ژانویه 19, 2021

تحقیق – بینامتنی قرآنی و روایی در اشعار سه تن از شاعران شیعی (کمیت بن …

متن حاضر:

وَ المَهرُ خُمسُ الأَرضِ مَو هِبَهً تَعَالَی فِی المَوَاهِب
(الأمین، ۱۴۰۳هـ، ج۹: ۲۷۰)

ترجمه: و کابین زهرا(ص)، موهبتى برتر از همهی مواهب یعنى یک پنجم زمین آمد.
متن غایب:
یَا عَلِی زَوَّجَت إِبنَتِی فَاطِمَهُ مِنکَ بِأَمرِاللهِ تَعَالَی عَلَی صِدَاقِ خَمسَ الأَرضِ وَ أَربَعَمِائَهِ وَ ثَمَانِینَ دِرهَماً (مجلسی، ۱۳۸۲ش، ج۴۳: ۱۱۳).
ترجمه: یا علی! دخترم فاطمه(س) به امر خداوند تبارک و تعالی با مهر و صداق یک پنجم زمین و چهارصد درهم با تو ازدواج کرد.
عملیات بینامتنی: با دقّت و امعان نظر در این بیت از شعر عبدی، میتوان چنین گفت که وی اشاره دارد به ازدواج علی(ع) با فاطمه زهرا(س)، که در این ازدواج مبارک و میمون مهریه و صداق حضرت زهرا(س)، طبق روایات یک پنجم زمین قرار داده شد. خطیب بغدادی در کتاب تاریخ بغداد دربارهی این ازدواج از «بلال بن حمامه» روایت کرده که گفت: «روزی رسول خدا(ص) شادان و خندان به ما رسید، عبدالرحمن بن عوف از جا حرکت کرده و عرض کرد، ای رسول خدا چه شده که می‏خندید؟ فرمود: بشارتی از سوی پروردگارم به من رسیده است، خداوند متعال هنگامی که اراده کرد علی(ع) را به فاطمه(س) تزویج کند به فرشته‏ای دستور داد که درخت طوبی را تکان دهد، سکه‏هایی از درخت نثار شد، ملائکه شروع به جمع‏آوری آنها کردند چون روز قیامت شود فرشتگان آنها را در بین خلائق پخش خواهند کرد، در آن روز هیچ یک از دوستداران با اخلاص ما دیده نخواهند شد مگر اینکه نامه‏ای به دستش رسیده که در آن نامه نوشته شده برائت و برکناری از آتش، از سوی برادر و پسر عمو و دخترم، رها شدن مردان و زنانی از امتم از آتش»(البغدادی، ۱۴۱۸هـ، ج۴: ۲۴۰). همچنین رسول اکرم(ص) در روایت فوق خطاب به علی(ع) به شرح اهمیت این ازدواج و مهریهای که از جانب خداوند مقرّر گردیده میپردازد که در نوع خود بینظیر است. این مهر نشان دهندهی اهمیت والای ازدواج حضرت علی(ع) و دخت گرامی پیامبر(ص)، فاطمه زهرا(س) میباشد. در بررسی روابط بینامتنی این فراز از شعر شاعر با کلام پیامبر(ص) میتوان چنین بیان داشت که، رابطهی بینامتنی هم از نوع نفی جزئی بوده، مبنی بر این که واژگان کلیدی موجود در متن حاضر« خمس و الأَرض»، سوق دهندهی ذهن به سوی متن غایب بوده، و هم از نوع نفی متوازی است؛ چرا که از مضمون کلام در متن حاضر سود برده شده است.
متن حاضر:

وَ زَوَّجَ فِی السَّمَاءِ بِأَمرِ رَبِّی
وَصیَّرَ مَهرُهَا خَمساً لأَرضِ
بِفَاطِمَهِ المُهَذَّبَهِ الطَهُورِ
بِمَا تَحوِیهِ مِن کَرَمٍ وَ حُورِ
(مجلسی، ۱۳۸۲ش، ج۴۳: ۱۱۳)

ترجمه: علی(ع) بود که با فرمان حق عقد او با زهراى پاک طینت در آسمانها برگزار شد. کابین او خمس زمین مقرر گشت، از منابع طبیعى و آنچه بر آن روید و زاید.
متن حاضر:

وَ زَوَّجَهُ بِفَاطِمِ ذُو المَعَالِی
وَ خَمسُ الأَرضِ کَان لَهَا صِدَاقاً
عَلَی الأَرغَامِ مِن أَهلِ النِّفَاقِ
أَلا للهِ ذَلِکَ مِن صِدَاقِ