ژانویه 27, 2021

پژوهش دانشگاهی – بینامتنی قرآنی و روایی در اشعار سه تن از شاعران شیعی (کمیت …

1 min read

(الامینی، ۱۳۹۷هـ ،ج۲: ۳۱۰)

ترجمه: فضیلتهایی که در سورههای شوری، هل أتی و احزاب پی در پی معرفی شدهاند.
عملیات بینامتنی: شاعر ما عبدی در این بیت از مناقب اهل بیت عصمت و طهارت سخن میگوید و چنین بیان میکند که سورههای قرآنی پی در پی فضیلتهای ایشان را معرفی میکند. چنین به نظر میرسد که شاعر با ذکر نام سورهها رابطهی بینامتنی از نوع لفظی و واژگانی را صورت داده است؛ چرا که ذهن مخاطب با شنیدن این واژگان کلیدی موجود در متن حاضر «شوری، هل أتی و الأحزاب»، به سوی قرآن که همان متن غایب است سوق داده میشود.
متن حاضر:

هُم أَهلُ بَیتٍ أَذهَبَ الرِّجسُ عَنهُمُ وَ أَطلَعَهُم أُفُقُ الهُدَی أَنجُماً زَهرَا
(همان: ۳۱۱)

ترجمه: خاندانی که خداوند ایشان را از هر پلیدی به دور داشت و آنان را ستارگان فروزان افق هدایت ساخت.
متن غایب:
وَقَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِیَّهِ الْأُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلَاهَ وَآتِینَ الزَّکَاهَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرًا (احزاب /۳۳).
ترجمه: و در خانه‏هایتان قرار گیرید و مانند روزگار جاهلیت قدیم زینتهاى خود را آشکار نکنید، و نماز برپا دارید و زکات بدهید و خدا و فرستاده‏اش را فرمان برید، خدا فقط مى‏خواهد آلودگى را از شما خاندان (پیامبر) بزداید و شما را پاک و پاکیزه گرداند.
عملیات بینامتنی: این فراز از شعر شاعر، به آیهی ۳۳سورهی احزاب اشاره دارد. آیهای که در آن جهت صحبت خداوند به همسران پیامبر(ص) میباشد. خطاب به ایشان میفرماید: شما در خانههاى خود بمانید و همچون جاهلیت نخستین در میان جمعیت ظاهر نشوید و اندام و وسائل زینت خود را در معرض تماشاى دیگران قرار ندهید. بدون شک حکم کلی است و هدف از خطاب قرار دادن همسران پیامبر(ص)، برای تأکید بیشتر است. همچنین دستور میدهد که نماز را بر پا دارید، زکات را ادا کنید، و خدا و رسولش را اطاعت نمائید. در پایانِ آیه اشاره به این نکته دارد که، خداوند فقط میخواهد پلیدى و گناه را از شما اهل بیت(ع) دور کند و کاملاً شما را پاک سازد. اما اینکه مقصود از اهل بیت پیامبر(ص) در اینجا چه اشخاصى مىباشد؟ مکارم شیرازی در تفسیر نمونه چنین آورده است: «در میان مفسرّان گفتگو است بعضى آن را مخصوص همسران پیامبر(ص) دانستهاند، و آیات قبل و بعد را که دربارهی ازواج رسول خدا(ص) سخن میگوید، قرینه این معنى شمردهاند. ولى با توجّه به یک مطلب، این عقیده نفى میشود و آن اینکه ضمیرهائى که در آیات قبل و بعد آمده عموماً به صورت ضمیر جمع مؤنّث است، در حالى که ضمائر این قسمت از آیه (إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرًا) همه به صورت جمع مذکّر است، و این نشان میدهد معنى دیگرى در نظر بوده است»(مکارم شیرازی، ۱۳۶۱ش، ج۱۷: ۲۹۵-۲۹۰). این فراز از شعر عبدی، با وجود واژگان کلیدی موجود در متن حاضر «أَهلُ بَیت، أَذهَب و الرِّجس»، ذهن مخاطب به سوی متن غایب سوق داده میشود، پس رابطهی بینامتنی از نوع نفی جزئی شکل گرفته است، همچنین نفی متوازی؛ چرا که شاعر برای بیان مقصود خویش از مضمون کلام وحی سود جسته است.
متن حاضر:

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.

أَشبَهَهُ عِیسَی فَصَدَّ قَومُهُ کُفراٌ وَ قَالُوا ضَلَّ فِیهِ وَ إعتَدَی
(الأمین، ۱۴۰۳هـ، ج۹: ۲۷۰)

ترجمه: رویگردانی مردم را به اعراض و رویگردانی قوم عیسی از روی کفر تشبیه میکرد در حالی که میگفتند: گمراه شده و متجاوز گشته است.
متن غایب:
وَلَمَّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْیَمَ مَثَلًا إِذَا قَوْمُکَ مِنْهُ یَصِدُّونَ ﴿زخرف/۵۷).
ترجمه: و هنگامى که (در مورد) پسر مریم مثالى آورده شد، بناگاه قوم تو از آن (سخن) هلهله درانداختند و اعراض کردند.
عملیات بینامتنی: با دقّت در این آیهی مبارک سؤالی پیش میآید که مثلی که در این آیه به آن اشاره شده چه بوده؟ و چه کسی آن را در مورد عیسی بن مریم بیان کرده است؟ طبق گفتهی مکارم شیرازی کلید فهم این سؤالات در خود آیات قرآن نهفته است. دقّت در آیات بعد روشن میسازد که «مثل از ناحیهی مشرکان بوده و در ارتباط با بتها بیان شده است. منظور از مثال همانست که مشرکان به عنوان استهزاء به هنگام شنیدن آیه شریفهی ـ «إِنَّکُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنتُمْ لَهَا وَارِدُونَ »(انبیاء/۹۸) در حقیقت ‏شما و آنچه غیر از خدا مى‏پرستید هیزم دوزخید شما در آن وارد خواهید شد ـ گفتند و آن این بود که عیسى بن مریم نیز معبود واقع شده و به حکم این آیه باید در دوزخ باشد چه بهتر که ما و بتهایمان نیز همسایه عیسى باشیم این را گفتند و خندیدند و مسخره کردند»( مکارم شیرازی، ۱۳۶۱ش، ج۲۱: ۹۶-۹۳). «ابو بصیر از امام صادق(ع) روایت میکند که فرمود: پیامبر(ص) فرمودند: ای علی اگر من از آن نمیترسیدم که مردم همانند عیسی بن مریم(ع) با تو رفتار کنند، در وصف تو کلامی را بیان میکردم که هیچ مسلمانی نبود که مشتی از خاک پایت را به عنوان تبرّک بر نداشته باشد»(ابن شهر آشوب،۱۴۱۱هـ، ج۲: ۳۸۲). عبدی کوفی در این بیت از شعر خویش که در فضایل علی(ع) سروده ایشان را به عیسی بن مریم شبیه دانسته و برای بیان مقصود خویش از کلام وحی و کلام رسول اکرم(ص) سود برده است. بنابراین رابطهی بینامتنی با کلام وحی هم از نوع نفی جزئی است؛ چرا که وجود واژگان کلیدی «صَدَّ و قَوم» خود بیانگر این مطلب است، و هم از نوع نفی متوازی است؛ چرا که شاعر از مضمون آیه نیز در شعر خویش سود برده است.

ب) روابط بینامتنی با احادیث

Copyright © All rights reserved. | Newsphere by AF themes.