشنهادات
5-1-نتیجه گیری
5-2-پیشنهادات
5-2-1-پیشنهادات اجرایی
5-2-2-پیشنهادات پژوهشی
5-2-3-محدودیت های تحقیق
فهرست منابع و مآخذ
منابع فارسی
منابع انگلیسی
پیوست ها

فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول4-1-:توزیع فراوانی و درصد نمونه تحقیق بر حسب جنسیت
جدول4-2-:توزیع فراوانی و درصد نمونه تحقیق بر حسب ناحیه آموزش و پرورش
جدول4-2-:نتایج آزمونt تک نمونه ای در خصوص پاسخگویی به سوال پژوهشی1
جدول4-3-:خلاصه مدل رگرسیونی
جدول 4-4-:نتایج تحلیل واریانس
جدول 4-5-ضرائب
جدول4-6-:خلاصه مدل رگرسیونی
جدول 4-7-:نتایج تحلیل واریانس
جدول 4-8-:ضرائب
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار4-1-:نمودار توصیف نمونه تحقیق بر حسب جنسیت
چکیده
هدف از اجرای این تحقیق تعیین رابطه بین مهارت های ارتباطی معلمان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دورهدوم مقطع متوسطه ناحیه2 شهر بندرعباس می باشد. فرضيه‏هاي تحقیق عبارتند از:1-بین مهارت های ارتباطی معلمان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دوره دوم مقطع متوسطه ناحیه2 شهر بندرعباس رابطه وجود دارد.2- بین مؤلفه های مهارت های ارتباطی معلمان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دوره دوم مقطع متوسطه ناحیه2 شهر بندرعباس رابطه وجود دارد. روش این تحقيق توصيفي از نوع همبستگی می باشد. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دوره دوم مقطع متوسطه ناحیه2 شهر بندرعباس به تعداد4471 نفر(1460نفر پسر و 3011نفر دختر) و روش نمونه گیری نیز تصادفی طبقه ای(بر حسب جنسیت) می باشدو همچنین حجم نمونه با استفاده از جدول مورگان به تعداد351نفر(115نفر پسر و 236نفر دختر) تعیین شد.در این تحقیق مهارتهای ارتباطی معلمان به عنوان متغیر پیش بین و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان به عنوان متغیر ملاک می باشد.ابزار تحقیق شامل پرسشنامه مهارتهای ارتباطی کوئین دام(2004) می باشد و سپس بوسیله نرم افزار اس پی اس اس داده ها تجزیه و تحلیل شدند. در تحقیق حاضر پایایی پرسشنامه مورد نظر87/0 به دست آمد. روشهای آماری مورد استفاده در این تحقیق شامل آمار توصیفی( درصد،فراوانی،میانگین و انحراف معیار )و آمار استنباطی(T تک نمونه ای ،رگرسیون ساده و چند متغیری) می باشد. نتایج تحقیق حاضر نشان داد که میزان بکارگیری مهارت های ارتباطی توسط معلمان دوره دوم مقطع متوسطه ناحیه2 شهر بندرعباس در حد مطلوب می باشد.بین مهارت های ارتباطی معلمان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دوره دوم مقطع متوسطه ناحیه2 شهر بندرعباس رابطه وجود دارد.بین کلیه مؤلفه های مهارت های ارتباطی معلمان(بجز مؤلفه ارتباط توأم با قاطعیت) و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دوره دوم مقطع متوسطه ناحیه2 شهر بندرعباس رابطه وجود دارد.
مقدمه
معلماني كه از مهارتهاي ارتباطي ضعيفي برخوردارند كمتر از سوي اطرافيان خود پذيرفته مي شوند و با مشكلات كوتاه مدت و بلند مدت زيادي روبرو مي شوند. اين مشكلات كدامند و چگونه مي توان با آنها مقابله كرد ؟ معلمان چگونه با دانش آموزان و سایر همکاران ارتباط برقرار کنند ؟ و مجهز به چه مهارتهای ارتباطی باشند ؟ منظور از مهارتهای ارتباطی معلمان چیست ؟ آيا حدود اختيارات معلم در كلاس و مهارتهای ارتباطی وي با دانش آموزان تعريف شده است ؟ تا چه اندازه معلمان با وظایف خود در حوزه مهارتهای ارتباطی آشنا هستند؟ چه عواملی در افزایش مهارتهای ارتباطی معلمان مؤثر است؟ چگونه می توان آن را بهبود بخشيد؟ اينها پرسشهاي اساسي در مطالعه مهارتهاي ارتباطي معلمان مي باشد و اين پژوهش در پي آن است كه به آنها پاسخ گويد . در برقراری ارتباط با دانش آموزان در کلاس ، معلم با موانع و عوامل زیادی روبروست . آگاهی و تسلط معلم بر این موارد و مهارت های ارتباطی در جهت تحقق اهداف آموزشی امری اجتناب نا پذیر است . معلمي هنري است ظريف و حساس كه با كمترين لغزش و خطا خسارت جبران ناپذيري بر شخصيت فراگير وارد شده و قطعاً هرگونه رفتار صحيح و سنجيده موجب آينده اي درخشان براي او مي شود. طبق ديدگاه گلاسر ، بدون شكوفايي محبت و ارزش وجود، تشكيل يك هويت موفق نا ممكن است (قبادی,1382). در سالهای اخیر تحقیقاتی انجام شده است که تأثیر برخی مهارتهای حرفه ای و نیز ارتباطی معلم بر آموزش و شخصیت دانش آموزان را نشان داده است. لیکن تحقیقات متنوع و وسیعی درباره میزان آشنايي معلمان با مهارتهای ارتباطی انجام نیافته است . علی رغم اینکه ما در دنیایی اجتماعی زندگی می کنیم، اکثراً آگاهی اندکی از چگونگی تجزیه و تحلیل تجارب اجتماعی و بهبود بخشیدن به مهارت برقراري روابط اجتماعی مان داریم . به علاوه، در آموزش رسمی نیز، تلاش چندانی در این زمینه صورت نگرفته است. کمال مطلوب این است که مدرسه باید محيطي از تعاملات اجتماعي باشد که در آن، هم کارکنان و هم دانش آموزان از آنچه در تعاملات اجتماعی شان روي می دهد، بسیار مطلع باشند و از نقشی که این تعاملات در فرمول بندي نظریات آنها نسبت به خود و دیگران دارد، آگاه شوند (فونتانا ، 1995).مهمترين مهارتي كه يك معلم بدان نياز دارد ودر واقع اين مهارت پيش نياز يا پايه ساير مهارتهاي روان شناختي ديگر مي باشد مهارت«ايجادارتباط»است . زیرا ایجاد ارتباط تنها وسیله دریافت اطلاعات از دانش آموزان است. سوءبرداشت ها و سوءتفاهم ها فقط از طریق برقراری ارتباط تصحیح می شود و نیز هیجان‌های منفی نظیر خشم تنها از طریق برقراری ارتباط سالم مهار می شود. تمامی آسیب‌های فردی و اجتماعی ریشه در ارتباط نا سالم دارند.هرچند هر حرفه ای مستلزم آموزشهای فنی و تخصصی است لیکن در برخی مشاغل از جمله حرفه معلمی ارتباط و تعامل دوجانبه و چند جانبه ستون فقرات آن را تشکیل می دهد . صرف برخورداری از دانش حرفه ای و دانش اندوزی در این شغل پایان بخش رسالت نیست . بلکه انتقال این دانش در یک شبکه ارتباطی تجلی و تحقق می یابد . ناتوانی در برقرای ارتباط مؤثر و فقدان مهارتهای ارتباطی با دانش آموزان موجب شکست در فرایند آموزش می شود . از این رو بررسی میزان آشنایی معلمان با مهارتهای ارتباطی می تواند راهگشای ارتقای مهارتهای ارتباطی آنها در فرآیند تدریس و آموزش باشد .اصلی ترین عامل موفقیت معلمان، مهارت در برقراری ارتباط مفیداست. آنها که به نوع بخصوصی از مهارتهای ارتباطی مثل سخنرانی در جمع نیاز دارند، هرچه مهارتهای ارتباطی فرد قوی تر باشد، به موفقیت بیشتری دست پیدا خواهد کرد و آینده ی شغلی درخشانتری خواهد داشت(اردبیلی,1385). در این تحقیق رابطه بین مهارت های ارتباطی معلمان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دوره دوم مقطع متوسطه ناحیه2 شهر بندرعباس بررسی می شود.
فصل اول
کلیات تحقیق
1-1-تعریف و بیان مسأله
وجود ارتباطات انسانی برای رفع نیازها و دستیابی به اهداف,لازم به نظر می رسد.به طوری که حتی وجود ارتباطات سالم و مؤثر در بین نیروهای انسانی یک جامعه می تواند علاوه بر افزایش بازدی آن ها,عامل مهمی در حرکت آن جامعه به سمت پیشرفت و توسعه باشد.ارتباط مؤثر یعنی اینکه بدانیم چه کنیم و چگونه با افراد روابط حسنه داشته باشیم تا جامعه ای سالم ایجاد کنیم(قبادی,1382).روابط انسانی خو روابطی است که به سلامت روانی,اجتماعی و ذهنی منجر می شود(اردبیلی,1385).ارتباطات میان فردی نیز نوعی از ارتباطات انسانی است که معمولاٌ بین دو یا چند نفر برقرار می شود.این نوع ارتباطات در کلاس های درس از اهمیت زیادی برخوردار است.معلمان برای بهینه کردن شرایط محیط,می بایستی تلاش کنند تا محیط یادگیری قوی ایجاد کنند.ممکن است معلمان قادر به ایجاد محیط کلاسی مطلوب تری باشند,محیطی موافق که از طریق روابط میان فردی مثبت شناسایی شده باشد که در آن هر فردی احساس خوبی داشته باشد(اسپالدینگ,چریل ال(1373).برقراری ارتباط مناسب با دانش آموزان,در موفقیت معلمان بسیار مؤثر است.توان برقراری ارتباط مؤثر با دانش آموزان,غالباٌ میزان شایستگی و احتمال موفقیت معلم را تعیین می کند.از جمله مهم ترین مهارت های مورد نیاز معلمان کلاس در درس,می توان به مهارت های توجه کردن,گوش دادن,تشویق کردن,محترمشمردن,حل و فصل اختلاف ها و سخنرانی اشاره کرد.صرفاٌ با صحبت کردن نمی توانیم با دیگران ارتباط مؤثر برقرار نماییم به عنوان مثال در مدیریت کلاس,سکوت راحت ترین مهارت برای استفاده است,در حالی که از همه کمتر مورد استفاده قرار می گیرد(علم الهدایی,1381).چنانچه معلمان بخواهند در روابط انسانی موفق باشند,باید انواع ارتباط و مهارت های اساسی ارتباط را مد نظر قرار دهند.در حالیکه معلمان می توانند از مجموعه ای از دانش و مهارت در تدریس استفاده کنند,ایجاد ارتباط خوب با دانش آموزان مربوط به شخصیت و خصوصیات مؤثری است که معلم به دانستن آنها نیاز دارد(فرهنگی,1382)
سؤال اصلی این تحقیق این است که بین مهارت های ارتباطی معلمان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان مدارس متوسطه ناحیه2 شهر بندرعباس چه رابطه ای وجود دارد.
1-2-اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
در واقع جنبه های مؤثر روابط میان فردی اساسی در کلاس برای یادگیری دانش آموزان از جنبه های فهم ذهنی کم اهمیت تر نیستند.مسلم است که چگونگی کیفیت رابطه معلم و دانش آموز تا حد زیادی روی یادگیری او تأثیر می گذارد.این مهم است که دانش آموزان نظر مثبتی از معلمان شان داشته باشند,چرا که رهبری معلمان در کلاس درس اثر زیادی در ایجاد محیط آموزشی مؤثر دارد و کیفیت رفتار میان فردی معلم و ارتباط با دانش آموزان نشانه ای است از کیفیت رهبری در کلاس درس.رفتار میان فردی معلم و خوب بودن او جنبه های مهم از محیط کلاس هستند.معمان برای بهینه کردن شرایط محیط,می بایستی تلاش کنند تا محیط یادگیری قوی ایجاد کنندممکن است معلمان قادر به ایجاد محیط کلاسی مطلوب تری باشند,محیطی موافق که از طریق روابط میان فردی مثبت شناسایی شده باشد که در آن هرفردی احساس خوبی داشته باشد.توانایی های معلم که توسعه روابط انسانی صحیح با دانش آموزان را ممکن می کند و نیز ظرفیت او برای ایجاد کلاسی دموکراتیک و موافق,خصوصیات مهمی برای تدریس کارآمد است(زندی,1382)
انجام این تحقیق می تواند اطلاعات مفید و ارزنده ای در اختیار مسئولین آموزش و پرورش قرار دهد تا بتوانند میزان بکارگیری مهارت های ارتباطی معلمان را شناسایی کنند و ارتباط آن را با پیشرفت تحصیلی دانش آموزان به دست آورند.
1-3-اهداف تحقیق
1-3-1-اهداف کلی
تعیین رابطه بین مهارت های ارتباطی معلمان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دورهدوم متوسطه ناحیه2 شهر بندرعباس 1-3-2-اهداف جزئی
1-تعیین میزان بکارگیری مهارت های ارتباطی توسط معلمان دوره دوم مقطع متوسطه ناحیه2 شهر بندرعباس
2-تعیین رابطه بین مهارت های ارتباطی معلمان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دوره دوم مقطع متوسطه ناحیه2 شهر بندرعباس
3- تعیین رابطه بین مؤلفه های مهارت های ارتباطی معلمان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دورهدوم متوسطه ناحیه2 شهر بندرعباس
1-4-سؤالات تحقیق
1- میزان بکارگیری مهارت های ارتباطی توسط معلمان دورهدوم مقطع متوسطه ناحیه2شهر بندرعباس چگونه است؟
2- بین مهارت های ارتباطی معلمان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دورهدوم مقطع متوسطه ناحیه2 شهر بندرعباس چه رابطه ای وجود دارد؟
3- بین مؤلفه های مهارت های ارتباطی معلمان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دورهدوم مقطع متوسطه ناحیه2 شهر بندرعباس چه رابطه ای وجود دارد؟
1-5-فرضيه‏هاي تحقیق
1-بین مهارت های ارتباطی معلمان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دورهدوم مقطع متوسطه ناحیه2 شهر بندرعباس رابطه وجود دارد.
2- بین مؤلفه های مهارت های ارتباطی معلمان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دورهدوم مقطع متوسطه ناحیه2 شهر بندرعباس رابطه وجود دارد.
1-6-تعريف متغیرها
1-6-1-تعاریف مفهومی
ادوین امری,مفهوم ارتباطات در معنی عام را چنین تعریف می کند:فن انتقال اطلاعات,افکار و رفتار انسانی از یک شخص به شخص دیگر(ساروخانی,1387).ارتباطات زمانی اثربخش است که محرکی را به عنوان آغازگر مورد نظر فرستنده با محرک مشهود گیرنده که از خود بروز می دهد و آن دو را به گونه ای نزدیک به هم,مورد توجه قرار دهد(فرهنگی,1384)
اتکینسون و همکاران(1998) پیشرفت تحصیلی را توانایی آموخته شده یا اکتسابی حاصل از دروس ارائه شده یا به عبارت دیگر توانایی آموخته شده یا اکتسابی فرد در موضوعات آموزشگاهی می دانند که به وسیله آزمون های استاندارد شده اندازه گیری می شود(سیف,1384)
1-6-2-تعاریف عملیاتی
در این تحقیق منظور از مهارت های ارتباطی نمره ای است که معلمان از پرسشنامه مهارت های ارتباطی کوئین دام(2004) به دست می آورند.و منظور از پیشرفت تحصیلی میانگین معدلهای نمرات سال گذشته و نیمسال اول و نیمسال دوم سال مورد نظر دانش آموزان می باشد.
فصل دوم
ادبیات تحقیق
2-1-مبانی نظری تحقیق
2-1-1-ارتباطات (مهارت هاي ارتباطي) و چارچوب مفهومي آن 1
ارتباطــات مؤثر بين اجزاي گوناگون يك سازمان از عناصر كليدي موفقيت مديران است . بارنارد2 مي گويد : فراهم آوردن يك سيستم ارتباطي ، يكي از سه وظيفه اصلي اجرايي مهم براي بقاي يك سازمان است . بنيس و نانسن3 اظهار داشتند كه فراهم آوردن معنا از طريق ارتباطات، يكي از چهار راهبرد مهم رهبري است. ارتباط مؤثر با افراد و درك انگيزه هاي آنان باعث توفيق مديريت در انجام وظيفه رهبري ، هدايت ، و غيره خواهد شد . ارتباط صحيح تنها راهي است كه افراد مختلف مي توانند به درك متقابل برسند . هر مديري در سازمان بايد بتواند از طريق نوشته ها ،گفته ها و سخنراني هايش مطالب را به درستي و روشني براي افراد خود مطرح كند تا بتواند در امر برقراري ارتباط موثر موفقيت كسب كند . ارتباط كه عبارت است از: ((تبادل اطلاعات و انتقال معني )) مديران را قادر مي سازد با افراد سازمان خود به تفاهم برسند . ارتباط مكانيسمي است كه روابط انساني بر اساس آن به وجود مي آيد و تمام مظاهر فكري و وسايل انتقال و حفظ آن ها در زمان و مكان بر پايه آن توسعه پيدامي كند . ارتباط عبارت است از : (( انتقال اطلاعات با وسايل ارتباطي گوناگون از يك نقطه ، يك شخص با يك دستگاه به ديگري )) ( نسل لانگلي و مشل شين ، 1986 ، به نقل از مشبكي ، 1380) . چنانچه ارتباط به صورت صحيح انجام نشود، باعث ايجاد نابساماني در سازمان خواهد شد . بنابراين ريشه مشكلات فردي ، سازماني و اجتماعي را مي توان در كمبود ارتباطات موثر و سوء تعبيرها و تفسيرهاي ارتباط جستجو كرد . پس مي توان گفت كه برقراري ارتبـاط صحيح به دلايل متعددي براي مديران ضروري است كه از آن جمله : هماهنگ كردن و تنظيم وقت خود ، انجام وظايف برنامه ريزي ، سازماندهي ، هدايت ، رهبري و كنترل سازمان به نحوه ي موثر.
سازمان در واقع نمونه اي است از شبكه ارتباطات؛ زيرا، بين اجزاء مختلف و پراكنده آن از طريق ارتباطات همبستگي و پيوند برقرار مي شود . به عبارت ديگر ، در صورت فقدان سيستم ارتباطات ، سازمان مجموعه اي از عناصر و اجزاء پراكنده و منفرد تلقي مي شود كه بين آنها هيچ گونه همبستگي و پيوند براي نيل به اهداف معين وجود نخواهد داشت ( اقتداري ، 1370 ) . مديران بايد بدانند كه ارتباطات يك جانبه ارتباط موثري نيست . آنها بايد تلاش كنند ارتباطات خود را توام با بازتاب نمايند و در اين راستا بايد تلاش كنند كه ارتباطات آنها با افراد داخل و بيرون سازمان به صورت ارتباط دو طرفه باشد .
مديران بايد مهارت ارتباطي خود را در مورد ارتباطات رو به بالا، ارتباط افقي ، ارتباطات رو به پائين و ساير انواع ارتباطات تقويت كنند .
سازمان هاي امروزي نياز به ارتباطات مناسب با مردم را درك كرده اند؛ ولي آنچه هنوز باقي مانده است، عدم درك و آگاهي نسبت به چگونگي و چيستي ارتباطات و همچنين نقشي است كه ارتباطات در درون يك سازمان ايفا مي كند ( كوريك2 ، 1995) . از اين روست كه لزوم بهبود مهارتهاي ارتباطي مورد نياز مديران ضرورتي انكار ناپذير است .
مهارت و فن رفتار با كاركنان (مهارت ارتباطي) يكي از مهارتهاي ارزنده و مفيدي است كه هر مديري در هر مقام و مرتبه اي كه باشد، جهت اعتلاي فردي و سازماني بايد در جهت و تسلط بر آن از هيچ كوششي فروگذار نكند. بر اساس گزارش مجتمع مديريت امريكا، اكثريت قريب به اتفاق دويست مديري كه در يك تحقيق شركت كرده بودند، عقيده داشتند كه مهمترين مهارت يك مدير، توانايي او در رفتار و (نحوه رابطه) با كاركنان است. مديران براي اين مهارت درجـه والاتري از فراست، قاطعيت دانش و مـهارتهاي شـغلي قائل شده اند (مشبكي، 1380)
دانشگاه، بعنوان يك سازمان اجتماعي براي عملكرد مطلوب ، بر همكاري نزديك بين تمامي كاركنان خود با سوابق تحصيلي و اجتماعي متفاوت نياز دارد . وجود ارتباطات منطقي و درست بين كاركنان يكي از نيازهايي است كه بايد مديران در تمام سطوح از آن آگاه بوده و در جهت بالا بردن كيفيت كارايي هر چه بيشتر كاركنان از آن بهره ببرند . از طريق ارتباط صحيح و پويا ميتوان اداره امور را به نحو صحيح و مطلوب انجام داد و بر هدف هاي سازمان دست يافت ( پرهيزكار ، 1368 ) .

واژه ارتباط ( Communication‌) از ريشه لاتين ( Communis ) به معناي اشتراك گرفته شده است . اين كلمه در زبان فارسي به صورت مصدر عربي باب افتعال به كار مي رود؛ كه در لغت به معناي پيوند دادن و ربط دادن و به صورت اسم مصدر به معناي بستگي ، پيوند ، پيوستگي و رابطه كاربرد دارد .
ارسطو، فيلسوف يوناني، شايد اولين دانشمندي باشد كه 2300 سال پيش، نخستين بار در زمينه ارتباط سخن گفت. او در تعريف ارتباط مي نويسد: «ارتباط عبارت است از جست و جو براي دست يافتن به كليه وسايل و امكانات موجود براي ترغيب و اقناع ديگران» (مشبكي، 1380).
فرهنگ وبستر در تعريف لغت ارتباط آورده است (( ارتباط عبارتست از عمل انتقال ، اظهار ، بيان و گفتگو بين يك فرد با فرد ديگر ( همان منبع، ص 378 ) .
ارتباطات عبارت است از : ( انتقال مفاهيم ، اطلاعات و معاني و احساس ها بين افراد در سازمان ، با واسطه يا بدون واسطه ) ( حقيقي ، 1380 ) .
ارتباط عبارت است از: «فرايند انتقال ارتباط ، احساس ها ، حافـظه ها و فكرها در ميان مردم» (اسميت 1، 1988، به نقل از مهربان، 1379 ) .
ارتباطات عبارتست از: انتقال و تبادل اطلاعات ، معاني و مفاهيم و احساس ها بين افراد در سازمان با واسطه يا بي واسطه ( الواني ، 1369 ) .
ارتباطات؛ يعني، برقراري مناسبات بين دو طرف، از طريق حس ادراك توسط يك فرد و ايجاد سرعت انتقال ، درك و جوابگوئي در طرف ديگر )) ( مير سپاسي ، 1369 ) .
ارتباطات عبارتست از مبادله (( اطلاعات و انتقال مفاهيم )) كه به صورت شفاهي ، كتبي ، يك طرفه و يا دو طرفه صورت مي گيرد ( شعاع ، 1377 ).
در رابطه با ارتباطات در سازمان، سه سؤال اساسي وجود دارد :
1- اصل موضوع مورد ارتباط چيست ؟
2- ارتباط با چه كسي برقرار مي شود ؟
3- ارتباط چگونه اتفاق مي افتد ؟
ارتباط مي تواند با تعداد زيادي از شنوندگان، در محل كار فقط با يك نفر يا همكار قديمي يا يك بخــش بزرگتر ، با تمام سازمان ، با خريداران و اربابان رجوع ، با تمام اجتماع ، با سياست مداران ، با انسان هاي معروف و يا با آن سوي درياها برقرار شود. مفاد يا محــتواي ارتباط مي تواند متفـاوت باشد؛ مانند گفتگوي دوســـتانه و غير رســمي و يا جلــسات رسمي .ارتباط مي تواند در همه جا به صورت هاي زير برقرار شود (ويت من 1 ، 1996 ).
1- رسمي – غير رسمي
2- كلامي – غير كلامي
3- نوشتاري – الكترونيك – رودر رو
امر مشترك بين تمام انواع ارتباطات اين است، كه ارتباط زماني برقرار مي شود كه شنونده، پيغام فرستاده شده را دريافت كند و اين كافي نيست كه فرستنده فقط پيغام را بفرستد .
2-1-2-هدف و اهميت ارتباطات 2
در هر واكنش انساني دو عامل مهم وجود دارد: مفاد و فرايند 3.
مورد اول با اصل مطلب يا موضوعي كه گروه روي آن كار مي كند، سرو كار دارد . در اغلب واكنش ها توجه بيشتر مردم بر روي مفاد يا مندرجات است .
عامل دوم – فرايند – با اين موضوع كه چه چيز بين افراد گروه و يا براي آنها درهنگام كار اتفاق مي افتد، سرو كار دارد. فرايند، دامنه وسيعي از موارد را در بر مي گيرد؛ نظير : مشاركت، شيوه نفوذ ، هنجارها ، رويه هاي تصميم گيري و بسياري ديگر. مطالعه شيوه اي كه در آن افراد در درون يك گروه عمل مي كنند، بسيار مهم است، زيرا، رفتارهاي آنان موجب انتقال پيغام هاي زيادي، هم در مورد مفاد و يا زمينه ارتباط و هم چگونگي انتقال اطلاعات درباره احساسشان در مقابل پيغام مي شود.
در زندگي روزمره ما به دلايل مختلفي ارتباط برقرار مي كنيم . بعنوان مثال :
1- برقراري ارتباط براي به دست آوردن چيزي
2- برقراري ارتباط براي اينكه رفتار كسي را عوض كنيم
3- برقراري ارتباط براي اينكه چيزي را بفهميم
4- برقراري ارتباط براي اينكه احساسات خود را بيان كنيم .
5- برقراري ارتباط براي اينكه از معاشرت با ديگران لذت مي بريم .
6- برقراري ارتباط براي اينكه مشكلي را حل كنيم .
7- برقراري ارتباط براي علاقه .
8- برقراري ارتباط براي اين كه موقعيت اين گونه ايجاب مي كند ( همان منبع، ص 69 ) .
جريان اطلاعات در سازمان هاي امروزي بايد از هر زمان ديگر شتابنده تر باشد . يك فرد فقط از طريق ارتباط، مي تواند با ديگري تماس حاصل كرده؛ ضمن برآورد نيازهايش به كارها صورت عمل بدهد . به همين ترتيب در يك سازمان افراد به وسيله ارتباط برقرار كردن قادرند بين فعاليت ها هماهنگي بوجود آورده و به نتيجه مطلوب برسند . ارتباطات همچنين در سازمان يكي از عناصر كليدي موفقيت مديران است ؛ چرا كه اطلاعات بعنوان يك داده مهم در سيستم سازماني و در سايه ارتباطات موثر وارد سازمان مي شود و همين كه به سازمان راه يافت، باز نيازمند يك سيستم ارتباطي كارآمد است تا مورد پردازش قرار گرفته و بسان خون در رگهاي سازمان جريان يابد. براي كارآمد بودن ، يك مدير به اطلاعاتي نياز دارد كه به او امكان انجام دادن وظايف و كوشش هاي مديريت را بدهد .
به دو دليل ارتباطات براي مديران حائز اهميت مي باشد : نخست اينكه، ارتباطات فرايندي است كه مديران با استفاده از آن وظايف برنامه ريزي ، سازماندهي ، رهبري ، هماهنگي و كنترل را به انجام مي رسانند . دوم اينكه، ارتباطات فعاليتي است كه مديران قسمت زيادي از وقت خود را به آن اختصاص مي دهند؛ زيرا، فرايند ارتباطات به مديران اين امكان را مي دهد تا مسئوليت هاي خود را ايفا كنند ( حقيقي، 1380 ) .
استونر و ونكل 1 در كتاب مديريـت از قول «پيتـر دراكر» 2 نقل قـول مي كنند كه مدير افراد را اداره نمي كند؛ بلكه آنها را برمي انگيزد، راهنمايي مي كند و براي دست يافتن به هدف ها سازمان مي دهد. كارآمدي مدير بستگي به توانايي او در برقراري ارتباطات با كاركنان دارد. چنانكه اين نقش را به نحو مطلوب ايفا كند. تأخير در كار از ميان مي رود، سوء تفاهم، ابهامات و تعارضات به حداقل تقليل مي يابند و هماهنگي و زمينه هاي كنترل فراهم مي شود (به نقل ازچاندن 3، 1987).
اهميت ارتباطات در سازمان ها تا بدان حد است كه فقدان يا ابهام در آن را يك عامل اصلي، از منابع اصلي بروز تعارضات در سازمان دانسته اند . جــلوگيري از دخالت ذهنيــت ها در ارتـباطات سازماني ، آشكار سازي منظورها ، انعطاف پذيري در پذيرش نظرات ديگران ، استفاده از حركات و اشارات مناسب براي انتقال پيام ، شناسايي عوامل فيزيكي و رواني محل ارتباط، از جمله عواملي هستند كه مي توانند تعارض ناشي از ارتباطات مبهم را به حداقل برسانند . (سلطاني، 1377).
2-1-3-فرايند و انواع ارتباطات: 1
فرايند ارتباطات را مي توان به طور ساده در الگويي كه شامل سه جزء اصلي ارتباط يعني فرستنده پيام، پيام و گيرنده پيام است، نشان داد.
شكل 6 الگوي ساده فرايند ارتباطات
(ايران نژاد پاريزي و ساسان گهر، 1375)
مدل مزبور سه عنصر اساسي دارد و اگر يكي از عناصر حذف شود، ارتباطات برقرار نمي شودبه عنوان مثال چنانچه پيام فرستاده شود، اما توسط شخصي ديگر، شنيده يا دريافت نشود، ارتباطات صورت نگرفته است (ايران نژاد پاريزي و ساسان گهر، 1375)
اين مدل پيــــچـيدگي ارتباطـات را نشـان نمي دهد. شـكل 7 مدل پيـچيده تر ارتباطـات را نـشان مي دهد كه هر يك از عناصر آن در ذيل مورد بحث قرار مي گيرد.
شكل7 الگوي پيچيده فرايند ارتباطات (مورهد و گريفين، 1379. ترجمه الواني و معمارزاده)
منبع 1 : فرد، گروه يا سازماني است كه خواهان برقراري ارتباط با طرف ديگر است. منبع مسئوليت تهيه پيام، به رمز درآوردن آن و انتخاب وسيله مناسب براي ارسال آن را به عهده دارد.
به رمز درآوردن 2: به رمز درآوردن فرايندي است كه توسط آن پيام از شكل يك مفهوم و فكر تبديل به علايم قابل ارسال مي شود. علايم مورد استفاده ممكن است به صورت كلمات و اعداد، تصاوير، صدا و يا اشارات و حركات بدني باشند.
ارسال و انتقال 3: ارسال فرآيـندي است كه به وسـيله آن علايمي كه عامل پيام مي باشند براي گيرنده فرستاده مي شود.
كشف كردن/ از رمز خارج كردن 4: كشف كردن فرايندي است كه گيرنده ي پيام، توسط آن معني پيام را تفسير مي كند.
گيرنده / پاسخ دهنده 5: گيرنده عبارت است از يك يا چند نفري كه پيام را دريافت مي كنند. تا مرحله كشف پيام، منبع پيام فعال و گيرنده پيام منفعل بوده است.
اكنون اين گيرنده پيام است كه تصميم مي گيرد پيام را كشف كند، آن را درك كند و به آن پاسخ دهد يا واكنش نشان دهد.
بازخورد 6: پاسخ گيرنده، پيام به منبع، حلقه فرايند ارتباطات را تشـكيل مي دهد. بازخـورد پيام را مميزي و تأييد مي كند، به عبارت ديگر به منبع مي گويد كه پيام دريافت و فهميده شد.
اختلالات/ پارازيت 7: پارازيت هرگونه اختلال در فرايند ارتباطات است كه با ارتباطات تداخل پيدا مي كند و يا باعث تحريف آن مي شود. اختلالات در عمل مي توانند در هر مقطعي از فرايند وجود داشته باشند (مورهد و گريفين، 1379).
ارتباطات انواع مختلفي دارد كه به اين قرار است:
ارتباط يك جانبه، دو جانبه، مستقيم (بي واسطه)، غير مستقيم (باواسطه مانند: نامه نگاري)، احساس برانگيز (ارتباطي كه از طريق سخن با نهادهاي گوناگون برقرار مي شود، بدون اين كه معناي دقيق محتوا انتقال يافته باشد، مانند استفاده از موسيقي)، ارتباط معطوف به هدف (برقرار كننده ارتباط داراي هدف خاص از پيش تعيين شده و برخوردار از برنامه مدون است)، ارتباط بازتابي (ارتباطي كه در آن افراد ناخودآگاه در جريان ارتباط قرار مي گيرند)، ارتباط اجتماعي، فرا ارتباط (ارتباطي كه چارچوب ارتباطات بعدي را روشن مي كند)، ارتباط بين افراد (به سه شيوه، بين يك فرد با فرد ديگر، بين يك فرد با يك گروه، بين يك گروه با گروه ديگر)، ارتباطات رسمي سازماني (شامل ارتباطات عمودي يا از بالا به پائين در سلسله مراتب سازماني). ارتباطات عرضي (شامل ارتباط افقي، مانند ارتباط بين كاركنان در سطوح سازماني). ارتباط مورب (مانند ارتباط بين كاركنان در سطوح مختلف سازماني مانند ارتباط بين مدير و يك كارمند جزء) و ارتباطات غير رسمي (حقيقي و همكاران، 1380).

2-1-4-ويژگي هاي ارتباطات 1
در ارتباطات چند ويژگي ذاتي وجود دارد كه عبارتند از:
الف) پويايي ارتباطات:ارتباطات پوياسـت، بديـن مـعني كه وقتـي با كسـي سـخن مي گوئيد در فعاليتي وارد مي شويد كه تغيير رفتار را به همراه دارد مثل حركت بدن، چهره، حركت چشم، ابرو و … .
ب) پيشرفت ارتباطات: ارتباطات داراي حركت به سوي هدف خاصي است. بدين معني كه ممكن است در يك ارتباط عذرخواهي كنيد و يا سعي كنيد درباره موضوعي بيشتر توضيح دهيد ولي نمي توانيد آن را نفي كنيد، شما فقط به پيش مي رويد.
ج) فعال بودن ارتباطات: ارتباطات فعال عموماً دو سويه و دو جانبه است و گاهي ممكن است به صورت هاي مختلفي چند جانبه باشد.
د) جذابيت ارتباطات: دليل جذابيت ارتباطات اين است كه ممكن است سبب هماهنگي ادراكات گردد. فهم رفتار ادراكي اولين گام در راه ارتباطات اثربخش است. افراد بر اساس تجارب گذشته خود در دوران زندگي گذشته از كودكي تا بزرگسالي و نيز چگونگي كسب اطلاعات به روش هاي مختلف تفاوت هاي فردي را دارا شده، به اين ترتيب، خواست ها، نيازها و چگونگي برداشت از سخنان ديگران تفـاوت هايي در نوع ادراك آنها ايجاد مي نمايد. براي ايجاد ارتباط بهتر بايد به تحليل چگونگي ادراك فرد گيرنده از نوع پيام پرداخت و درك پيام را از بُعد شناختي وي بررسي نمود (رئوفي، 1378).
2-1-5-مهارت هاي ارتباطي مديران 1
اثربخشي سازمان به وجود مديراني (همانند ساير اعضاي سازمان) وابسته است كه قادر باشند به طور اثربخش پيام هايي را هم براي افراد در درون و هم بيرون از سازمان ارسال دارند.
موانع ارتباطي گوناگوني در سازمان وجود دارند. خاستگاه و سرچشمه برخي موانع، ارسال كنندگان پيام هستند. زماني كه پيام هاي ارسالي، واضح و كامل نباشند و از لحاظ ادراك مشكل داشته باشد؛ زماني كه پيام ها نامناسب ارسال شوند و يا زماني كه هيچ شرط يا پيش بيني براي بازخورد وجود نداشته باشد؛ ارتباطات تضعيف مي شود. خاستگاه برخي ديگر از موانع ارتباطي مربوط به دريافت كننده پيام مي باشد. زماني كه دريافت كننده پيام، به پيام توجه نمي كند يا گوش نمي دهد يا زمـاني كه هـيچ تلاشـي براي درك معـني پـيام از خـود بروز نمي دهد، به احتمال زياد ارتباط بي تأثير خواهد بود. با حذف اين موانع و ارتباطات اثربخش با ديگران، مديران همانند ساير اعضاي سازمان بايد مهارت هاي ارتباطي مشخصي را گذرانده و توسعه دهند. بعضي از اين مهارت ها زماني كه مديران ارسال كننده پيام هستند اهميت ويژه اي دارند و بعضي ديگر زماني كه مديران دريافت كننده پيام اند، اهميت اساسي دارند.
2-1-6-تعاريف مهارتهاي ارتباطي
براي مهارت هاي ارتباطي، تعاريف متعددي ارائه شده است: به اعتقاد هلريگل و اسلكم 2 (1996) مهارت ارتباطي عبارت است از توانايي ارسال و دريافت اطلاعات، افكار، احساسات و نگرش ها.
مهارت هاي ارتباطي اشاره دارد به توانايي مديران كه به طور مؤثر ايده ها و اطلاعاتي به ديگران انتقال داده و همچنين به طور مؤثر ايده ها و اطلاعات را دريافت كنند (گريفين 3، 1992).
2-1-7-مهارت هاي ارتباطي و مؤلفه هاي آن
مؤلفه هاي مهارت هاي ارتباطي عبارتند از: الف) مهارت كلامي ب) مهارت بازخورد ج) مهارت شنود مؤثر.
الف) مهارت هاي كلامي: مهارت در برقراري ارتباطات كلامي. تعاريفي كه از ارتباطات كلامي ارائه شده به دو دسته تقسيم مي شود:
• تعاريفي كه ارتباط كلامي را معادل با گفتار و نوشتار مي دانند.
• تعاريــف دســته دوم، تنها بر جنبه شفاهي (گفتاري) توجه دارند و ارتباط كلامي را معادل با واژه Oral Communication (تامسون، 1996) مي دانند.
ب) مهارت بازخورد: عبارت است از برگشت نتيجه پيام به فرستنده، به طوري كه فرستنده پيام از وضعيت ارسال پيام و نحوه دريافت و درك آن آگاه گردد (الواني، 1379).
ج) مهارت شنود مؤثر: عبارت است از دريافت معني آنچه كه فـرد مي شنود. يـعني در گوش دادن انسان بايد محرك هاي صدا را به ياد آورد. به صدا توجه كند و آنها را تفسير نمايد (رابينز، 1378). نتايج مطالعات نشان مي دهد كه مديران 9 درصد روز كاري خود را به خواندن، 16 درصد به نوشتن، 3 درصد به سخن گفتن و 45 درصد به گوش دادن چه به صورت رو در رو و يا به صورت تلفني مي گذرانند (گيوريان، 1380). شكل 8 تقسيم اوقات مديران را نشان مي دهد.
شكل 8 تقسيم اوقات مديران (مجله مديريت شماره 56-55 ، آذر و ديماه ، 1380)
الف) مهارت كلامي 1
ارتباطات كلامي (شفاهي) ابزار قدرتمندي در انتقال افكار خود و درك ديگران، نه تنها در معاملات و مباحثات، بلكه در كليه موقعيت ها مي باشد. در ارتباطات شفاهي، ايجاز و فشردگي آن يكي از لوازم اساسي است. ارتـباطات شفاهي، چنانچه رو در رو انجام شود، عوامل ديگري از قبيل حركات چشم، سر و دست، بدن و … نيز در ارسال پيام ايفاي نقش به عهده مي گيرند. از جمله مزاياي ارتباط شفاهي، ساده و مستقيم بودن آن و با وقت و هزينه كم انجام شدن آن مي باشد. ارتباطات شفاهي، تقريباً كاغذبازي ندارد و محبت و رفاقت بين كاركنان به وجود مي آورد و احساس تعلق به سازمان را افزايش داده و سوء برداشت هاي نادرست از ارتباطات را تقليل مي دهد. عليرغم محاسن ذكر شده اين نوع ارتباط داراي معايبي نيز مي باشد؛ از جمله: تحريف پيام در عبور از سلسله مراتب سازماني، عملكرد ضعيف در صورت پراكندگي جغرافيايي سازمان، استنباط پيام بر اساس برداشت شخصي فرستنده و گيرنده را مي توان نام برد (فخيمي، 1379).
اهميت مهارت كلامي
در زندگي انساني هيچ رفتار ارتباطي به اندازه ارتباط كلامي وسعت و تأثير ندارد و هيچ پديده ارتباطي اين قدر با زندگي انسان عجين نيست. روانشناسان در اين مورد اتفاق نظر دارند كه از راه زبان، انسان تحول اساسي پيدا مي كند. بعضي از اهل منطق و معرفت و صاحب نظران فراتر مي روند و مي گويند به واسطه زبان و از طريق كلام است كه كودك از وضع و حال حيوان به صفت انسان درمي آيد. يا مي گويند زبان خانه ي وجود است و اگر زبان نبود تاريخ هم نبود. ارتباط كلامي به اين دليل مهم است كه يكي از ابزارهاي كارساز بشر براي كنترل و درك محيط خويش و تأثير در آن است. افزون بر آن، بايد گفت كه



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

دیدگاهتان را بنویسید