ژانویه 24, 2021

جستجوی مقالات فارسی – بینامتنی قرآنی و روایی در اشعار سه تن از شاعران شیعی (کمیت بن زید اسدی، …

1 min read

وَ طَافُوا عَلَی فُرشِهِ یَنظُرُونَ
فَلَمَّا بَدَا الصُُّبحُ قَامَ الوَصِیُّ

بِنَفسٍ وَ نَامَ فَمَا یَحفِلُ
وَ قَد هَاجَرَ المُصطَفَی المُرسَلُ
مَن یَتَقَدَّمُ إِذ یُقتَلُ
فَأَقبَلَ کُلٌّ لَهُ یَعذُلُ
(دیکالجن،۱۴۱۲هـ :۱۱۱)

ترجمه: و در بین مسلمین کیست که مانند علی(ع)، جانش را فدای پیامبر(ص) کند، آن هنگام که بدون ترس به جای ایشان در بسترش خوابید. شبانگاه قریش بودند که از رسول الله(ص) خواسته بودند تا به مدینه هجرت کند. در آن هنگام نیز قریش بودند که اطراف بسترش را گرفته بودند، و منتظرِ به قتل رساندن پیامبر(ص) بودند. وقتی که صبح طلوع کرد، علی(ع)، جانشین ایشان برخاستند، و همه به سویش آمدند و نسبت به این کاری که کرده بود سرزنشش کردند.
متن غایب:
وَمِنَ النَّاسِ مَن یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغَاء مَرْضَاتِ اللّهِ وَاللّهُ رَؤُوفٌ بِالْعِبَادِ (بقره /۲۰۷).
ترجمه: و از میان مردم کسى است که جان خود را براى طلب خشنودى خدا مى‏فروشد و خدا نسبت به این بندگان مهربان است.
عملیات بینامتنی: با دقّت در این ابیات از شعر دیکالجن، آنچه بدان میرسیم این است که شاعر در این فراز به «لیله المبیت» اشاره دارد، و نیز میتوان چنین بیان داشت، که شاعر به آیه ۲۰۷ سورهی بقره اشاره دارد. این آیه هنگامى که پیامبر(ص) از مشرکان کناره گرفته بود و با ابوبکر به سوى غار میرفت دربارهی على(ع) که در بستر ایشان خوابیده بود نازل شد. گرچه این آیه مربوط به ماجراى هجرت پیامبر اکرم(ص) و فداکارى على(ع) و خوابیدن او در بستر آن حضرت نازل شده، ولى همچون سایر آیات قرآن، مفهوم و محتواى کلى و عمومى دارد. هنگامی که از محتوای آیات عمومیت و کلیت گرفته میشود، میتوان چنین بیان داشت که، گروهی که تنها با خدا معامله میکنند و هر چه دارند حتى جان خود را به او میفروشند و جز رضا و خشنودى او چیزى خریدار نیستند و با فداکارى و ایثار آنهاست که امر دین و دنیا اصلاح و حق زنده و پایدار میشود و زندگى انسان گوارا و درخت اسلام بارور مىگردد(ر.ک: الطباطبایی، ۱۳۷۲ش، ج۲: ۱۰۲-۱۰۰؛ مکارم شیرازی، ۱۳۶۱ش، ج۲: ۸۰-۷۸). شعر دیکالجن با توجّه به اینکه از مضمون کلام وحی برای بیان مقصود خویش، در این فراز از شعر خویش سود برده است، رابطهی بینامتنی معنوی و از نوع نفی متوازی میباشد.
متن حاضر:

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.

وَ بَلابِلٌ لَو أَنَّهُنَّ مَآکِلٌ لَم تُخطِئُ الغِسلِینَ[۴۵] و الزَّقُّومَا[۴۶]
(دیکالجن،۱۴۱۲هـ :۱۱۹)

ترجمه: سختیها و غم و اندوه من اگر قابل خوردن بود، قطعاً از آشامیدنی دوزخیان و درخت زقّوم تلختر بود.
متن غایب:
لَآکِلُونَ مِن شَجَرٍ مٍّن زَقُّومٍ (واقعه/۵۲).
ترجمه: قطعاً از درخت زقوم میخورید.
عملیات بینامتنی: با دقّت در آیهی ۵۲ سورهی واقعه متوجّه میشویم که سخن از مأکول و مشروب دوزخیان است. قابل توجّه اینکه مخاطب در این آیات «گمراهانِ تکذیب کنندهاند» آنهائى که علاوه بر گمراهى و ضلال داراى روح عناد و لجاج در مقابل حقّند و پیوسته به این کار ادامه میدهند. زقّوم گیاهى است تلخ و بدبو و بدطعم، شیرهاى دارد که وقتى به بدن انسان میرسد ورم میکند، و گاه به هر نوع غذاى تنفّرآمیز دوزخیان گفته شده است. هنگامی که دوزخیان بسیار گرسنه میشوند از این گیاه شکمهای خویش را پر میکنند و برای رفع تشنگی خود مجبورند از آن آب ناگوار و سوزان بنوشند، که بیشتر و بیشتر احساس تشنگی میکنند(ر.ک: مکارم شیرازی، ۱۳۶۱ش، ج۲۳: ۲۳۷-۲۳۶). شاعر ما دیکالجن در این فراز از شعر خویش که در رثاء امام حسین(ع) سروده است، شدّت حزن و اندوه خود را به تصویر میکشد و به طور زیبایی با الهام گرفتن از کلام وحی حالت درونی خود را بیان کرده است. روابط بینامتنی این بیت از شعر دیکالجن با کلام وحی لفظی و از نوع نفی جزئی میباشد؛ چرا که واژهی کلیدی موجود در متن حاضر «الزّقوم»، ذهن به سوی متن غایب سوق داده میشود.
متن حاضر:

وَ إِنَّ الَّذِی أَزرَی بِشَمسِ سَمائِهُ فَأَبدَاهُ نُوراً وَ الخَلائِقُ طِینُ