دانشگاه آزاد اسلامی واحد تاکستان
دانشکده حقوق و علوم سياسي
گروه علوم سياسي
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A)
گرایش: علوم سياسي
عنوان:
بررسي سيره سياسي امام رضا(ع) از منظر فقه سياسي شيعه
استاد راهنما:
دکتر عبد الرحمن حسني فر
استاد مشاور:
دكتر غلامرضا نقوی
دانشجو:
علي مراد كياني
زمستان 1391
دانشگاه آزاد اسلامی واحد تاکستان
دانشکده حقوق و علوم سياسي
گروه علوم سياسي
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A)
گرایش: علوم سياسي
عنوان:
بررسي سيره سياسي امام رضا(ع) از منظر فقه سياسي شيعه
استاد راهنما:
دکتر عبد الرحمن حسني فر
استاد مشاور:
دكتر غلامرضا نقوی
دانشجو:
علي مراد كياني
زمستان 1391
آزاد اسلامی واحد تاکستان
باسمه تعالی
از رساله آقای / خانم علي مراد كياني در جلسه مورخ 25/11/1391 با حضور امضاء کنندگان ذیل دفاع بعمل آمد و با نمره هفده-17 و درجه خيلي خوب مورد تصویب قرار گرفت .
1- استاد راهنما دکتر . عبد الرحمن حسني فر امضاء
2- استاد مشاور دکتر . غلامرضا نقوی امضاء
3- استاد داور دکتر . حسن شمسيني غياثوند امضاء
4- مدیرگروه آموزشی دکتر .حسن شمسيني غياثوند امضاء
5- نماینده معاونت پژوهشی دکتر. حسن شمسيني غياثوند امضاء

سپاس:
از تمام عزيزاني كه به هر طريق ما را در تدوين اين پايان نامه ياري نمودند خصوصا اساتيد بزرگ خود جناب آقايان دكتر عبدالرحمان حسني فر استاد راهنما،دكتر غلامرضا نقوي استاد مشاور ،دكترحسن شمسيني غياثوند استاد داور و تمام اساتيدي كه در دوران تحصيل از محضرشان بهره برديم و دوستاني كه در اين راستا مرا ياري نمودند و خانواده محترم كه عنايت نمودند و در طول تدوين اين پايان نامه همراهي نمودند صميمانه تشكر مي نماييم.
تقديم به:
روان مقدس چهارده معصوم (عليهم السلام)خصوصا امام رئوف،اميد درماندگان و نگين زرين ايران زمين،امام العارفين علي بن موسي الرضا(ع) و روح ملكوتي امام خميني (ره) ، شهدا ، مقام معظم رهبري ،پدر، مادر،همسر،فرزندان فاطمه و علي،اساتيد وتمام ذوالحقوق اميدوارم اين اثر مورد جلب رضاي الهي قرار گرفته و ذخيره اي براي سراي ديگر باشد.
فهرست
عنوان صفحه
چكيده 1
پيشگفتار2
فصل اول-كليات تحقيق
1-1-بيان مساله5
1-2-اهميت موضوع تحقيق5
1-2-1-اهميت تئوريك6
1-2-2-اهميت عملياتي6
1-3-سوال اصلي 6
1-4-سوالات فرعي6
1-5-فرضيه تحقيق7
1-6-تعريف مفاهيم7
1-6-1-سيره سياسي 7
1-6-2-فقه 7
1-6-3- فقه سياسي8
1-7-روش تحقيق و روش جمع آوري اطلاعات9
1-8-هدف تحقيق9
1-9-موانع و مشكلات تحقيق10
1-10-سازماندهي تحقيق10
فصل دوم:مباني نظري تحقيق
2-1-فقيه كيست 13
2-2- چيستي فقه سياسي15
2-3- تاريخ فقه سياسي21
2-4- رويكرد19
2-5- ضرورت حكومت20
2-1-5- ديدگاه اسلام درباره ضرورت حكومت21
2-6- انديشه رهبري در حكومت اسلام21
2-6-1- نظر شيعه27
2-6-2- نظر اهل سنت28
2-7- امامت ، انتخاب ، يا انتصاب 29
2-8-1- تعريف آزادي32
2-8-2- انديشه آزادي در اسلام33
2-9-1- قيام ومبارزه36
2-9-2- جنگ39
2-9-3-جهاد40
فصل سوم : رهبري جامعه اسلامي و ولايت عهدي در سيره سياسي امام رضا(ع)
3-1- بخش اول:رهبري جامعه اسلامي از منظر امام رضا (ع) 46
3-1-1- تشكيل حكومت اسلامي46
3-1-2- زندگي امام رضا(ع) 47
3-1-2-1-تولد47
3-1-2-2-پدر و مادر امام رضا(ع)47
3-1-2-3-القاب امام رضا (ع)48
3-1-2-4- دورران امامت48
3-1-2-5- شهادت امام51
3-1-3- ضرورت حكومت و اطاعت از رهبري از نظر امام رضا(ع)52
3-1-4- خصوصيات رهبر از ديدگاه امام رضا(ع)52
3-1-5 اهميت مقام امام از نظر امام رضا(ع) 55
3-1-6-امامت ابراهيم (ع) پس از آزمايشهاي سخت 58
3-1-6-1-رسيدن به مقام امامت59
3-1-7-اكتسابي نبودن امامت61
3-1-8-علت اطاعت مردم از امام رضا (ع)62
3-1-9-خلافت از ديدگاه امام رضا(ع)64
3-1-10-مقبوليت مردمي امام رضا(ع) 67
3-1-11-عدالت در سيره امام رضا(ع) 70
3-1-12- مصلحت تقيه در اصل امامت از منظر امام رضا (ع)72
3-1-13-تصريح به امامت و رهبري امام رضا(ع)74
3-1-13-1-حديث سلسله الذهب75
3-1-14-جريان واقفيه و قطعيه78
3-1-15-رهبري اسلام در عصر غيبت79
3-1-15-1-ضرورت حكومت و رهبري در عصر غيبت80
3-1-15-2- ولايت فقيه در كلام امام رضا (ع)80
3-2-بخش دوم: ولايت عهدي امام رضا(ع)
3-2-1- سفر اجباري امام رضا(ع) به خراسان84
3-2-2-پيشنهاد خلافت به امام رضا(ع)84
3-2-3-پيشنهاد ولايت عهدي87
3-2-3-1-انديشه ولايتعهدي88
3-2-3-2-عهدنامه ولايتعهدي امام رضا(ع)91
3-2-3-2-1-متن حكم مامون91
3-2-3-2-2-نوشته منسوب به امام رضا(ع)95
3-2-3-2-3-نكات مهم مامون در عهدنامه97
3-2-3-2-4-نكات مهم امام رضا(ع)در عهدنامه99
3-2-3-3-بيعت ولايتعهدي با امام رضا(ع)100
3-2-3-4-اهداف مامون از طرح ولايتعهدي 101
3-2-4كاربرد مصلحت در مسايل سياسي107
3-2-4-1-مصلحت در وليعهدي امام رضا(ع) 108
3-2-4-2-پاسخ امام به معترضين ولايتعهدي او109
3-2-5-امام رضا(ع) و فرصت ولايتعهدي110
فصل چهارم:آزادي و حقوق بشر در سيره سياسي امام رضا(ع)
4-1- بخش اول: آزادي 116
4-1-1-آزادي از ديدگاه امام رضا (ع)116
4-1-1-1-آزادي شخصي 116
4-1-1-2-آزادي سياسي118
4-1-1-3- آزادي انديشه 120
4-1-2-گفت و گوي اديان در سيره رضوي124
4-1-3-مناظره امام رضا (ع)با علماي اديان مختلف 127
4-1-3-1-هدف مامون از برگزاري مناظره 127
4-1-3-2-واكنش امام (ع) به طرح مناظره129
4-1-3-3-مناظره حضرت با جاثليق130
4-1-3-4-مناظره امام با راس الجالوت136
4-1-3-5-مناظره امام رضا(ع) با عمران صابي140
4-1-3-6-مناظره امام با عالم سني 153
4-1-4-اهميت مناظره هاي امام رضا(ع)154
4-2-بخش دوم: حقوق بشر156
4-2-1-تعريف حقوق بشر156
4-2-2-امام رضا(ع) و رفتا بشر دوستانه با غير مسلمانان156
4-2-2-1- رفتار با مشركين156
4-2-2-2- رفتار با اهل كتاب 157
4-2-3-رفتار بشر دوستانه امام رضا(ع) با مسلمانان 160
4-2-4-مخالفت امام رضا (ع) با ترور و خشونت162
4-2-5- امام رضا (ع)و جلوگيري از فتنه داخلي163
4-2-6-دفاع از حقوق ستمديدگان در سيره امام رضا (ع) 164
4-2-7-حمايت اما رضا (ع)از حقوق كارگر168
4-2-8-حقوق زن و مرد از منظر امام رضا(ع)170
فصل پنجم: ديدگاه امام رضا(ع)درباره قيام علويان
5-1-خاستگاه جنبش علويان174
5-1-1- جنبش زيديه نماد جنبش مكتبي176
5-1-2-ستايش امام رضا (ع)از زيد 177
5-2-اهداف قيام علويان178
5-3-نگرش ائمه(ع) به قيام علويان180
5-4-نظر امام رضا (ع)درباره قيام علويان182
5-5-تولي و تبري در سيره امام رضا(ع) وتاثير آن بر قيام علويان183
5-6-تاثير شهادت امام رضا(ع)بر قيام علويان191
5-7-نتايج قيام علويان193
5-8-علل شكست قيام علويان در زمان امام رضا(ع) 194
5-9-علت عدم قيام و تشكيل حكومت از جانب امامان(ع)196
نتيجه گيري199
منابع 203
چكيده انگليسي 208
نام خانوادگی : كياني نام : علي مراد استاد راهنما: دکتر عبد الرحمن حسني فر استاد مشاور: دکتر غلامرضا نقویدانشکده: حقوق و علوم سیاسی رشته : علوم سیاسیگرایش : علوم سیاسی مقطع : کارشناسی ارشدتاریخ دفاع: 25/11/1391 تعداد صفحات :208عنوان پایان نامه : بررسي سيره سياسي امام رضا(ع) از منظر فقه سياسي شيعهکلید واژه ها:جهاد، فقه سیاسی، شیعه، امام رضا(ع)، ولايت عهدي، امامت، علويان ، سیاست،آزادي، حقوق بشر، سيرهچکیده :
يكي از مسائلي كه امروز در جهان اهميت دارد مباحث سياسي است چه بحث هاي مربوط به مباني و انديشه هاي علم سياست،چه مسائل رفتاري و اجرايي آن علم است؛ تمام اين مسائل بر اساس جهان بيني هاي مختلف مورد تجزيه و تحليل قرار مي گيرد. در جوامع اسلامي بررسي انديشه ها،رفتارها و تاييدات سياسي رهبران ديني يكي از مسائل مهم است. كه مي تواند چراغ راه مسلمانان باشد. در اين ميان سيره سياسي امامان شيعه كه از هر گونه خطاء مصون هستند، مي تواند بهترين الگوي سياسي براي بشريت باشد. هر چند برخي معتقدند كه فقه سياسي شيعه يك بحث جديد التاسيس است اما معتقدين به اين نظر ظاهرا نسبت به حوزه فقه شيعه كم اطلاع بوده اگر سير كوتاهي در فقه شيعه داشته باشيم متوجه مي شويم كه فقه سياسي سابقه ديرينه دارد و از جهت زماني بازگشت آن به صدر اسلام است. هر چند اين مباحث بيشتر در ضمن مباحث فقه عمومي بيان گرديده است چنانچه وقتي به كتب فقهي مثل جواهر الكلام،شرح لمعه، و كتب حديثي مثل وسائل الشيعه، تهذيب الاحكام، كافي و…مراجعه مي كنيم به وضوح مسائلي از قبيل جهاد،امر به معروف و نهي از منكر،نماز جمعه و…به چشم مي خورد كه از مصاديق فقه سياسي است . در اين پايان نامه به مباحثي از قبيل فقه سياسي، ضرورت حكومت، امامت و رهبري، مقبوليت و مشروعيت، ولايت فقيه، ولايت عهدي، تقيه، مصلحت، آزادي، حقوق بشر، قيام علويان، از ديدكاه امام رضا(ع) مورد بررسي قرار گرفته است.
امضای استاد راهنما : دکتر عبد الرحمن حسني فر

پيشگفتار
بر كسي پوشيده نيست كه اديان آسماني و پيامبران الهي،به ويژه پيامبران بزرگ ودر راس آنها حضرت محمد(ص) همگي يك هدف را دنبال مي كردند و آن نجات انسان از هوا پرستي و پليديهاي اخلاقي و نيز رهايي وي از اسارت و بندگي طاغوت و رساندنش به كمال مطلوب انساني و كرامت هاي نفساني در سايه توحيد و خداپرستي بوده است. آن بزرگواران در راستاي نيل به اين آرمان هاي مقدس تا سرحد جان ،تلاش و از خود گذشتگي كرده اند و در اين راه موفقيت هايي هم داشته اند؛حتي برخي از پيامبران از جمله حضرت داوود، سليمان و يوسف توانسته اند در سايه عنايات خاصه الهي به تشكيل حكومت ديني برپايه قوانين آسماني هر چند در برهه كوتاهي از زمان توفيق يابند و احكام و قوانين الهي را عليرغم موانع زياد پياده كنند،والگوي خوبي از مدينه فاضله را در سايه حكومت ديني فرا روي بشر قرار دهند.پيامبر اسلام(ص)نيز پس از هجرت به مدينه،اولين دولت اسلامي را تشكيل داد و همه مقدمات آنرا فراهم آورد.بيعت با قبايل مختلف،ايجاد برادري بين مهاجران و انصار،همزيستي مسالمت آميز و دفاع مشترك مسلمانان و يهود مدينه و تاسيس مسجد بعنوان پايگاه امور سياسي و اجتماعي تنها بخشي از اقدامات پيامبر (ص)در راستاي تاسيس حكومت اسلامي بود.آن حضرت با قدرت اجرايي خود،قوانين اسلام را به مرحله اجراء در آورد و بعد از خود سرنوشت مردم را بلا تكليف نگذاشت و در غدير خم جانشين خود را به مسلمين معرفي كرد هرچند برخي از مسلمين پس از رحلت پيامبر(ص)از مسير حق منحرف شدند؛ و فقط مدت محدودي ائمه اطهار (ع) بر مسند قدرت نشستند كه در آن مدت كوتاه بهترين روش حكومت داري را براي بشريت به ارمغان آوردند. حكومت پنج ساله علي (ع)بهترين حكومت عدالت محور پس از رسول خدا بود.و ولايت عهدي امام رضا(ع)هرچند مشروط به عدم دخالت در امور حكومت پذيرفته بود ولي رفتار و گفتار آن حضرت در دوران محدود ولايت عهدي براي مردم بهترين الگو بود.رفتار آن حضرت با دانشمندان غير مسلمان در مناظرات وجلب نظر آنها به اسلام،دفاع آن حضرت از حقوق انسانها،امر به معروف و نهي از منكر آن حضرت به صاحبان قدرت حتي مامون خليفه عباسي و…تنها گوشه كوچكي از سيره سياسي آن حضرت بود كه بعنوان مباحث فقه سياسي شيعه قابل بررسي و تجزيه و تحليل است.اين پايان نامه در واقع بخشي از سيره سياسي امام رضا(ع) است؛كه براي جامعه بشري به ارث گذاشت.ميراثي كه اگر انسانها از آن تبعيت كنند رستگاري را بر اي خود به ارمغان خواهند آورد.
اين پايان نامه داراي پنج فصل است كه در اين فصول تلاش شده سيره سياسي امام رضا (ع) بر مبناي فقه سياسي شيعه مورد بررسي قرار گيرد.
در فصل اول به بیان کلیات تحقیق اعم از بیان و توضیح مساله،سوال اصلي،سوالات فرعي،فرضيه،مفاهيم، اهميت تحقيق و اهداف پژوهش پرداخته شده است .
در فصل دوم ادبیات و چارچوب نظری تحقیق ورويكرد مربوط به آن بيان شده است
در فصل سوم مباحث رهبري و ويژگيهاي آن و ولايت عهدي امام رضا از نظر آن حضرت را تجزيه و تحليل نموده است و در فصل چهارم آزادي و حقوق بشر در سيره آن حضرت مورد بحث قرار گرفته و در فصل پنجم موضوع امام رضا درباره جنبش علويان را مورد بررسي قرار داده است و در پایان نتیجه گیری و جمع بندی مطالب کل پایان نامه آورده شده است.
فصل اول
کلیات تحقیق
صلوات مخصوص امام رضا (عليه السلام)
اللهّمَ صَلّ عَلي عَلي بنْ موسَي الرّضا المرتَضي الامامِ التّقي النّقي  و حُجَّّتكَ عَلي مَنْ فَوقَ الارْضَ و مَن تَحتَ الثري الصّدّيق الشَّهيد صَلَوةَ كثيرَةً ناميَةً زاكيَةً مُتَواصِلةً مُتَواتِرَةً مُتَرادِفَه كافْضَلِ ما صَلّيَتَ عَلي اَحَدٍ مِنْ اوْليائِكَ(الكامل الزيارات،ص 308 ،به نقل از مؤسسه الامام الهادی ،ج 4 ،1383 ،ص 123)1
1-1. بیان مساله
ا زآن جايي كه انديشه هاي سياسي برگرفته از ديدگاه هاي دانشمندان علم فلسفه ،سياست و… بوده كه زاييده فكر بشري است و بخش ديگري از ديدگاه ها برگرفته از كلام وحي معصومين است بر همين اساس فقه سياسي كه تبيين كننده نظريه دين در حوزه سياست است. توليد بخشي از انديشه سياسي اسلام بر مبناي فقه سياسي مي باشد. بر اين اساس بررسي سيره امام رضا(ع) از منظر فقه سياسي شيعه بدين معنا كه هرگونه رفتار, گفتار و تاييد آن حضرت در رابطه با مسائل سياسي از بعد فقه سياسي شيعه مورد بررسي و تحليل قرار گرفته. بدين معنا كه آزادي بيان كه از ويژگي هاي مدرنيته است وقتي مامون جلسات مناظره برپا مي كند امام رضا(ع) به مخالفين مذ هب شيعه واسلام در يك فضاي باز و آزاد اجازه بيان افكار وعقايد شان را مي داد. و اين نمونه بارز آزادي بيان دراسلام بود, يا نظر آن حضرت، در خصوص حكومت اسلامي و رهبري آن، بر مبناي فقه سياسي شيعه بر اساس امر امامت و قبول ولايت عهدي امام رضا بر مبناي تقيه بود. امروزكه جايگاه مردم به عنوان ركني از دمو كراسي است ،مردم نقش مهمي در حكومت ديني وتعيين رهبري آن را دارند اين همان مقبوليت سياسي آنهاست. و در پايان موضع امام رضا (ع) درباره حركات و جنبش علويان و نظر فقهي اسلام در اين مورد مورد بررسي قرار مي گيرد.
1-2 . اهمیت موضوع تحقیق
1-2-1. اهمیت تئوریک
این تحقیق سيره سياسي امام رضا را از منظر فقه سیاسی شیعه مورد بررسی قرار می دهد. که در زمان حاضر می‌تواند، راهگشای بسیاری از مسائل جدید و مستحدثه از قبيل بحث رهبري حكومت اسلامي ،آزادي انسان ها بر اساس شريعت اسلام و حقوق انسا ن ها -كه امروزه بازيچه دست كشور هاي استعمار گر و حاكمان مستبد گرديده- به عنوان الگويي در جامعه اسلام باشد.
1-2-2. اهمیت عملیاتی
نتایج این تحقیق می تواند در مراکز علمی ، دانشگاهی، پژوهشی ، حوزه های علمیه و افراد علاقه مند به مطالعه درباره سيره سياسي امام رضا (ع) با محور هاي رهبري حكومت اسلامي ،آزادي انسان ها بر اساس شريعت اسلام ،حقوق انسا ن ها و قيام و مبارزه با طاغوت به عنوان الگويي در جامعه اسلام مورد استفاده قرار گيرد.
1-3. سوال اصلی
سيره امام رضا(ع) از منظر فقه سياسي شيعه چگونه قابل تحليل و بررسي است؟
1-4. سئوالات فرعي
1- نظر امام رضا در باره رهبري جامعه چيست آن را بر مبناي فقه سياسي تحليل كنيد؟
2- آزادي وحقوق بشراز نظر امام رضا چگونه بود؟
3- موضع امام در باره جنبش هاي علوي عليه قدرت حاكمه را تشريح فرماييد؟
1-5. فرضیه تحقیق
بررسي سيره امام رضا(ع) از منظر فقه سياسي شيعه مبتني برآزادي و حريت انسان ،آزادي بيان و انديشه و رعايت حقوق انسان ها،تاكيد بر محوريت ولايت امامان معصوم در زمان حضور آنها و ولايت فقها در زمان غيبت امام معصوم(ع)، حفظ جان شيعيان با نگاه امنيتي و موافقت ضمني از جنبش هاي سياسي مكتبي مدافع امامت ائمه و مخالف جنبش هايي كه در مسير انحراف از اصل امامت قرار داشتند، در سطح جامعه اسلامي بود.
1-6. تعریف مفاهیم
1-6-1. سيره سياسي
سيره در لغت به معناي روش، حالت و هيئت را گويند. و در اصطلاح عبارت است از روش و خط مشي فردي خاص كه به صورت مستمر انجام گردد. همچنين سيره را مي توان سنت، مذهب، راه و رسم سلوك و طريقه ي خاص زندگي معنا كرد. منظور ما در اينجا از سيره همان سنت ، طريقه و روش مشي و رفتار ، گفتار و امضاي(تاييد) معصوم است و قلمرو بحث هم، سيره و سنت امامان معصوم (ع) در حوزه سياست است.
1-6-2. فقه
فقه عبارت است از: فهميدن و دانستن قوانين و احكام شريعت اسلام از طريق دلائل تفصيلي آنها
ودر تقسيم بندي آن نظرات مختلفي وجود دارد. كه شهيد مطهري آن را بر چهار قسم تقسيم
كرده است.
1-عبادات: منظور كارهايي هستند؛ كه براي انسان تكليف هستند. و شرط قبولي اين كارها قصد قربت و جلب رضاي الهي است. مثل طهارت، نماز، زكات، خمس، حج، جهاد، روزه، امر به معروف و نهي از منكر.
2-معاملات(عقود وايقاعات): منظورآن بخش از فقه است كه در انجام آنهاصيغه عقد لازم است. ولي در آنها قصد قربت و جلب رضايت الهي شرط نيست. كه اگر پس از خواندن صيغه عقد از طرف واگذار كننده، طرف گيرنده لازم باشد لفظ قبول به كار ببرد. يعني ايجاب و قبول داشته باشد.مي شود عقد مثل عقد نكاح،معامله و…واگر از طرف مشتري قبول لازم نباشد مي شود ايقاع مثل طلاق.
3-سياسات:كه مربوط به احكام حكومت و مسائل سياسي اجتماعي مي شود. مثل حدود، قصاص، ديات، شهادات، رابطه مردم با حاكم اسلامي واحكام آن.
4-احكام: آن اموري است كه قصد قربت و جلب رضايت الهي در آن شرط نيست. و در عين حال
نياز به عقد يك طرفه يا دو طرفه ندارد.حكمي كه خدا تشريع كرده و لازم الاجراء است. مثل تعزيرات،حدود،قصاص.( شکوری ،1377، ص 62و56)
1-6-3. فقه سياسي
مجموعه قواعد و اصول فقهي و حقوقي است كه عهده دار تنظيم روابط مسلمانان با خودشان و ملل ديگر عالم براساس مباني قسط و عدل است كه تحقق فلاح و آزادي و عدالت را فقط در سايه
توحيد عملي مي داند.(همان،ص76)در اين تعريف فقه سياسي به دو بخش عمده تقسيم مي شود:
1-اصول و قواعد مربوط به سياست داخلي و تنظيم روابط درون جامعه اسلامي
2-اصول و قواعد مربوط به سياست خارجي و تنظيم روابط بين الملل و جهاني اسلام.
1-7. روش تحقیق و روش جمع آوری اطلاعات
روش تحقيق به صورت توصيفي و تحليلي است. كه در این روش ضمن توصیف مفاهیم و پدیده ها
به تجزیه و تحلیل آن ها می پردازیم . تحلیل و تشريح سيره(رفتار ،گفتار،تاييدات)سياسي امام رضا (ع) براساس مباني ديني و فقهي شيعه كه ازاسناد تاريخي و حديثي و آيات قرآن نيز استفاده شده مي باشد. و روش تجزيه و تحليل اطلاعات با روش توصيفي و تحليل محتوايي متون ديني و آيات و روايات انجام مي گيرد. ومباني آن بر اساس مكتب اصوليون كه فقه را بر اساس قرآن ، روايات وارده از معصومين (ع) ،عقل واجماع فقها بررسي مي كنند مورد تجزيه و تحليل قرار مي گيرد .
روش گردآوری اطلاعات کتابخانه ای و فضاي مجازي بوده و به صورت فیش برداری، انجام گرفته
است.
1-8. هدف تحقیق
1- هدف اين تحقيق بررسي و شناخت انديشه هاي سياسي امام رضا(ع) و بررسي آن با مباني فقه سياسي شيعه جهت شناخت بيشتر جامعه بشري نسبت به آن امام معصوم (ع) است.
2-تبيين انديشه هاي سياسي امام رضا (ع)
3-از آنجايي كه سيره سياسي ائمه كمتر مورد توجه قرار گرفته است. لذا لازم بود. در اين زمينه
تحقيقاتي صورت گرفته تا مورد استفاده جامعه علمي و پژوهشي قرار گيرد.
1-9. موانع و مشکلات تحقیق
در اين پايان نامه با مشكلات بزرگي روبرو شدم و همين باعث گرديد براي آماده كردن آن مدت زمان زيادي به طول انجامد در اينجا به برخي از آنها اشاره خواهم كرد.
1-موضوع جديد بود. و كسي در اين باره كار نكرده تا بشود از آثار آنها نيز استفاده شود.
2-موضوع تخصصي بود. و كوچكترين بي توجهي هم مسئوليت شرعي داشت. هم امكان اعتراض بزرگان دين را به دنبال خواهد داشت.
3-شناسايي منابع ونبودن بخش عمده ايي از آنها در كتابخانه هاي محل سكونت، از جمله
مشكلات جدي بود
4-عمده متون دست اول با زبان عربي بود،كه مطالعه آنها با كندي پيش مي رفت.و برخي اوقات
براي برخي واژه هاي سنگين لازم بود به كتب لغت مراجعه گردد و اين وقت زيادي مي گرفت.
5- لازمه تحليل موضوعات داشتن تسلط كافي بر آيات و روايات و ادله فقهي بود.
6- چون موضوع مورد تحقيق از حساسيت شرعي بالايي بر خوردار است. لازم است حتما به منابع دست اول مراجعه گردد.
1-10. سازماندهی تحقيق
اين پايان نامه داراي پنج فصل است كه در اين فصول تلاش شده سيره سياسي امام رضا (ع) بر مبناي فقه سياسي شيعه مورد بررسي قرار گيرد.
در فصل اول به بيان کليات تحقيق اعم از بيان و توضيح مساله،سوال اصلي،سوالات فرعي، فرضيه،
مفاهيم، اهميت تحقيق و اهداف پژوهش پرداخته شده است .
در فصل دوم مباني نظری تحقيق و رويكرد مربوط به آن بيان شده است
در فصل سوم مباحث رهبري و ويژگيهاي آن و ولايت عهدي امام رضا(ع) از نظر آن حضرت را تجزيه و تحليل نموده است. و در فصل چهارم آزادي و حقوق بشر در سيره آن حضرت مورد بحث قرار گرفته. و در فصل پنجم موضوع امام رضا درباره جنبش علويان را مورد بررسي قرار داده است
و در پايان نتيجه گيری و جمع بندی مطالب آورده شده است.
فصل دوم
مباني نظری تحقیق
2-1. فقيه کيست
قبل از هر چيز لازم است بدانيم فقيه کيست و او چه شرايطی بايد داشته باشد که بتواند در عصر غيبت بر مردم ولايت داشته باشد و آيا ولايت او ضروری است؟ نظر اسلام درباره آن چيست؟
درباره تعريف ولايت در لغت از كلمه ولي گرفته شده به معني قرار گرفتن چيزي در كنارچيز ديگر است بطوري كه فاصله اي ميان آنها نباشد. به معني دوستي، ياري و نصرت،تصدي امر و سرپرستي
و معاني ديگر به كار رفته است(جوادي آملي ،1387،ص16و15)ودر اصطلاح به معني سرپرستي به كار رفته است وداراي اقسامي است از قبيل ولايت تكويني،ولايت بر تشريع،ولايت تشريعي.
ولايت تكويني : مربوط به موجودات عيني جهان است. و چون رابطه حقيقي ميان دو طرف ولايت هست. ولايت حقيقي است. ولايت تكويني يعني سرپرستي موجودات جهان و تصرف عيني در آنها مثل ولايت نفس انسان بر قواي دروني اش. و ولايت خداوند بر موجودات از اين نوع ولايت است. كه او ولي حقيقي تمام موجودات است.(جوادي آملي ،1391،ص 124-122)
ولايت بر تشريع: ولايت بر قانون گذاري وتشريع احكام است.يعني كسي سرپرست جعل قانون باشد. اين ولايت در حيطه قوانين است نه موجودات. اين نوع ولايت از نوع وصفي است نه حقيقي. البته اين نوع ولايت با يك تحليل عقلي به سنخ ولايت تكويني بر مي گردد.زيرا قلمرو ولايت بر تشريع همان فعل خود شارع است.
ولايت تشريعي: نوعي ولايت و سرپرستي است كه نه ولايت تكويني است و نه ولايت بر تشريع و
قانون بلكه ولايتي است در محدوده تشريع و تابع قانون الهي كه اين ولايت دو نوع است يا ولايت بر محجوران است يا ولايت برجامعه خردمندان. اين نوع ولايت نيز مربوط به رابطه”علي ومعلولي”نيست بلكه از امور اعتباري و قرار دادي يا همان وضعي است نه حقيقي. و لذا ولايت پيامبر(ص) و ائمه و فقها از اين نوع ولايت است و آيات”انما وليكم الله ورسوله والذين امنوا…”(مائده،55)و”من قتل مظلوما فقد جعلنا لوليه سلطانا…”(اسراء،33)و…از اين نوع ولايت است.(همان،126-124)
اما منظور فقيه در بحث ولايت فقيه مجتهد جامع الشرايط است نه هر کسی که فقه خوانده باشد و فقیه جامع الشرايط سه ويژگی برجسته دارد .
الف- اجتهاد مطلق ب- عدالت مطلق ج- قدرت مديريت و استعداد رهبری
( جوادي آملي ،1391، ص 136)
الف- اجتهاد مطلق : اسلام يک مجموعه ی منسجم است؛ به گونه ای که ديانت آن عين سياست است و سياست آن عين ديانتش و فهم کامل نسبت به اسلام زمانی ممکن است که فقیه به همه ابعاد آن آگاه و مجتهد باشد. بنابراين کسی که مجتهد مطلق نيست بلکه نسبت به بخشی از معارف اسلام آگاهی دارد. و به تعبيری « مجتهد متجزی » است صلاحيت ولايت بر جامعه اسلامی را ندارد. و فقيهی که ابعاد سياسی اسلام را خوب نفهميده است توان چنين مسئوليت عظيمی را نمی تواند داشته باشد . فقيه جامع الشرايط بايد بتواند مسايل مستحدثه مسلمين را خوب حل کند. و آنها را بر اصول و فروع تطبیق دهد. در اينصورت می تواند مديريت جامعه اسلامی را بپذيرد. ( همان ، 137)
ب- عدالت مطلق: فقيه جامع الشرایط کسی است که هم از نظر عقل نظری و هم عقل عملی کامل باشد یعنی علاوه بر اینکه علم دین را خوب بفهمد باید خودش عامل به آن باشد و همه وظایف دینی را بخوبی عمل کند و در ابلاغ دین کوتاهی نکند. و براساس میل و هوس خود رفتار نکند . و اگر کسی در درون نفس خودش مطیع امیال شخصی خود باشد. و به تعبیر قرآن « اَفَرَاَیتَ مَنِ اتخّذَ اِلهَهُ هَواهُ …(جاثیه،23 ) ( آیا دیدی کسی را که معبود خود را هوای نفس خویش قرار داده …) چنین شخصی هیچگاه صلاحیت ولایت و هدایت مسلمین را ندارد و مشمول خطاب ابراهیم (ع) است که فرمود: « اُفٍ لَکُم وَ لِما تَعبدُونَ مِن دُونِ الله» ( انبیاء ،67 ) اف بر شما و بر هر آنچه غیر خدا می پرستید که این خطاب شامل بت پرستی ظاهری تنها نیست بلکه شامل تبعیت از هوای نفس که بت درون است نیز می شود . ( جوادي آملي، 1391، ص138)
ج- قدرت مدیریت و استعداد رهبری : علاوه بر دو شرط قبل یعنی اجتهاد مطلق و صلاحیت علمی لازم برای افتاء در ابواب مختلف فقه و همچنین عدالت و تقوای لازم برای رهبری امت اسلام استعداد و توانایی لازم را برای مدیریت جامعه اسلامی را داشته باشد. چنانچه شروط لازم را در این خصوص و اصل یکصد و نهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران چنین بیان کرده : بینش سیاسی و اجتماعی ، تدبیر ، شجاعت ، مدیریت و قدرت کافی برای رهبری و در صورت تعدد واجدین شرایط فوق ، شخصی که دارای بینش فقهی و سیاسی قویتر باشد مقدم است بنابراین فقیه جامع الشرایط برای رهبری دنیا اسلام باید بینش صحیحی نسبت به امور سیاسی و اجتماعی درباره داخل وخارج کشور اسلامی داشته باشد و توطئه های دشمن را خوب بشناسد. و هنر مدیریت و تدبیر در امور را داشته باشد ( همان ، صص 140 – 139 )
2-2. چيستي فقه سياسي
فقه، به معناي فهم عميق آموزه هاي ديني است. و در اصطلاح ،فقه سياسي فقهي است كه ناظر بر سه قلمرو اصلي عبارتند از: حكومت، قدرت و جامعه. يعني در فقه سياسي بحث حكومت با همه ابعاد آن به عنوان روح و فلسفه كلي مطرح شده است. همچنين بحث قدرت و شيوه اداره جامعه در آن مطرح است.( نوايي ،1389، ش86 ، 9) در اين باره امام خميني(ره) مي فرمايد: «حكومت در نظر مجتهد واقعي،فلسفه عملي تمام فقه است و فقه در تمام زواياي زندگي بشريت است.حكومت،نشان دهنده جنبه علمي فقه در برخورد با تمام معضلات اجتماعي،سياسي و فرهنگي است.» (موسوي خميني، ج21، 1379، 289)بنابر اين،فقه سياسي رويكردي را مد نظر قرار دارد. كه عملكرد سياسي و اجتماعي مسلمانان بر اساس منابع اسلام باشد. وفقه سياسي شيعه در عصر غيبت امام عصر(عج)به مرحله اي جديد پاي نهاد شيوه وكالتي كه از عصر امام جواد شكل گرفت.روح تفكر سياسي را در شيعه توسعه داد. كه در عصر غيبت صغري رهبري جامعه اسلامي شيعي از طريق نواب اربعه امام عصر صورت مي پذيرفت. ودر عصر غيبت كبري اين مسئوليت بر عهده فقها (ولي فقيه) است. براي توسعه اين امر مهم در عصر غيبت،فقها شيعه اقدام به جمع آوري احاديث ائمه كردند. كه در عصر غيبت صغري و صده بعد از آن مجموعه كتبي از قبيل من لايحضر الفقيه،تهذيب الاحكام،استبصارو كافي ودر قرون بعدي خصوصا عصر صفويه گسترش بيشتري يافت وآثاري از قبيل وسائل الشيعه،بحارالانوارو…نمونه هايي از كتب روائي اين عصر است.در مباحث فقه سياسي در بين مسلمانان بسياري از آنها فقط بر نقل واحاديث صادره، اكتفا كردند. و خوارج جزء اولين گروه نقل گرا در تاريخ اسلام بودند.با ظهور دو مكتب معتزله عقل گرا، اشاعره نقل گرا نزاع ميان اين دو گروه در اواخر قرون دوم و اوائل قرن سوم به اوج رسيد.ودر تاريخ فقه سياسي شيعه نيز اين وضعيت حاكم بود؛ كه عده اي پيرو مكتب اخباري گري كه تكيه گاهشان فقط احاديث منقول از معصومين بود و نقل را بر عقل مقدم مي دانستند.و گروه دوم پيرو مكتب اصوليون كه اين گروه تكيه گاهشان عقل و نقل بود. و با استفاده از ظرفيت اين دو اصل به اجتهاد در حوزه دين مي پرداختند.باترويج و توسعه انديشه اصوليون عملا جايگاه مهمي به عقل داده شد. وعقل را در حريم شرع وارد كردند. و فقه سياسي شيعه مبتني بر عقل گرائي و نقل گرائي تواما با هم شد.شيعه در كليه آموزه هاي ديني كه ماهيت استدلالي دارند. عقل به حوزه شرع وارد شده، وتمام مسائل عبادي،حقوقي،اخلاقي و سياست و اصول اعتقادي همه، رنگ عقلاني گرفته اند.وبر اساس همين عقلانيت است. كه اسلام شيعي به حاكميت طاغوت و حاكمان جائر ومدعيان دروغين راي به مشروعيت آنها نمي دهد. عقلانيت فقه شيعي چنان نمود روشني پيدا نموده كه ملكه اجتهاد را در غيبت امام زمان را مطرح نموده، وبر اساس رهيافت هايي كه توسط معصومين ارائه شده شيعه علاوه برنقل گرائي ويژگي عقلانيت پيدا كرد.( نوايي ، 1389، شماره 86، 14و13)
2-3. تاريخ فقه سياسي
بخشي از فقه به اداره امور اجتماعي و سياسي از قبيل امامت و رهبري،انتصاب فرماندهان نظامي
،جمع آوري وجوهات شرعي و ماليات،امر به معروف و نهي از منكر،برگزاري برنامه سياسي اجتماعي از قبيل حج، نماز جمعه، نماز عيد فطر و عيد قربان، حفظ حقوق مردم، برقراري روابط با كشورهاي ديگر و … اين قسمت از فقه مربوط به به “فقه سياسي” است.
فقه سياسي مثل فقه عمومي در طول تاريخ اسلام شكل گرفته است.البته فقه سياسي غير از فلسفه سياسي است. فلسفه سياسي در واقع تحليل و تعليل ديدگاه هاي سياسي است.در حالي كه فقه سياسي به خود ديدگاه و خطوط سياسي اسلام اطلاق مي شود.
در مطالعه تاريخ فقه سياسي و ريشه يابي آن در بستر زمان،خواه ناخواه بايد به عصر رسول خدا (ص) بر مي گرديم.
پيامبر(ص) قبل از هجرت عمده فعاليتش تبليغ پايه هاي دين مثل توحيد،نبوت و معاد بود ولي پس از هجرت به مدينه چون حكومت اسلامي شكل گرفت. بيشتر آيات نازل شده بر پيامبر بر محور مسائل اجتماعي، سياسي و اقتصادي است.يعني در اين دوران احكام حكومتي كه همان فقه سياسي اسلام شكل مي گيرد. و با نظارت پيامبر اجراء مي گردد.نمونه هاي آن اجراء حدود الهي،امر به معروف و نهي از منكر، اعزام سفير، جهاد و…كه در عصر رسول خداعملا اجرا گرديد.و اين نخستين مرحله تاريخ فقه سياسي است. وبعد از رحلت پيامبر(ص) و رودر رويي مسلمين با مسائل مستحدثه و نوظهور ،اجتهاد درقرآن و سنت توسط اهل سنت و تبعيت از كلام و سيره اهل بيت توسط شيعه فقه سياسي تكامل بيشتري پيدا كرد.ولي فقه سياسي در ضمن فقه عمومي بيان مي شد.اما بعد ها،برخي از موضوعات كه از نظر سياسي و يا اقتصادي مورد ابتلاء بيشتري بود.بطور جداگانه تدوين گرديد. وكتب فقهي با موضوع اقتصاد عنوان كتاب”الخرائج”به خود مي گرفت. مثل خراج ابويوسف و خراج يحيي بن آدم از اهل سنت و “مسائل الخراجيه”محقق كركي از فقهاي شيعه،وگاهي به عنوان “الاموال”ناميده مي شد.و كتاب هاي فقهي كه در زمينه مسائل اجتماعي و سياسي نوشته مي شدند. با عناوين “كتاب الحسبه”يا”احكام السلطانيه”و…تدوين مي گرديد.كتاب هاي حسبه و احكام سلطانيه در واقع همان فقه سياسي اسلام است ولكن مولفان معمولا محتواي كتاب را طبق مذهب و مكتب فقهي كه خود از آن پيروي مي كردند مي نوشتند.وگاهي فقها بحث حسبه را در مبحث “امر به معروف ونهي از منكر”مورد بحث قرار مي دهند.از جمله كتاب هايي كه در امور حسبه توسط فقهاي اهل سنت نوشته شده عبارتند از:
1-الحسبه في الاسلام-تاليف ابراهيم دسوقي الشهاوي
2-الحسبه في الاسلام-تاليف ابن تيميه
3-الحسبه و المحتسب-تاليف نُقُولا زياد
و كتبي كه تحت عنوان احكام سلطانيه نوشته شده است عبارتند از:
1-الاحكام السلطانيه والولايات الدينيه-نوشته ابوالحسن علي بن محمد بن حبيب ماوردي
2-الاحكام السلطانيه –نوشته ابويعلي
در بين فقها وعلما شيعه،كتابي را باعنوان احكام السلطانيه سراغ نداريم وبيشتر فقها شيعه،فقه سياسي رابيشتردر داخل فقه عمومي مي نوشتند. وعلت آن اينكه فقهاي شيعه خلافت حاكمان را مشروع نمي دانستند. به همين دليل حاكمان هميشه آنها را سركوب مي كردند. و مانع از انتشار آثارشان مي شدند.واز فقهاي متاخر شيعه كه درباره حكومت بصورت مستقل كتاب نوشته مرحوم آيت الله محمد حسين نائيني كه كتاب «تنزيه الملة وتنبيه الامة» را تاليف كرده است كه حكومت مطلقه شاهان را غير مشروع دانسته و جواز حكومت مشروطه را بيان داشته است.يا امام خميني(ره) و برخي ديگر از فقهاي معاصر اثراتي با عنوان ولايت فقيه،ولايت فقها و…تدوين نموده اند. (شکوری ، 1377، ص45-40)
2-4. رويكرد
از آنجايي كه در يك موضوع علمي و فكري ممكن است. از ابعاد گوناگون و زواياي متفاوت و روش هاي متناوب مورد بررسي و تحليل قرار گيرد. و مرسوم است كه روش و ادبيات تحقيق در ابتداي نوشته، آورده شود تا ذهن خواننده را به سمت و سوي افكار و انديشه هاي نويسنده معطوف بدارد و لذا اين نوشته نيز از اين قاعده خارج نيست
درباره زندگاني سياسي، فرهنگي و اجتماعي امامان معصوم خصوصا امام رضا (ع) كتب و آثار مختلفي منتشر گرديده است. كه در بررسي آنها ديده مي شود. كه هر كدام با يك رويكرد خاص اثر خود را به پايان رسانده بيشتر آثار موجود با رويكرد تاريخي منتشر گرديده، كه زواياي زندگي آن حضرت را عمدتا از اين بعد مورد بررسي قرار داده و در برخي آثار نيز سيره زندگاني آن حضرت را از بعد كلامي و فلسفي مورد تجزيه و تحليل قرار دادهاند. و بعضا به ابعاد سيره فقهي آن حضرت پرداخته اند.
اما در آثار منتشره اي كه مورد بررسي قرار گرفته كمتر ديده شده كه سيره سياسي آن حضرت از بعد فقه سياسي مورد بررسي قرار گيرد كه برآن شديم كه در اين اثر «سيره سياسي امام رضا (ع) را بر اساس فقه سياسي مورد بررسي قرار كيرد.»
از آنجايي كه تمام متفكران بزرگ عرصه علم سياست و انديشه سياسي اعم از دانشمندان اسلامي مثل ابن سينا و فارابي و فرهيختگان مكتب هاي سياسي غرب مثل ارسطو و افلاطون هر كدام به نوبه خود از معارف توحيدي بهره برده اند. اما در اين ميان فقه سياسي بيشترين ميراث فكري خط توحيدي را سرمايه انديشه و تحقيق خود قرار داده و همه تلاش فكري محققان بزرگ در عرصه فقه سياسي را براي دستيابي به حكومت مطلوب و اصول مباني آن به كار گرفته است. كه در اين تحقيق سيره سياسي امام رضا (ع) كه بر مبناي فقه سياسي مورد بررسي قرار مي گيرد. ناظر بر امر مهم حكومت اسلامي است .
2-5. ضرورت حكومت
نياز به حكومت موضوعي است. كه عقل بشر آن را ضروري دانسته است. زيرا زندگي اجتماعي بدون مقررات باعث هرج ومرج مي گردد.براي جلوگيري از هرج ومرج در اجتماع، بشرناگزير است تن به پذيرش حكومتي بدهد.حتي در مدينه فاضله افلاطون اين فلاسفه هستند، كه حكومت مي كنند. و در انديشه هاي كمونيستي كه به نوعي همه انسانها را برابر دانسته و بي نياز از حكومت دانسته و دولت به معني قدرت بلامنازع مطرح نيست. ولي به هر حال گروهي عهده دار اداره جامعه هستند. به علاوه كوتاهي دوره هاي هرج ومرج در اجتماعات گوناگون به ما مي فهماند كه انسانها در زندگي اجتماعي خود هرج ومرجي را نمي پذيرند. و ازآن وضعيت به ستوه در مي آيند.بر اساس چنين ضرورتي لزوم حكومت به عنوان يك اصل ثابت ديده مي شود. و مورد اتفاق تمام جامعه بشري است.
2-1-5. ديدگاه اسلام درباره ضرورت حكومت
ضرورت حكومت در انديشه سياسي اسلام به صدر اسلام برمي گردد. كه پيامبر براي اولين بار با
تشكيل حكومت در مدينه بستر ساز وحدت مسلمين و توسعه و ترويج اسلام گرديد. ودر انديشه هاي كلامي قرن اول اسلام، فقط گروه خوارج، آن هم در يك برهه از زمان با شعار «لا حكمَ الاّّ لله»جامعه را از حكومت و حاكم بشري بي نياز دانست. وبا اين تفكر در برابر حكومت علي(ع) سر به شورش بر داشتند؛ و امير المؤمنين انديشه هاي آنها را نقد كرد و فرمود:…هؤُلاءِ يَقُولُونَ«لا اِمْرَاَه اِلّا لِلّه»وَ اِنّه لابُدَّ لِلنّاس مِنْ اَميرِ بِرٍّ اَو فاجِرٍ يَعْمَلُ في اِمراَتِهِ المؤمِنِ ِ و يَسْتَمْتعُ فيها الكافِرُ…( علی(ع) ، 1380، خطبه 40،ص148)اينان مي گويند:«زمامداري نيست مگر از آن خدا»در حالي كه وجود حاكم و زمامدار براي مردم ضروري است. چه حاكم نيكوكار و چه حاكم بد كار،تا مؤمن در زمامداري او عمل صالح خود را انجام دهد و شخص كافر براي دنيايش بر خوردار گردد. بيان علي (ع)درباره لزوم حكومت و ضرورت وجود حاكم،از صراحت كافي برخوردار و اين گوياي انديشه شيعه در حوزه سياسي است و اين تفكر نيز مورد تاييد اهل سنت نيز هست.همچنانكه دانشمندان اهل سنت معتقدند كه رهبري و امامت در حكومت اسلامي ضروري است. و در جريان سقيفه اختلاف بر سر چه كسي شايستگي اين مقام را دارد بود.
ابن ابي الحديد: متكلمين،جملگي امامت(حكومت) را لازم و واجب مي دانند.(شرح نهج البلاغه،ابن ابي الحديد،ج2،ص308،به نقل از شمس الدین ،1386)
و آية الله بروجردي: همه مسلمانان،از شيعه وسني بر اين باورند كه جامعه اسلامي ،در اداره امور
خود نياز به زمامدار دارد،بلكه اين مسئله از ضروريات اسلام است.( شمس الدین ،1386، ص150)
2-6. انديشه رهبري درحكومت اسلام
از آنجايي كه يكي از فصول مهم پايان نامه مربوط به مساله امامت و رهبري جامعه اسلامي است. و امام و رهبر عمود خيمه حكومت اسلامي است، كه محور امور قرار مي گيرد. و لذا اين مبحث از منظر دو مذهب مهم اسلامي يعني شيعه و اهل سنت مورد بررسي قرار مي گيرد.
امام در لغت به معني پيشوا، رهبر، مقتدا، كسي كه از او پيروي شود.(سياح ،ج1،1373ص49 وقريشي،ج1،1387ص120) اما در تعريف اصطلاحي امام تعاريف مختلف است. خصوصا شيعيان كه آن را از اصول دين مي دانند، يك تعريف از امام دارند. و اهل سنت كه آن را از فروع دين مي دانند تعريف ديگري دارند.
تعريف اهل سنت از امام
قوشچي:امامت رياست و سرپرستي عمومي در امور دين و دنيا به عنوان جانشين پيامبر اسلام است.(مكارم شيرازي،1374ج9،ص19) طبق اين تعريف امام يك مسئول ظاهري درحد رياست حكومت است. منتها حكومتي كه شكل ديني دارد، وعنوان جانشيني پيامبر(ص) را به خود گرفته است.طبيعي است كه چنين امامي مي شود از ناحيه مردم انتخاب شود.
تعريف شيعه ازامام
علامه حلي: امام آن انساني است كه به نص صريح پيامبر(ص) در كليه امور دين و دنيا، اصالتا بر اساس راستي و حقيقت رياست عمومي و تام داشته باشد.اگر چنين فردي زمام امور جامعه را به
دست گيرد. بر همگان اطاعت او واجب خواهد شد. (محمد زاده ،1385، ص 455)
شيخ مفيد :امام كسي است كه در كارهاي ديني و دنيوي جانشين پيامبر بوده و رياست عامه داشته باشد او بايد از ويژگي هايي برخوردار باشد. كه مهمترين آنها 1-اعلم زمان باشد 2-معصوم باشد 3-عادل باشد 4- نسبت به آنچه كه به پيامبر(ص) وحي شده از همه مردم عالمتر باشد 5-از
همه مردم شجاع تر باشد. (همان،ص 455)
ودر يك جمع بندي بايد گفت: امامت يك منصب الهي و خدا دادي است. كه تمام شئون والا و فضائل را در بر دارد. جز نبوت وآنچه لازم آن است.( مکارم شیرازی ،ج9، 1374ص20)
طبق اين تعريف امام از سوي خدا و به وسيله پيامبر (ص) تعيين مي شود و همان فضائل و امتيازات پيامبر را اعم از علم ،عصمت



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید