ژانویه 20, 2021

بینامتنی قرآنی و روایی در اشعار سه تن از شاعران شیعی (کمیت بن …

1 min read

ترجمه: پیامبر اکرم(ص) به علی(ع) فرمود: ای علی بزرگمنش! منزلت تو نسبت به من همچون منزلت هارون به موسی(ع) است، ولی تفاوتش این است که بعد از من پیامبری نیست، لذا تو بهترین جهانیان در نزد من هستی.
متن غایب:
أَنتَ مِنِّی بِمَنزِلَهِ هَارُونَ مِن مُوسَى إلا إنَّهُ لا نَبِیَّ بَعدِی(ر.ک: بخاری، بیتا، ج۳: ۸۶؛ مجلسی، ۱۳۸۲ش، ج۹: ۲۴۱).
ترجمه: تو برای من در مقام و منزلت هارون از موسی هستی جز این‌که بعد از من پیغمبری نخواهد بود.
متن غایب:
سلمان فارسی از پیامبر اکرم(ص) نقل میکند: خَیرُ هَذِهِ الأُمَّه عَلِیُِ بنِ أَبِی طَالِبِ (ابن شهر آشوب، ۱۴۱۲هـ، ج۳: ۸۳).
ترجمه: بهترین این امّت علی بن ابی طالب(ع) است.
عملیات بینامتنی: این فراز از شعر دیکالجن که در مدح اهل بیت(ع) سروده است اشارهای مستقیم دارد به حدیث منزلت. این حدیث شریف در مقاطع مختلف از رسول خدا(ص) نقل شده که از جمله معروف‌ترین آنها غزوهی تبوک است. بخاری از مصعب بن سعد از پدرش نقل می‌کند که رسول خدا(ص) برای غزوهی تبوک از مدینه خارج شدند و حضرت علی(ع) را به جانشینی خود در مدینه قرار دادند. حضرت علی(ع) به ایشان فرمودند: «آیا مرا در میان بچه‌ها و زنان به جانشینی خویش قرار می‌دهی؟» پیامبر اکرم(ص) در پاسخ فرمودند: «آیا راضی نمی‌شوی که نسبت به من به منزله‌ی هارون نسبت به موسی(ع) باشی؟ جز اینکه هیچ پیامبری بعد از من نیست»(بخاری، بیتا، ج۳: ۸۶). «در حدیث شریف منزلت، تمام منزلتها و مقامات حضرت هارون برادر حضرت موسی(ع)، برای حضرت علی(ع) ثابت می‌شود، غیر از مسألهی نبوّت که استثنا شده است. دلالت حدیث منزلت بر ولایت امیرالمؤمنین(ع) از آن جهت است که یکی از منزلتهای ظاهری حضرت هارون(ع) مسألهی جانشینی ایشان از حضرت موسی(ع) است، در زمان‌هایی که ایشان به دلایلی چون سفر، رحلت و… در میان قوم خود نبودند. بنابراین استحقاق خلافت حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) از پیامبر اکرم(ص) در صورت غیبت ایشان به دلیل سفر، رحلت و…ثابت می‌شود»(مجلسی، ۱۳۸۲ش، ج۹: ۲۴۱). رابطهی بینامتنی این ابیات از قصیده شاعر با کلام پیامبر اکرم(ص)، هم از نوع نفی جزئی میباشد؛ چرا که واژگان کلیدی «مِنِّی، مُوسَاه، هَارُون ونَبِیٌّ بَعدِی»، موجود در متن حاضر، ذهن مخاطب را به سوی متن غایب سوق میدهد، همچنین از نوع نفی متوازی میباشد؛ چرا که شاعر در بیان مقصود خویش با آگاهی کامل از متن غایب بهره گرفته است.
متن حاضر:

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.

إِذ فِیکَ حَلَّت بِضعهُ الهَادِی الَّتِی تَجَلَّی مَحَاسِنُ وَجهَهَا حُلِّیتَا
(دیکالجن،۱۴۱۲هـ :۴۶)

ترجمه: چرا که تو دختر پیامبرِ هدایتگر را در خود جای دادهای و با زیبای جمالش زیباییات افزون گشته است.
متن غایب:
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ: إِنَّمَافَاطِمَهُ بَضْعَهٌ مِنِّی یُؤْذِینِی مَا آذَاهَا (نوری، ۱۴۰۸هـ ، ج۱۲: ۲۰۳).
ترجمه: فاطمه پارهی تن من است هر که او را اذیت کند مرا اذیت نموده.
عملیات بینامتنی: با دقت و امعان نظر در این بیت از قصیدهی دیکالجن که در رثای حضرت زهرا(س) میباشد، میتوان چنین گفت که مضمون بیت به این امر اشاره دارد که شاعر با آگاهی کامل از کلام رسول اکرم(ص)، برای بیان مقصود خود سود برده، مبنی بر این که وی بیان داشته، آنکس که در قبر مدفون میباشد پارهی تن پیامبر(ص) است. رابطهی بینامتنی این فراز از شعر دیکالجن، هم از نوع نفی جزیی بوده؛ چرا که واژهی کلیدی موجود در متن حاضر «بِضعهُ» تأییدکنندهی این امر است، و هم از نوع نفی متوازی؛ چرا که از مضمونِ کلام نیز در شعر خویش استفاده نموده است.
متن حاضر:

فَلِـــفَتکِـــــهِ و لِـــــهَــــدیِهِ سَمَّــــاهُ ذُو العَــرشِ الفَــتَی
(دیکالجن،۱۴۱۲هـ :۴۷)

ترجمه: و به دلیل شجاعتش در روی آوردن به سوی گمراهان برای هدایت آنها و بازگرداندن ایشان به راه راست، پیامبر اکرم(ص) او را جوانمرد نامید.
متن غایب:
لا فَتى اِلاّ عَلِىّ، لا سَیفَ اِلاّ ذُو الفَقار(ابن ابی الحدید، بیتا، ج۱۴: ۲۵۱).
ترجمه: جوانمرد شجاعى چون على(ع) و شمشیرى چون ذوالفقار وجود ندارد.

Copyright © All rights reserved. | Newsphere by AF themes.