ژانویه 22, 2021

سامانه پژوهشی – بینامتنی قرآنی و روایی در اشعار سه تن از شاعران شیعی (کمیت بن …

1 min read

(کمیت،۱۴۰۶هـ :۱۱۸)

ترجمه: از اجر و پاداش تو در نزد من از دوستی با نزدیکانت، اخلاق نگهدارنده و همیشه مواظب من است.
متن غایب:
ذَلِکَ الَّذِی یُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ قُل لَّا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبَى وَمَن یَقْتَرِفْ حَسَنَهً نَّزِدْ لَهُ فِیهَا حُسْنًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَکُورٌ(شوری/۲۳).
ترجمه: این همان (پاداشى) است که خدا بندگان خود را که ایمان آورده و کارهاى شایسته کرده‏اند (بدان) مژده داده است بگو به ازای آن(رسالت) پاداشى از شما خواستار نیستم مگر دوستى در بارهی خویشاوندان و هر کس نیکى به جاى آورد (و طاعتى اندوزد) براى او در ثواب آن خواهیم افزود، قطعاً خدا آمرزنده و قدرشناس است.
روابط بینامتنی: این بیت از شعر کمیت اشاره به آیهی۲۳ سوره شوری دارد. مبنی بر این که موضوع این آیه در سورهی مذکور، این است که ابلاغ رسالت از سوى پیامبر بزرگوار اسلام(ص) گاه این توهم را ایجاد میکرد که او چه اجر و پاداشى در برابر رسالت خود از مردم میطلبد، به دنبال این سخن به پیامبر(ص) دستور میدهد: «بگو من هیچ پاداشی از شما بر رسالتم درخواست نمیکنم جز دوست داشتن نزدیکانم». دوستى ذوی القربى اشاره به بازگشت به مسألهی ولایت و قبول رهبرى أئمهی معصومین(ع) از دودمان پیامبر(ص) میکند که در حقیقت تداوم خط رهبری پیامبر(ص) و ادامهی مسألهی ولایت الهیه است و پر واضح است که قبول این ولایت ورهبری همانند نبوّت پیامبر(ص) سبب سعادت خود انسانهاست و نتیجهاش به خود آنها باز میگردد (ر.ک: زمخشری، ۱۴۰۷هـ، ج۴: ۲۲۱-۲۱۹؛ الطباطبایی،۱۳۷۲ش، ج ۱۸: ۴۸-۴۲؛ مکارم شیرازی، ۱۳۶۱ش، ج۲۴: ۱۵۶). همچنین امیرالمؤمنین علی(ع) در خطبه‌ای که برای مردم ایراد کرد فرمود: ما از اهل بیتی هستیم که خداوند متعال مودّت آنان را بر هر مسلمانی واجب کرده (نهج البلاغه، خطبه ۲۴)، و فرموده: « قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبى». کمیت در این فراز از شعر خویش که در مدح پیامبر اکرم (ص) سروده است، خطاب به ایشان، چنین بیان میدارد که دوستی و محبت اهل بیت(ع)، اجر و پاداشی است که در نزد من برای توست. رابطهی بینامتنی این فراز از شعر کمیت با آیات قرآنی هم میتواند از نوع نفی جزیی باشد؛ چرا که کلمات کلیدی موجود در متن حاضر «قُربَاک ، الأَوُِدِّ، أَجرُکَ» اشاره به متن غایب را برای مخاطب آسانتر کرده، و هم نفی متوازی؛ چرا که شاعر از مضمون آیه نیز در شعرش بهره برده است.
متن حاضر:

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

وَ السَّالِمُونَ المُطَهَّرُونَ مِنَ الـ عَیبِ وَ رَأسُ الرُؤُوسِ لا الذَنَبُ
(کمیت،۱۴۰۶هـ :۱۲۱)

ترجمه: و انسانهای سالم و پاک و عاری از هر عیب و ننگ هستند و رئیس الرؤسایی که هرگز مرتکب گناه نمیشوند.
متن غایب:
وَقَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِیَّهِ الْأُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلَاهَ وَآتِینَ الزَّکَاهَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرًا (احزاب /۳۳).
ترجمه: و در خانه‏هایتان قرار گیرید و مانند روزگار جاهلیت قدیم زینتهاى خود را آشکار نکنید و نماز برپا دارید و زکات بدهید و خدا و فرستاده‏اش را فرمان برید خدا فقط مى‏خواهد آلودگى را از شما خاندان (پیامبر) بزداید و شما را پاک و پاکیزه گرداند.
روابط بینامتنی: این بیت از شعر کمیت، اشاره به آیهی۳۳ سورهی احزاب دارد، مبنی بر این که آیهی مذکور، طهارت اهل بیت(ع) را بیان میکند و در حقیقت به معصومیّت اهل بیت(ع) اشاره دارد. در پایان آیه میافزاید: «خداوند فقط میخواهد پلیدى و گناه را از شما اهل بیت(ع) دور کند و کاملاً شما را پاک سازد». «تعبیر به [إنّما] که معمولاً براى حصر است، دلیل بر این است که این موهبت ویژهی خاندان پیامبر(ص) است. جملهی [یرید] اشاره به ارادهی تکوینی پروردگار است؛ یعنى أئمه(ع) به خاطر تأییدات الهی و اعمال پاک خویش، چنان هستند که در عین داشتن قدرت و اختیار براى گناه کردن به سراغ گناه نمیروند. روایات بسیار زیادی که در منابع اهل سنّت و شیعه وارد شده، شمول همه خاندان پیامبر(ص) را نفى میکند و میگوید: مخاطب در آیهی فوق و منظور از اهل بیت منحصراً پنج نفر میباشند: پیامبر(ص)، على(ع)، فاطمه(س)، حسن(ع) و حسین(ع)»( مکارم شیرازی، ۱۳۶۱ش، ج۱۷: ۲۹۴). همچنین روایاتی در کتب حدیث موجود است که میگویند: پیامبر(ص) تا مدتی (شش ماه یا بیشتر) پس از نزول آیهی‌ تطهیر به در خانهی ‌علی(ع) و فاطمه(س) و فرزندانش می‎رفت و می‎فرمود: «الصلوه! یا أهل البیت! إنّما یرید اللّه لیذهب عنکم الرّجس أهل البیت و یُطهّرکم تطهیرا» (ر.ک: حسکانی، ۱۴۰۷هـ ، ج۲: ۱۵-۱۱و۹۲). رابطهی بینامتنی این فراز از شعر کمیت با آیات قرآنی هم از نوع نفی جزیی بوده؛ چرا که کلمهی «المُطَهَّرُونَ» موجود در متن حاضر ذهن مخاطب را به متن غایب معطوف میدارد، و هم نفی متوازی میباشد؛ چرا که شاعر از مضمون آیه در شعر خود بهره برده و ذهن مخاطب را به متن غایب که آیهی قرآن است معطوف میدارد.
متن حاضر:

و إِنَّهُم لِلنَّاسِ فِیمَا یَنُوبُهُم عُرَی ثِقَهٍ حَیثُ استَقَلُّوا وَ حَلَِّلُوا
(کمیت،۱۴۰۶هـ :۱۷۷)

ترجمه: و بنی هاشم(ع) در آنچه که مردم به آنان رجوع میکنند، برایشان ریسمانهای محکم و استوار، هستند به گونهای که بالا میبرند و فرود میآورند.
متن غایب:
لاَ إِکْرَاهَ فِی الدِّینِ قَد تَّبَیَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ فَمَنْ یَکْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَیُؤْمِن بِاللّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَهِ الْوُثْقَىَ لاَ انفِصَامَ لَهَا وَاللّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ (بقره۲۵۶).

Copyright © All rights reserved. | Newsphere by AF themes.