ژانویه 27, 2021

سامانه پژوهشی – بینامتنی قرآنی و روایی در اشعار سه تن از شاعران شیعی (کمیت بن زید اسدی، …

1 min read

ترجمه: اگر تو نبودی افلاک را نمیآفریدم.
عملیات بینامتنی: در این باره یکی از سه معنای زیر شایان توجه است:
۱ـ هدف از خلقت جهان، چیزی است که جز با وجود پیامبر(ص) تحقّق پیدا نمیکند. از دیدگاه قرآن، همهی جهان برای انسان آفریده شده است: «خَلَقَ لَکُم مَا فِی الاَرضِ جَمِیعاً» (بقره/۲۹)، انسان نیز برای بندگی آفریده شده است: «وَ مَا خَلَقتُ الجِنَّ وَ الانسَ الا لِیَعبُدُونَ» (ذاریات/۵۶)، حقیقت عبادت خداوند در میان انسانها محقّق نمیشود، جز با هدایت پیامبران(ع)، و از آنجا که پیامبر اکرم(ص) پیام آور دین کامل الهی است. ۲ـ پیامبر(ص) میتواند تمام هدف از آفرینش جهان را در خود متجّلی سازد و آن هدف را به صورت کامل در خود محقق سازد. که بدون آن حضرت هدف از خلقت جهان به معنای تمام و کمال خود محقق نمیشد اگر چه دیگر انسانها هر یک به اندازهی مرتبهی کمالشان، آن هدف را محقّق کردهاند. ۳ـ تو غرض اصلی من از خلقت جهان بودهای و دیگران را طفیلی تو خلق کردم. طبق معنای قبلی، پیامبر اکرم (ص) کسی است که هدف از آفرینش جهان را به تمام و کمال در خود محقّق ساخته است، اما برای این که پیامبر اکرم(ص) بتواند در این دنیا چنین کمالی را در خود محقّق سازد، باید همهی این جهان آفریده میشد. چنان که گذشت، بندگی انسانها جز با پیروی از دین ممکن نیست و پیامبر اکرم(ص)، این دین را آورده است. گفتنی است که امامان حافظ دین هستند و اگر پس از وفات پیامبر(ص)، امامت نبود، دین اسلام به انحراف کشیده می شد. به عبارت دیگر خداوند دین خاتم را از طریق «امامت» حفظ کرد. عبدی کوفی در این فراز از شعر خویش علت و هدف از آفرینش جهان را اهل بیت(ع) میداند، و چنین بیان میدارد که اگر ایشان نبودند نه آسمانها، نه زمین و نه هستی آفریده میشد. با دقّت و امعان نظر در این بیت متوجّه میشویم که رابطهی بینامتنی با حدیث قدسی شکل گرفته، که معنوی و از نوع نفی متوازی میباشد؛ چرا که شاعر برای بیان مقصود خویش از مضمون کلام سود برده است.
متن حاضر:

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است

لَو لَم یَکُونُوا خَیرُ مَن وَطَا الحَصَی
هَل أَنَا مِنکُم شَرَفاً ثُمَّ عَلا
مَا قَالَ جِبرِیلُ لَهُم تَحتَ العَبَا
یُُفَاخِرُ الأَملاکَ إِذ قَالُوا بَلَی
(الأمین،۱۴۰۳هـ، ج۹: ۲۷۰)

ترجمه: اگر آنها بهترین مردم روی زمین نبودند، جبرئیل در زیر کسا به ایشان نمیگفت: آیا من از شما نیستم؟ و چون گفتند: چرا، وی به آسمانها بالا رفت و بر فرشتگان دیگر سرافرازی و افتخار کرد.
عملیات بینامتنی: با دقّت در این فراز از شعر عبدی که در مدح اهل بیت(ع)، سروده است میتوان چنین بیان کرد که وی به حدیث شریف کسا اشاره دارد. حدیثی که به بزرگداشت اهل بیت(ع) میپردازد، مخصوصاً این که یکى از رمزهاى بزرگ حدیث کساء، معرفى جایگاه والاى حضرت فاطمه زهرا(س) است. در بخشى از حدیث، زمانی که جبرئیل امین از خداوند متعال مى‌پرسد این پنج نفرى که این همه فضائل دارند و آسمان‌ها و زمین و همه‌ى موجودات به برکت وجود آن بزرگواران خلق شده، چه کسانى هستند؟ خداوند پاسخ مى‌دهد«هُمْ فاطِمَهُ وَاَبُوها وَبَعلُها وَبَنُوها»: «آنان: فاطمه، پدر، شوهر و فرزندانش هستند». این عبارت نشان دهنده‌ى جایگاه والا و شناخته شده‌ى حضرت زهرا(س) در آسمان‌ها و در میان فرشتگان الهى است. رابطهی بینامتنی شکل گرفته از نوع نفی متوازی است؛ چرا که شاعر از مضمون کلام برای بیان مقصود خویش سود برده است.
متن حاضر:

یَقُولُ مَن سَبَّ عَلِیاً سَبَّنِی وَ سَبَّتِی سَبُّ الإِلَهِ وَ کَفَی
(همان: ۲۷۰)

ترجمه: پیامبر اکرم (ص) میفرماید: هر کس علی را دشنام دهد، مرا دشنام داده و همین بس که دشنام به من همان دشنام به خدا است.
متن غایب:
مَنْ سَبَّ عَلِیًّا فَقَدْ سَبَّنِی، وَمَنْ سَبَّنِی فَقَدْ سَبَّ اللَّهَ تَعَالَى (النیشابوری، ۱۴۱۱هـ ، ج۳: ۱۳۰).
ترجمه: کسى که به على(ع) ناسزا بگوید، به من ناسزا گفته است. و کسى که مرا سب کند، خدا را سب کرده است.
عملیات بینامتنی: عبدی کوفی در این بیت از شعر خویش که در دفاع از علی(ع)، سروده است، به کسانی که به علی(ع) دشنام میدادند چنین هشدار میدهد که دشنام دهندگان به وی در واقع به ساحت مقدّس پیامبر عظیم الشأن اسلام(ص) توهین نمودهاند. در واقع دشمنى با امیر مؤمنان و سبّ آن حضرت توسط صحابه، از چیزهایى است که هیچ شک و تردیدى در آن وجود ندارد. از این روایت میتوان چنین نتیجه گرفت که کسانی که به علی(ع) توهین کنند در واقع به پیامبر اکرم(ص) توهین کردهاند و توهین به ایشان همچون توهین به خداوند است. در بررسی روابط بینامتنی این فراز از شعر عبدی با کلام رسول اکرم(ص)، هم رابطهی نفی جزئی و هم نفی متوازی صورت گرفته است؛ مبنی بر اینکه هم واژگان کلیدی در متن موجود میباشد، که ذهن را به سوی متن غایب سوق میدهد، و هم شاعر برای بیان مقصود خویش از مضمون کلام بهطور کاملاً آگاهانه سود برده است.
متن حاضر:

رَکِبتُ عَلَی إِسمِ اللهِ فِی سُفُنِ النَّجَا