ژانویه 28, 2021

دسته بندي علمی – پژوهشی : بررسی نحوه گذران اوقات فراغت دانش آموزان دوره دبیرستان شهرستان ورامین

1 min read

 
۲ـ۵ تاریخچه اوقات فراغت :
در رجعت به گذشته و بررسی زندگی انسانهای اولیه به این واقعیت می رسیم که در آن شرایط عنصری بنام اوقات فراغت معنا و مفهوم نداشته و زمان کار و تفریح و زندگی توأم بوده است . اگر آنها در رودخانه شنا می کردند و یا از کوه یا درخت بالا می رفتند و یا در دشت می دویدند ، بخاطر ورزش نبوده است ، بلکه جزئی از کار روزانه و بدنبال تأمین معاش خود بوده اند . از موقعی که انسان آتش و فلز را شناخته و در شرایطی کاملاً تصادفی آنها را بکاربست، زندگی او نیز دستخوش تحول و پیشرفت گردید و رفته رفته زندگی اجتماعی و شهری آغاز شد و متقابلاً در نحوه استفاده از اوقات شبانه روز نیز تحولی پدید آمد . به مرور زمان و گسترش تمدن و ماشینی شدن همه امور و مشاغل ، ساعات کار کم و کمتر شد ، زمان استراحت و بیکاری عامه مردم افزایش یافت .
اوقات بیکاری در یونان باستان نشان می دهد که ،ایام فراغت آتنی ها به شیوه ها و اشکال مختلف می گذشت . بیشتر آنها اوقات فراغت خویش را در مکانهای عمومی از قبیل محافل وعظ خطابه و سخنوری خطبا و یا در محلهایی که نمایشنامه ترتیب داده می شد شرکت می کردند ، آتنی ها در زمینه های شناوری نیز مهارت بسزائی داشتند که ناشی از شرایط اقلیمی و جغرافیائی آنها بود .
یونانیان برای هر مناسبتی جشنی داشتند و آغاز هر فصل را جشن می گرفتند ، در این جشن ها هنرمندان و شعراء ، با هنر خود ، ورزشکاران با نمایش حرکات ورزشی و جنگویان با ارائه دلیریها و مبارزات خود مردم را سرگرم می کردند . رومیان بیشتر اوقات فراغت خویش را به تربیت و پرورش روحیه سلحشوری و جنگ آوری اختصاص می دادند و برای رسیدن به این هدف از ورزش بعنوان وسیله ای مطوئن استفاده می کردند . در واقع باید اذعان نمود که درقرون وسطی بازی منحصراً به طبقه اشراف اختصاص داشت ولکن مردم عادی به پیروی و تقلید از آنها ورزش می کردند . [۱۶]
در ایران باستان نیز مردم به سلامت بدن و فعالیتهای ورزشی توجه بسیاری می کردند ، چنانچه سواران ماهر و تیراندازان چیره دست در آن زمان از منزلت اجتماعی والائی برخوردار بودند و وظیفه هر ایرانی بود که سلامتی و تندرستی و زورمندی را کسب کند . همچنین از قدیم الایام برگزاری جشنها و اعیاد و مراسمهای مختلف مورد توجه ایرانیان باستان بود ، به نحوی که جشنهای ملی و مذهبی مثل عید نوروز، مهرگان ، سده ، تیرگان و … برگزار می شد و عامه مردم در آن شرکت می کردند . [۱۷]
پس از ظهور اسلام ، تمامی صورتها و معناهای فرهنگی . اجتماعی مغایر با ارزشهای قرآن تدریجاً از بین رفت و برای ایجاد انقلاب درونی در خود انسان تأکید شد و آنچه معنا یافت مسئله لزوم خودسازی و استفاده از اوقات فراغت در این امر بود که افراد جامعه را به سوی انجام هر چه بهتر وظایف فردی و اجتماعی سوق می داد .
در قرن حاضر به ویژه از نیمه دوم قرن بیستم ، توجه به اوقات فراغت اقشار مختلف مردم و سیاستگزاری در این خصوص از وظایف دولتها محسوب شده و در اغلب کشورهای جهان ، سازمانها و نهادهای مختلفی در این خصوص ایجاد شده اند . در کشور ما نیز اوقات فراغت از سوی دولت قاجار مورد توجه قرار گرفته و رژیم با ایجاد سازمانها و مؤسسات مختلفی ، نظیر سازمان تربیت بدنی ، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ، وزارت فرهنگ و هنر و … بطور مستقیم و مؤسساتی چون نخست وزیری با ایجاد کاخهای جوانان جمعیت های مختلف وابسته به دربار ، به طور غیر مستقیم در مورد اوقات فراغت گروه های مختلف بویژه جوانان و نوجوانان مشغول سیاستگزاری بوده اند .
اکنون با کاهش ساعات کار در سالهای اخیر ، اوقات بیکاری به صورت یا مسئله اجتماعی در آمده است و اوقات فراغت به گونه ای دیگر مورد توجه جامعه شناسان و مربیان تربیتی قرار گرافته است . توجه به افزایش ایام فراغت نشان می دهد که اگر بشر اوقات بیکاری خود را بطور عاقلانه سپری نکند چه مشکلاتی در زندگی و شخصیت افراد روی می دهد . [۱۸]
۲-۵-۱روند فراغت در جامعه ایران
اگر تاریخ ایران را به چهار دوره قبل از اسلام ،ایران بعد از اسلام ،ایران معاصرو ایران امروزی تقسیم کنیم متوجه می شویم که در هر دوره با توجه به ساختارهای اجتماعی متفاوت فراغت خاصی حکم فرمابوده است.
۲-۵-۲ فراغت درایران قبل ازاسلام :
دراین دوره فراغت ازنظر امروزی هاشکل سنتی داشته ،یعنی فعالیت هایی ازقبیل کشتی گیری ، جنگ خروسی ،رقص خروس وتردستی رواج داشت اینهانمادی ازقدرت بوده اند. ساختاراجتماعی محدودفعالیت های فراغت محدودی راباخودبه ارمغان دارد. مشخصات این دوره این است که فراغت محدودبه طبقه خاص بودآنهایی که درراس هرم قدرت قرارداشتند واز ثروت وقدرت بیشتری برخورداربودندوحداکثر امکانات راازآن خود کرده بودنداوقات فراغت بیشتری دراختیارآنها بودوآن رابرای سن الگوهای پذیرفته شده طوری سپری می کردندکه حداکثرلذت وخوش رابرای آنها داشته باشد. مشخص است که درچنین اوضاعی که اقلیت ازچنین حقی برخوردار بودند اکثریت ازاین حق محروم بودن ومجبور می شدند تحت سیطره آنهاکارکنند.کارآنها با فراغت شان ترکیب شده و یا این جامعه پدرسالاربوده وافراد تحت سلطه فرصت آزادی کمی دراختیارداشتندوازآن فرصت برای دید وبازدید وگفتگو وشرکت درمراسم وجشن های مذهبی وملی استفاده می کردند وموارد اخترمشارکت کل طبقات راجلب می کردوبه همین زنان تیرازحق فراغت محروم بودند ودراین میان زنان طبقات حاکم استثناءهستندولی بااین وجودبازنسبت به مردان هم رده خود ، موقعیت شان فرق می کرد.(جمشیدی وهمکاران ،۱۳۸۲ ) اطلاعات محدودی که درزمینه اوقات فراغت ایرانیان پیش ازاسلام وجود دارد .حاکی ازآن است که درایران باستان نیزهمانندبسیاری ازتمدن های کهن اوقات فراغت مختص طبقه اشراف بودوطبقات عادی جامعه فرصت بسیارکمی برای استراحت دیدوبازدید،گفت وشنودشرکت درمراسم وجشن های ملی ومذهبی داشتند وزمانی که ازکارهای سخت وگاه شبانه روزی فارغ می شدند به کارهای رزمی می پرداختند تاتوان خودرابرای مقابله بامشغله های سخت زندگی افزایش دهندکشتی های بومی ومحلی درهرگوشهای به صورتی خاص انجام می شد چوگان ، زوبین اندازی وشکارحیوانات ازجمله فعالیت هایی بود که مردم به آنها می پرداختند باتوسعه شهرنشینی دردوران اشکانیان وساسانیان گونه های دیگری ازگذران اوقات فراغت ازجمله نواختن موسیقی دربین اشراف وطبقات ممتازرایج شدوهم چنین درآن زمان بازی شطرنج وچندبازی مشابه دیگردربین افرادخاصی رواج پیداکرد. (جلالی فراهانی ۱۳۸۹ )
۲-۵-۳ ارزش و اهمیت «اوقات فراغت » از دیدگاه اسلام ومکاتب دیگر
قبل از طرح دیدگاه های برخی از مکاتب در مورد اوقات فراغت لازم است به دو نکته اساسی اشاره نماییم.
الف) «اوقات فراغت »بخشی از «عمر وفرصت حیات »بشری است که ارزش و اهمیت آن متأ ثر از ارزش و اهمیتی است که فرد برای «عمر و حیات » خودقائل است .
ب) اهمیت و ارزشی که هر فرد برای زندگی و حیات خویش قائل است ،خود متأثر از مجموعۀشناختهای کلی و اساسی است که از :
ـ جهان و نظام هستی
ـ انسان
ـ زندگی
دارد. و این شناختهاست که فرد را دریافتن «فلسفه زندگی »یاری می دهد.و این فلسفه است که بر همۀ ابعادزندگی و فعالیتهای فرد ،در تمام دوران زندگی سایه می افکند و به همه آنها از جمله «وقت وعمر»معنی می دهد ،به عبارت دیگر،ارزش و اهمیت «وقت و عمر »برای هر فرد مستقیماً متأثراز جهان بینی و ایدئولوژی اوست .
به این معنا که : هرقدرشناخت و طرز نگرش فرد از جهان ،انسان،زندگی و ابعاد آنهاوسیعتروعمیق تر باشد .فردبادیدجامع تر و کاملتری به ارزش و اهمیت «وقت و عمر»نگریسته و برای استفاده و بهره وری از آن برنامه ریزی می نماید.[۱۹]
مکاتب مادی:
در مکاتب مادی که افق دید آنها از زندگی بشر و حیات او تا لحظه مرگ است و همه مراحل تکامل و پیشرفت بشر را در محدودۀ جهان ماده و گذران زندگی این جهان می بیند . اهمیت عمرو زمان بسیار کمتر و محدودتراست از دیدگاهی که یک انسان الهی نسبت به حیات و زندگی دارد .[۲۰]
براسا س این دیدگاه انسان مادی از لحظه لحظه عمر خود باید بیشترین استفاده را در ایجاد شرایط بهتر و مناسب تر برای کسب لذتهای دنیوی برده و با کسب علوم و تسلط بر قوانین حاکم بر نظام طبیعت
امکانات موجود در عالم را که در زمین و آسمانهاوکرات است به خدمت در آورد .در این دیدگاه وقت و عمر حیات بشری از دو جهت محدود است :
۱ـ محدودیت کمی : چرا که زندگی و حیات بشر را محدود به همین دنیامی داند پس وقت و عمر انسان محدود به این دنیاست و «اوقات فراغت »هم محدود به ساعاتی خاص از ساعات شبانه رئز است .که بر اساس میل ورغبت شخصی شکل می گیرد .
۲ـ محدودیت کیفی : چرا که وقت و عمر انسان صرفاً صرف امور مادی و دنیوی می شود و از این سرمایه گرانبها در جهت تأمین نیازهای دنیوی و لذتهای مربوط به آن استفاده می گردد نه نیازهای معنوی و اخلاقی که در ادامه به آن ا شاره خواهیم نمود .
مکاتب الهی :
از دیدگاه مکاتب الهی این دنیا مقدمۀ حیات ابدی است .وزندگی این جهانی زمینه سازندگی سراسر سعادت و یا شقاوت جهان آخرت است .
لذا انسان موحد نه تنها اوقات زندگی خودراصرفاً برای کسب لذائذ وخواسته های نفسانی و مادی صرف نمی کند وبلکه چون این جهان راگذرگاه رسیدن به سعادت ابدی می داند ودرواقع به حیات دنیا به عنوان مقدمه حیات آخرت وزندگی جاودانه می نگرد لذا از لحظه لحظه عمرش بیشترین استفاده و بهره وری رادرجهت رشدوکمال همه جانبه خود می نماید.[۲۱]
وازآنجائیکه انسان موحد «عمروفرصت حیات »رایک نعمت الهی می داند ،لذا درهمه لحظات عمر ،اعمل و رفتار خودرادرمسیرقرب الهی قرار می دهد ،یعنی کار ،استراحت ،عبادت ،تفریح ،….. همه وهمه برای خداوند ودر مسیرکمال است .(ان صلاتی ونسکی ومحیای و مماتی لله رب العالمین (۲)براین اساس است که درمکاتب الهی ،خاصه مکتب اسلام مفهوم «اوقات فراغت »تفاوت اساسی با سایر مکاتب دیگر مخصوصاً مکاتب مادی پیدا می کند .
ـدرواقع انسان مسلمان نمی تواند ناوقات فراغت »به مفهوم مادی آن داشته باشد ،چراکه اگرفرصتی هم برای او فراهم شود ،آن را برای تجدید قوا و آمادگی روحی و جسمی پیش بینی نموده است . اگر می خورد یامی آشامدوورزش می کند و….. برای این است که قادر باشد با بدنی آماده تر وتوانمندی بیشتر خدمت خالصانه به خلق خدا نماید تا رضای خداوندرا ازاین طریق بیشتر حاصل نماید .(قوعلی خدمتک جوارحی ) [۲۲]
ـ افق دید یک انسان الهی و مسلمان نسبت «وقت وعمروحیات و زندگی وبه تبع آناوقات فراغت» اززاویه ای بازتر وجامعتر در مقایسه با مکاتب مادی است .چرا که از دیدگاه اسلام :
۱ـ عمر و فرصت حیات یک نعمت الهی است .
پس برای فرد مسلمان نه تنها ارزشمند است بلکه مسئولیت آور است وروز قیامت باید پاسخگوی چگونگی استفاده ازآن باشد .
۲ـ عمروحیات دنیایی مقدمۀ جهان آخرت و حیات ابدی است .(الدنیا مزرعه الاخره).
پس از این فرصت و عمر نه تنها باید برای آسایش و سعادت دنیوی بهره گیری کرد بلکه ازآنبرای رسیدن به تقرب الهی و سعادت ابدی نیز سود جست .
۳ـ محدودیت کمی ندارد ،چراکه از نظر اسلام حیات وزندگی بشر محدود به این دنیا نیست .
«ولاتحسبن الذین قتلوافی سبیل الله امواتا بل احیا عند ربهم یرزقون »[۲۳]
ودر تمامی لحظات عمر با هدفی واحد (ماخلقت الجن و الانس الالیعبدون )[۲۴] به تلاش و فعالیت می پردازد.
که« اوقات فراغت»اونیز در همین راستا سپری می شود ومیل و رغبت او در انتخاب فعالیتها جهت الهی دارد نه شخصی وفردی .
۴ـ محدویت کیفی ندارد ،چرا که یک انسان موحد از عمر ووقت خود صرفاً برای تأمین نیازهای مادی خود بهره نمی برد بلکه تأمین نیازهای روحی وروانی و معنوی و اخلاقی خودرااز ضروریاتی می داند که گاه مقدم بر نیازهای مادی و دنیوی به تأمین آنها می پردازد .
۵ـ به زمان ووقت به عنوان یک ارزش الهی و مهم وبا عظمت می نگرد [۲۵]چرا که خداوند متعال به آن قسم یاد کرده است که؛«والعصر ،ان الانسان لفی خسر ….»(سوره عصر ـ آیه ۱)
۶ـ «وقت و زمان عمر »درزندگی مسلمان باید همواره با تحریک و پویایی همراه باشد وازآن برای رشد وکمال بهره گیری کرد .«من تساوی یوماه فهو مغبون »کسی که دوروزش باهم برابر باشد زیانکار است و …[۲۶]
۲-۵-۴ فراغت در ایران بعد از اسلام

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است
Copyright © All rights reserved. | Newsphere by AF themes.