ژانویه 27, 2021

پژوهش – بررسی نحوه گذران اوقات فراغت دانش آموزان دوره دبیرستان شهرستان ورامین- قسمت …

1 min read

رونق روزافزون شهرنشینی دردوره اشکانیان وساسانیان شبهه صورت تازه ای ازسرگرمی های (اوقات فراغت ) رادرجامعه ایران به میان آورد . اخلاق وآداب تدریجا تلطیف شدوذوق امور تفننی وتجملی بیش ازپیش نیرو گرفت . به عنوان مثال باید ازدواج موسیقی که ازجمله وسایل تفریح خاطرطبقات ممتازخصوصا درعهدساسانیان است یادکردهمچنین بایدازبازیهایی که درآن زمان درمجالس خواص معمول گردیدوازاهم آنها شطرنج ، هشت پا ف نیواردشیر یانردوزنب وغیره بوده است دراینجانام برد.
البته اگرفراغتی هست فقط نصیب شهرنشینان میشودزیرا روستائیان که دربندرقیت مالکان اسیرشده اند. بارمسئولیتی درتامین معیشت بردوش می کشندوازمواهب زندگی به طاهرهیچ گونه خطی نمی برند و عمده مظاهرفرهنگی وهنرلطیف وفاخرآن عده برایشان ناشناخته است . اطلاعاتی نیزدرباره جشن های ملی ومذهبی که بی شک عامه مردم درآنها مشارکت می جسته اندموجود است که برخی ازآنها عبارتند ازجشن نوروز ، مهرگان ، سده بهمنگان ، تیرگان ، آذرگان و… که اکثرا نزد توده مردم عمومیت داشته ودرمواردی نیز باتشریفاتی خاص دردرباربرپا می شده است . ( برداشتی ازبهنام : جمشید و…۱۳۷۰ )
۲-۶-۴ اوقات فراغت در جوامع سنتی :
در جوامع سنتی اوقات فراغت از کار تفکیک نشده بود و کار و فراغت همراه و آمیخته با یکدیگر بود . در این جوامع افراد به سختی می توانستند معاش خود و خانواده و خود را تأمین کنند و حتی زنان و فرزندان خانواده نیز دوش به دوش پدران در کار سنگین سهیم بودند . کار بازندگی مردم در هم آمیخته بود و مردم پیوسته کار می کردند و تنها زمانی که طبیعت به آنها اجازۀ کار نمی داد اجباراً دست از کار می کشیدند . به عنوان نمونه کشاورزان در جوامع سنتی در طول سال به کار کشاورزی مشغول هستند و فقط ایامی که شرایط طبیعی به آنها اجازۀ کار نمی دهد و یا انجام فعالیتهای کشاورزی در آن اوقات ممکن یا سودمند نیست و در اوقات فراغت یا به عبارتی بهتر « اوقات بیکاری » آنان را فرا می رسد .
(( دومازیه)) ، معتقد است که در جوامع سنتی اروپا و بیکاری تابع طبیعت و آب و هوا بود . کشاورزان در آب و هوای خوب ، از طلوع تا غروب آفتاب کار می کردند و آب و هوای بد کار نمی کردند یا کار کاهش می یافت . همچنین اعیاد و جشن ها نیز فرصت های بیکاری برای افراد پدید می آورد او می گوید (اگر چه جوامع اروپایی بیش از ۱۵۰ روز بیکاری در سال می شناختند ما نمی توانیم مفهوم فراغت را برای تجزیه و تحلیل کاربردشان از زمان به کار بریم ) . ( مطهری ، ابوالفضل ، ۱۳۷۹ ،۳۸ )
اصولاً در جوامع سنتی ، کار ارزش بود و کارگر ، کاسب و کشاورز مورد احترام و عزت بودند و در مقابل ، بیکاری و شخص بیکار مذموم و مورد نکوهش افراد جامعه بودند . افراد به چیز دیگری فکر نمی کردند . اما به هر حال فراغت یا بیکاری اجباری ( طبیعی ) نوعی رهایی اجباری از وظایف زندگی را ایجاد می کرد که با قدری مسالحه می توان به آن اطلاق « فراغت » کرد و افراد جامعه به شیوه های مختلف این وقت را سپری می کردند .
برای مثال در جوامع سنتی ، جشن های دینی فرصت مناسبی برای دید و بازدید و تفریح عامه مردم بود تماشای بازیها ، پهلوانی ها و نمایش های مختلف که به مناسبت های گوناگون به ویژه در جشن های مذهبی و ملی انجام می شد اوقات قابل توجهی از شبانه روز افراد جامعه را به خود اختصاص می داد به عنوان نمونه :
در ایران پیشینیان ما بیشتر « اوقات فراغت » خود را صرف تماشا و نظاره می کردند و مراسم « تعزیه » و نقالی و معرکه گیری و یا رقص های دسته جمعی را تماشا می کردند . بازی هایی مانند چوگان و تفریحاتی مانند شکار به طبقه مرفه تعلق داشت و عامۀ مردم از بعضی از نمایش های عمومی که آن هم به وسیلۀ بزرگان و ثروتمندان تربیت داده می شد ، بهره مند می شدند ». ( اردلان ، فرنگیس ، ۱۳۵۴ )
بنابراین در جوامع سنتی « اوقات فراغت » یا اوقات بیکاری وجود داشته و بیشتر تابعی از طبیعت یا قومیت و مذهب بوده ( جشن های ملی و مذهبی ) اما میزان و نحوۀ بهره گیری از آن در طبقات مختلف به شدت متفاوت بوده است . طبقات و حروف ممتاز جامعه وقت فراغت و امکانات بیشتری برای بهره گیری از آن داشتند در صورتی که تودۀ مردم وقت فراغت کمتری داشتند و آن را بیشتر در خانه می گذراندند . تفریح ، بازی و سرگرمی به همراه خانواده و قوم خویش و به صورت دسته جمعی انجام می شود . به عبارت دیگر در جوامع سنتی خویشاوندان همسایگی چنان استوار بود که اوقات زیادی از فراغت افراد را به خود اختصاص می داد .
بررسی نحوۀ زندگی مردم در جوامع سنتی نشانگر آن است که :
طبقات ممتاز جامعه بیشتر از مزایای فراغت بهره مند بوده اند .
مردم عادی جامعه به علت انجام کارهای سنگین و ممتد عملاً فرصت کوتاهی برای استراحت و بازدید از یکدیگر و شرکت در مراسم ملی و مذهبی داشته اند . ( کوهستانی ، حسینعلی و…. ۱۳۷۸، ۵۴)
۲-۶-۵ دوران صنعتی
اوقات فراغت در دوران صنعتی :
صنعتی شدن سرآغاز تغییر و تحولات اساسی در زندگی اجتماعی و مناسبات اقتصادی مردم بود . این تغییر و تحولات کلیۀ شئون زندگی را در بر می گرفت . اما در عرصۀ کار نمود بیشتری داشت . صنعتی شدن باعث شد که کار و اشتغالات روزمرۀ انسان به صورت سازمان یافته ای به خود گیرد و با هویت تازه ای ظاهر شود .
برخی از تحولات به وجود آمده در عرصۀ کار عبارتند از :
کار از حالت فصلی بیرون آمده و در تمام طول سال ادامه و جریان داشت .
کاری که در طول ساعات روز حتی ساعاتی از شب جریان داشت به ساعات معینی از شبانه روز محدود شد .
کار دیگر برای تولید کالای مورد نیاز مصرفی انجام نمی شد بلکه در ازای دریافت دستمزد انجام می شد و کارکن از محصول کار جدا افتاد.
حاکمیت این سیستم کاری بر زندگی انسان می توانست پیامدهایی داشته باشد .
اولاً، آمیختگی کار و بیکاری از بین رفت و زمانی در اختیار کارگر قرار گرفت که بعدها به وقت فراغت تعبیر شد . دوم آنکه همزیستی و همنشینی انسان و ماشین این نگرانی را بوجود آورد که فردا کارگران به موجوداتی بی روح همچون ماشین تبدیل می شوند . لذا اندیشمندان برای رهایی انسان از دام « خودبیگانگی » به طرح موضوع فراغت در برابر کار پرداختند تا افراد بتوانند از ساعات غیرکاری به عنوان فرصتی برای تقویت بٌعد معنوی وجود خویش استفاده کنند .
به طور کلی و خلاصه میتوان گفت ویژگیهای زیر برای « اوقات فراغت » در دنیای پس از صنعت پدیدار گشت :
۱ـ کاهش ساعات کار هفتگی و افزایش اوقات فراغت :
با از بین رفتن آمیختگی کار و بیکاری و محدود شدن ساعات کار ، ساعات کار انسان به کمتر از نصف جوامع سنتی کاهش یافت وساعات فراغتی پدید آمد که افراد بتوانند آن گونه که می خواهند سپری کنند .
قرن بیستم نوعی نهضت اجتماعی تحت عنوان « نهضت تفریحات سالم » پدید آمد تا وسایل یک زندگی خلاق و مسرت بخش را برای کارگران در « اوقات فراغت » مهیا کند . در این راستا گروهی از اقتصاد دانان معتقدند که جامعۀ امروز رو به سوی « تمدن فراغت » دارد که منظور همان طولانی شدن اوقات فراغت از طریق کم کردن ساعات کار و استفادۀ حداکثر از تکنولوژی در امور مختلف است » . ( مطهری ، ابوالفضل ، روزنامۀ همشهری ، ۱۳۷۹ )
۲ ـ همگانی شدن اوقات فراغت :
ویژگی دیگر فراغت در جهان صنعتی آن است که دیگر همچون جوامع سنتی فراغت فقط به طبقات ممتاز و برتر جامعه تعلق ندارد . چرا که در بسیاری از موارد سدهای موجود بین طبقات اشراف و فقیر در هم شکسته و فرو ریخته است . « سالهای اخیر با فشار افکار عمومی و خواست همگانی ، دولتها ناگزیر به اتخاذ تصمیم های برنامه ریزانه و سرمایه گذاری های مشابه در امور رفاهی و تفریحی مردم شدند و فنون جدید به ویژه اختراع رادیو و تلویزیون ، این امکان را بوجود آورد که فراغت از محدوده امتیازات طبقات ممتاز خارج و بین عموم مردم جامعه رایج گردد ». ( زاهدی اصل ، مجید ، شمارۀ ۳۱)
۳ـ قانونی ومطلوب شدن اوقات فراغت :
اگردر گذشته به دلیل آمیختگی کار وبیکاری تقریباً هر گونه بیکاری و تفریح امری مذموم وبیهوده فرض می شد ووقت تلف کردن به حساب می آمد امروزه باتفکیک زمان کار از زمان بیکاری زمان فراغت ارزش ذاتی پیدا کرده است .
تحول دیگر که در «اوقات فراغت »پیش آمده است تفکیک زمان فراغت است واوقات فراغت ارزشی به ذاته پیدا کرده و مورد حمایت قانون من جمله ازراه شناساییمرخصی استحقاقی ورسمی سالانه واقع شده است .(بهنام،جمشیدو….۱۳۷۰، ۲۹۶)
امروزه مردم آرزوی فرارسیدن تعطیلات رادارند تابه تفریح وسرگرمی بپردازند وبه مسافرت بروند در حالی که درگذشته تفریح نوعی وقت تلف کردن به حساب می آمد .
۴ـ عمومی ودولتی شدن فعالیت فراغت :
درجهان صنعتی فراغت به عنوان یکی از واقعیت های زندگی عموم مردم خود را به دولتها نیز تحمیل کرده وبسیاری از فعالیتهای فراغتی همچون ساختن پارکها وتفریح گاههای دولتی شده است .
باتامور[۳۰]می نویسد: «درجوامع مدرن بسیاری ازارزشمندترین وسایل آسایش وتفریح خصوصی ،تنها ازطریق اقدامات دولتی وعمومی قابل حصول ودوام می باشد . ممکن است افراد آنقدر مرفه باشند که به خوبی از عهده تهیۀ غذا ،مسکن ،وسایل نقلیه وانواع دیگر وسایل آسایش خود برآیند .لیکن مسلماً به طور انفرادی از عهده ایجاد راههای خوب ،تسهیلات ورزشی وسرگرمی ،شرایط کار یاایجاد یک محیط جالب ومناسب برنمی آیند ».(باتامور ،تی ـ بی ،۱۳۶۷ ،۹۲)
۵ـ جنبۀ تجاری واقتصادی پیدا کردن فعالیتهای فراغت :
در گذشته عموم مردم از لحظات بسیارمحدودی ازآزادی برخودار بودند واین لحظات رابیشتر در خانه وبه صحبت بااعضای خانواده می گذراندند یادردید وبازدید اقوام یا مراسم عمومی سپری می کردند . باتحولاتی که صنعت درزندگی مردم پدید آورد اولاًوقت فراغت عموم مردم بیشتر شد دوماً مردم آزادی عمل جهت صرف این اوقات به دست آوردند .
این امور باعث شد وقت گذرانی وخوشگذرانی جنبه رسمی وحتی تجاری پیدا کند ودستگاهها وسازمانهای دولتی وخصوصی بسیاری جهت پرکردن اوقات فراغت مردم به صورت هرچه خوش تر ومفیدتر پدیدآید.«امروزه سازمان تجاری اوقات فراغت وسعت فوق العاده ای یافته است تا حدی که بخش مهمی از فعالیت اقتصادی محسوب می شود .به خصوص اگر به منابع هنگفتی بیندیشیم که در ورزشهای مختلف دررقابتهای ورزشی ،درسینما ،سالنهای مختلف تفریحات توریسم وغیره خرج می شود . اینک جامعۀ مصرفی تا حدودزیادی جامعه مصرف فراغت شده است » .(همان ،۹۲)
۶ـ نقش بسیار زیاد (حتی نگران کننده )وسایل ارتباط جمعی درپرکردن اوقات فراغت :
امروزه تماشای فیلم ومسابقات ورزشی ازتلویزیون و گوش دادن به رادیو بخش اعظم فعالیت فراغت عموم مردم شده است . اغلب تحقیقات به عمل آمده درخصوص اوقات فراغت نشان می دهند که تماشای تلویزیون درصد بالایی از فعالیت زمان فراغت افراد رابه خود اختصاص داده است .
برای نمونه درتحقیقی که توسط آقای ابوالفضل مطهری درقم صورت گرفته تماشای تلویزیون به تنهایی حدود ۲۰درصد فعالیت زمان فراغت افراد رابه خود اختصاص داده است درصورتی که ۸۰ درصد باقیمانده بین ۱۸ مورد دیگر تقسیم شده است .(مطهری ،ابوالفضل ،۱۳۷۹)
آنتونی گیدنز[۳۱]دراین خصوص می نویسد :
«به طور متوسط کودکی که امروزه متولد می شود تا سن ۱۸ سالگی وقت خود را بیش از هر فعالیت دیگر غیراز خوابیدن ،صرف تماشای تلویزیون خواهدکرد . فرد بزرگسال در انگلستان به طور متوسط روزانه ۳ساعت تلویزیون تماشا می کند ».(گیدنز ،آنتونی ،۱۳۷۳، ۴۷۶)
افراد بیش از حد در تماشای تلویزیون و جایگزین کردن آن به جای سایر فعالیتها باعث نگرانی برخی اندیشمندان ومتفکرین شده است .از آنجایی که انسانها در تماشای تلویزیون منفعلند ونقش فعال ومؤثری ندارند متفکران نگرانند که مباداتماشای تلویزیون باعث کاهش ارتباطات میان فردی انسانی شده انسانها رابه موجودی بی روح تبدیل کند .
نقدی بر فعالیتهای فراغت در جوامع صنعتی :
۱ـ همگانی شدن اوقات فراغت فریبی بیش نیست .
ازنظر برخی از اندیشمندان همگانی شدن اوقات فراغت را فقط طبقه اشراف به ما القاء می کنن وبرخی اندیشمندان خوش بین وساده لوح نیز می پذیرند .درصورتی که همچنان تفریحات وسرگرمی های گوناگون ویژۀ طبقۀ اشراف است وطبقۀپایین زحمتکش برای تأمین حداقل معیشت خود چاره ای جز کاروتلاش شبانه روز ندارند .راسل معتقد است که :اساساً این فکر که فقر اهم از فراغت بهره ای داشته باشند همیشه مایۀ ناراحتی اغنیاء بوده است .(برداشت از اسدی ،علی،۱۳۵۲ )

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.
Copyright © All rights reserved. | Newsphere by AF themes.