ژانویه 19, 2021

پژوهش دانشگاهی – بینامتنی قرآنی و روایی در اشعار سه تن از شاعران شیعی (کمیت بن زید اسدی، عبدی …

1 min read

ترجمه: در دین هیچ اجبارى نیست و راه از بیراهه به خوبى آشکار شده است پس هر کس به طاغوت کفر ورزد و به خدا ایمان آورد به یقین به دستاویزى استوار که آن را گسستن نیست چنگ زده است و خداوند شنواى داناست.
عملیات بینامتنی: این بیت از شعر کمیت، اشارهای کاملاً صریح به ایهی ۲۵۶ سورهی بقره دارد، آیهی مذکور نجات افراد را در گرو چنگ زدن به دستاویز محکم الهی میداند. آن هنگامی که شخصی که فرزندانش به مذهب دیگری گرایش پیدا کرده بودند، از پیامبر(ص) سؤال کرد آیا می‏تواند آنان را با اجبار به مذهب خویش بازگرداند؟ آیهی فوق نازل گردید و این حقیقت را بیان داشت که: «در گرایش به مذهب اجبار و اکراهی نیست». همچنین در ادامهی آیه به این مطلب اشاره دارد که هر کس به «طاغوت» کافر شود و از آن روی گرداند و به خدا ایمان آورد به دستگیرهی محکمی دست زده است که هرگز گسسته نمی‏شود، آیه در حقیقت دلیلی است برای جمله‏های سابق که در دین و مذهب نیازی به اکراه نیست؛ زیرا «دین، دعوت به سوی خدا که منبع هر خیر و برکت و هر سعادتی است می‏کند، در حالی که دیگران دعوت به سوی ویرانگری و انحراف و فساد می‏نمایند، و به هر حال دست زدن به دامن ایمان به خدا همانند دست زدن به یک دستگیرهی محکم نجات است که هرگز امکان گسستن ندارد. و در پایان می‏فرماید: «و خداوند شنوا و دانا است» اشاره به این مسأله دارد که کفر و ایمان چیزی نیست که با تظاهر انجام گیرد؛ زیرا خداوند سخنان همه را اعمّ از آنچه آشکارا می‏گویند یا در جلسات خصوصی و نهانی، همه را می‏شنود، و همچنین از مکنون دلها و ضمایر آگاه است؛ بنابراین کفر یا ایمان هر کس برای او روشن می‏باشد. این جمله در حقیقت تشویقی است برای مؤمنانِ واقعی، و تهدیدی است برای منافقان که از پوشش ظاهری اسلام سوء استفاده می‏کنند»( مکارم شیرازی،۱۳۶۱ش، ج۲: ۲۹۲-۲۸۰). شاعر با بهرهگیری از این آیه توانسته با کلامی شیوا به بیان مقصود خود بپردازد و ذهن مخاطب را متوجّه این امر سازد که راه نجات انسان تمسّک به دستآویز محکم که همان ایمان است که هرگز گسسته نخواهد شد میباشد. رابطهی بینامتنی این بیت از شعر کمیت با آیات قرآنی هم از نوع نفی جزئی میباشد؛ مبنی بر این که کلمات کلیدی موجود در متن حاضر «ثِقَهِ، عُرَىً و لا انفِصَامِ » اشاره به متن غایب میکند، هم نفی متوازی است؛ چرا که شاعر مضمون آیه را نیز در شعرش به کار برده است.
متن حاضر:

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

إِلَی الهَاشِمِیِّینَ البَهَالِیلِ[۳۷] إِنَّهُم لِخَائِفِنَا الرَّاجِی مَلاذٌ و مُوئِلُ
(کمیت،۱۴۰۶هـ :۱۷۴)

ترجمه: از سختیهای روزگار به بنی هاشم(ع) که بهترین امّت هستند پناه ببرید؛ چرا که آنان برای کسانی که امید به پناه دارند پناهگاه و بازگشتگاه هستند.
متن غایب:
وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِیعًا وَلاَ تَفَرَّقُواْ وَاذْکُرُواْ نِعْمَتَ اللّهِ عَلَیْکُمْ إِذْ کُنتُمْ أَعْدَاء فَأَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِکُمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَکُنتُمْ عَلَىَ شَفَا حُفْرَهٍ مِّنَ النَّارِ فَأَنقَذَکُم مِّنْهَا کَذَلِکَ یُبَیِّنُ اللّهُ لَکُمْ آیَاتِهِ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ (آل عمران۱۰۳)
ترجمه: همگى به ریسمان خدا چنگ بزنید و پراکنده نشوید و نعمت‏ خدا را بر خود یاد کنید، آنگاه که دشمنان (یکدیگر) بودید، پس میان دلهاى شما الفت انداخت تا به لطف او برادر هم شدید، و بر کنار پرتگاه آتش بودید که شما را از آن رهانید، این گونه خداوند نشانه‏هاى خود را براى شما روشن مى‏کند، باشد که شما راه یابید.
عملیات بینامتنی: در این آیه بحث نهایی که همان «مسألهی اتّحاد و مبارزه با هرگونه تفرقه» باشد مطرح شده، میفرماید: «و همگى به ریسمان الهى چنگ بزنید، و از هم پراکنده نشوید». دربارهی «حبل اللّه» (ریسمان الهى) مفسرّان احتمالات مختلفی ذکر کردهاند و در روایات اسلامى نیز تعبیرات گوناگونى دیده میشود ولی هیچ کدام با یکدیگراختلاف ندارند زیرا منظور از «ریسمان الهی» هرگونه وسیلهی ارتباط با ذات پاک خداوند است، خواه این وسیله اسلام باشد، یا قرآن، یا پیامبر(ص) و یا اهل بیت(ع). امام صادق(ع) فرمود: ما همان حبل الله هستیم که خدا فرموده: و به ریسمان الهی دست جمعی تمسّک جویید و پراکنده نشوید. پس این آیه همانطور که فرد را بر تمسّک به کتاب و سنّت سفارش میکند به مجتمع اسلامى نیز دستور میدهد که به کتاب و سنّت معتصم شوند(ر.ک: الطباطبایی، ۱۳۷۲ش، ج۳: ۴۱۰-۴۰۶؛ زمخشری، ۱۴۰۷هـ، ج۱: ۳۹۵-۳۹۴). رابطهی بینامتنی این بیت از شعر کمیت با آیات قرآنی معنوی و از نوع نفی متوازی است؛ مبنی بر این که شاعر در شعر خود به مضمون آیه اشاره دارد.

ب) روابط بینامتنی با احادیث

در بررسی روابط بینامتنی با احادیث میتوان چنین بیان نمود که، کلام بزرگان دین در هر دورهای الهام بخش بسیاری از ادیبان و شاعران در خلق آثارشان بوده است، مخصوصاً شاعران شیعه مذهب که به گونهای میتوان گفت خود این شاعران راوی حدیث نیز بودند.
متن حاضر:

بِخَاتِمِکُم غَصباً تَجُوزُ أُمُورُهُم فَلَم أَرَ غَصباَ مِثلَهُ یَتَغَصَّبُ
(کمیت،۱۴۰۶هـ : ۵۵)

ترجمه: بنی امیه با غصب خلافت پیامبر اکرم(ص)، حکومتشان بر مردم مباح شد و من هرگز غصبی همچون غصب خلافت ندیده بودم.
متن غایب:
اَللَّهُمَّ أَخزِ قُرَیشاً فَإِنَّهَا مَنَعَتنِی حَقِّی وَ غَصَبَتنِی أَمرِی (ابن أبی الحدید، ۱۳۸۵هـ، ج۹ : ۳۰۶).
ترجمه: خداوندا! قریش را ذلیل و خوار فرما؛ چون آنان مرا از رسیدن به حقّم بازداشتند و حقّم را غصب کردند.
متن غایب:
فَجَزَى قُرَیشاً عَنِّی الجَوَازَى، فَإِنَّهُم ظَلَمُونِی حَقِّی، وَ اغتَصِبُونِی سُلطَانَ إِبنِ أَمِّی(همان:۳۰۶).
ترجمه: خداوندا قریش را که بر من ظلم و حقّم را غصب کردند، مجازات کن. آنان فرماندهی و امامت فرزند مادرم را به ناحق گرفتند.
متن غایب:

Copyright © All rights reserved. | Newsphere by AF themes.