ژانویه 24, 2021

بینامتنی قرآنی و روایی در اشعار سه تن از شاعران شیعی (کمیت …

1 min read

(الأمین، ۱۴۰۳هـ، ج۹: ۲۶۹)

ترجمه: مى فرمود: اى دنیاى پست! دیگرى را بفریب که من مفتون نخواهم گشت.
متن حاضر:

لَم یَشمِل قَلبَهُ الدُّنیَا وَ زُخرُفَهَا بَل قَالَ غُرِّی سِوَای قَولٌ مُحتَقَرُ
(همان: ۲۶۹)

ترجمه: هرگز دنیا و آراستگیهایش قلب علی(ع) را فرا نگرفت، بلکه او به دنیا گفت: غیر مرا بفریب و این ابراز تنفر است.
متن غایب:
یَا دُنْیَا یَا دُنْیَا إِلَیْکِ عَنِّی أَ بِی تَعَرَّضْتِ أَمْ إِلَیَّ تَشَوَّقْتِ لَا حَانَ حِینُکِ هَیْهَاتَ غُرِّی غَیْرِی لَا حَاجَهَ لِی فِیکِ قَدْ طَلَّقْتُکِ ثَلاثاً لا رَجْعَهَ فِیهَا (نهج البلاغه، حکمت ۷۷)
ترجمه: ای دنیا! ای دنیای حرام! از من دور شو، آیا برای من خود نمایی میکنی؟ یا شیفتتهی من شدهای تا روزی تا در دل من جای گیری؟ هرگز مباد! غیرمرا بفریب، که مرا در تو هیچ نیازی نیست، تو را سه طلاقه کردهام، تا بازگشتی نباشد.
عملیات بینامتنی: با دقّت و امعان نظر در کلام امام علی(ع)، متوجّه بیاعتنایی ایشان نسبت به دنیا میشویم. با اینکه امیرالمؤمنین از هر نظر در دنیا سرآمد سایر مردم بود، هیچگونه چشم طمعی به دنیا و زخارف آن نداشت و بارها در بیانات شیوای خویش مردم را از این نکته مطّلع ساخته و این نکته را معترف بود و میفرمود: به خدا سوگند! دنیای شما در نظر من از استخوان خوک «در دست شخص جذامی» پستتر است(نهج البلاغه، حکمت۲۳۶) و در جای دیگر میفرماید: دنیای شما نزد من «از برگ جویده شده در دهان ملخ» پستتر است(همان، حکمت۲۲۴). البته لازم به ذکر است که امام علی(ع) چنان نفس خویش را ورزیده ساخته، و به خود سختی داده بود که حتی با قرص نان و نمکی خود را قانع کرده بود و بیش از آن را نمیخواست. حتّی لباسی که میپوشید در حد افراد پایین دست جامعه آن زمان بود که حتّی برای آن بدیل هم نداشت. شاعر ما عبدی نیز در این فراز از شعر خویش به طور واضح به این صفت از صفات زیبای علی(ع) میپردازد. رابطهی بینامتنی این بیت از شعر عبدی با کلام امیر المؤمنین، هم میتواند از نوع نفی جزئی باشد؛ چرا که واژگان کلیدی موجود در متن حاضر «دُنیَا، غُرِّی و سِوَای» نشان دهندهی این نکته است که شاعر از متن غایب استفاده نموده است و هم میتواند از نوع نفی متوازی باشد؛ چرا که شاعر به طور واضح از مضمون کلام برای بیان مقصود خویش بهره کافی را برده است.
متن حاضر:

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.

لَو أَنَّ إِیمَانَ جَمِیعِ الخَلقِ مِمَّـ
یَحِلُّ فِی کَفَّهِ مِیزَانٍ لِکَی
ـن سَکَنَ الأَرضَ وَ مَن حَلَّ السَّمَا
یُوفِی بِإِیمَانِ عَلِیٍّ مَا وَفَی
(الأمین، ۱۴۰۳هـ، ج۹: ۲۶۹)

ترجمه: اگر ایمان همهی مخلوقات، کسانی که در زمین ساکن هستند و کسانی که در آسمان حلول کردهاند در یک کفهی ترازو قرار گیرند تا برایمان علی (ع) چیره شوند، باز هم کموزنترند.
متن غایب:
لَو انَّ السَّماواتِ وَالاَرضِ وُضِعَتْ فی کَفَّهٍ وَ وُضِعَ ایمانُ علیٍّ فی کَفَهٍ لَرَجَحَ ایمانُ علی (ابن شهر آشوب، ۱۴۱۲هـ، ج۲: ۱۴)
ترجمه: هر آینه اگر همه آسمانها و زمین در کفه‌ای از ترازو و ایمان علی(ع) در کفه‌ دیگرش گذاشته شود، حتماً کفه ایمان علی(ع) سنگین‌تر خواهد بود.
عملیات بینامتنی: با دقّت در متون اسلامی و توجّه به زندگینامهی بزرگمردان اسلام میتوان چنین بیان داشت که علی(ع) را باید رسول اکرم(ص) ستایش کند و اینکه علی شناستر از پیامبر(ص) کیست؟ بیگمان کسی را در تاریخ اسلام نمییابیم که بیشتر و پیشتر از پیامبر(ص) علی(ع) را وصف کرده باشد و در مقام بهترین خلق خدا و واجد تمامی صفات انسانی و الهی ستوده باشد. این اوصاف و تعاریف به حدّی است که دشمنان و معاندینِ ولایت امیرالمؤمنین را توانِ اختفا و یا انکار آن نبوده است و هم آنان در کتب معتبر خویش، از زبان رسول اکرم(ص) به ذکر فضایل علی(ع) پرداخته و روایات راویان حدیث را نقل کردهاند. در این جا نیز رسول گرامی اسلام صحبت از ایمان علی(ع) مینماید و درجهی ایمان ایشان را بالاترین درجهی ایمانها میداند که اگر برای آن وزنی تصور کنیم برتر و سنگینتر از آسمانها و زمین است. عبدی در این فراز شعر خویش درجهی ایمان حضرت علی(ع) را به زبان شعر بیان میکند و برای بیان مقصود خویش از کلام گهربار رسول اکرم(ص) استفاده کرده است. رابطهی بینامتنی از نوع نفی متوازی بهره جسته؛ چرا که مضمون کلام حضرت رسول در شعرش جلوهگری میکند و واژگان کلیدی موجود در متن حاضر «إِیمَان، الأَرض، السَّمَا، کَفَّه و عَلِی» خود نشان از وجود رابطهی بینامتنی این فراز از شعر عبدی با کلام رسول اکرم(ص) لفظی و از نوع نفی جزئی است؛ چرا که این واژگان ذهن مخاطب را برای رسیدن به متن غایب یاری میکند.

Copyright © All rights reserved. | Newsphere by AF themes.