ژانویه 24, 2021

بینامتنی قرآنی و روایی در اشعار سه تن از شاعران شیعی (کمیت بن …

1 min read

3d render illustration of molecules structures. Science concept

الف) استفاده از براهین عقلی در برخورد با مخالفان اهل بیت(ع)

از ویژگیهای این شعر، استفاده از براهین و استدلالات عقلی و منطقی در برخورد با غاصبان حقوق اهل بیت(ع) است. همان طور که میدانیم اندیشهی تشیّع بر پایهی اعتقاد به احقّیت و افضلیت امام علی(ع) در امر خلافت بر مسلمین و جانشینی پیامبر(ص) استوار است؛ از این رو طبیعی است که برای اثبات این عقیده با مخالفان به مقابله برخیزد و با آوردن دلیل و برهان این احقّیت را به اثبات برساند. «شاعران و سخن سرایان شیعی با زبان شعر تلاش کردند مسیری را که پیامبر(ص) در امامت و ولایت مشخص نموده بود، ترسیم کنند. آنان همواره تلاش کردند با استفاده از برهانهای عقلی و منطقی در شعرشان با به کاربردن اسلوب احتجاج از حق شیعه دفاع کنند»(کمیت،۱۴۰۶هـ :۶۰-۵۹).
از جملهی این اشعار آمیخته با براهین عقلی، بائیهی کمیت اسدی است. شاعر در این قصیده چنین میسراید:

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.

وَ قَالُوا وَرثنَاهَا أَبَانَـا و أُمَّنـَا
یَرَونَ لَهُم حَقّاً عَلَی النَّاسِ وَاجِباً
وَ مـَا وَرَثَتهـُم ذَاکَ أُمٌّ و لا أَبُ
سَفـَاهَا وَ حَقُّ الهَاشِمیِّـنَ أَوجَبُ
(همان:۵۹)

ترجمه: گفتند (غاصبان خلافت)که آن (خلافت) را پدرانمان به ارث بردند، در حالی که این چنین نبوده است. آنها حکومت بر مردم را حق خودشان میدانستند، چه فکر بیهودهای! این درحالی است که بنیهاشم در ارث بردن سزاوارتر بودند.
این شاعرشیعی دشمنان شیعه را مخاطب قرار میدهد و با آنها به احتجاج برمیخیزد و چنین میگوید: دلیل آنها در به دست گرفتن خلافت دلیل و برهانی بیمنطق است؛ چرا که اهل بیت(ع) از نظر قرابت و خویشاوندی به پیامبر(ص) نزدیکترند .

ب) صداقت و ارادت شاعران شیعی

ویژگی دیگر شعر شیعی صدق عاطفه و اخلاص شاعران شیعه است. شاعران مکتب تشیّع از صمیم قلب و با تمام وجود به خاندان پیامبر(ص) عشق میورزند و این حبّ و عشق، با اخلاص کامل همراه است . هر آنچه را که آنان در وصف و مدح اهل بیت(ع) میگویند از احساسات پاک و عاطفهی راستینشان سرچشمه میگیرد و این صداقت، راستی، اخلاص و بیریایی به خوبی در اشعارشان نمایان است. میتوانیم نهایت این عشق و علاقهی راستین را در اشعار دیک الجن، شاعر متعهد مکتب تشیّع به نظاره بنشینیم، شعری که ابوالفرج اصفهانی در مورد آن میگوید : «این شعر نزد عام و خاص مشهور بود» (الإصفهانی، ۱۹۷۲م، ج ۱۴: ۵۹).
مطلع قصیده او چنین است :

یَا عیـنُ لا لِلغَضـاءِ و لا الکُثُـــبِ
جُودِی و جِدِّی بِمَلءِ جَفنِـکِ ثُمَّ
بُکا الرَّزَایـَا سِوَی بُکا الطربِ
إِحتَفـَـلِی بِالدُّمُوعِ و انسَکَبـِـــی
(دیک الجن،۱۴۱۲هـ: ۳۵)

ترجمه: ای چشم! گریه کن بر غمها و اندوهها؛ چرا که گریه بر مصیبتها با گریه بر اطلال[۱۷] فرق دارد. ای چشم !پر از اشک شو و گریه کن.
این شاعر متعهد به ارزشهای اسلامی، حبّ راستینش را نسبت به امامان و راهیان حق بدون هیچ گونه شائبه و کذبی بیان میکند. شاعر قصیدهاش را با حزن و اندوه و گریه بر مصائب اهل بیت(ع) آغاز میکند. این امر برگرفته از عاطفهی راستین و صادق شاعر و نهایت عشق و علاقهی او به ائمهی اطهار(ع) است. به اعتقاد شاعر آنچه به گریه او ارزش میدهد، اندوه و گریهی او بر مصائب و مظلومیت اهل بیت(ع) است، نه گریه بر اطلال و دمن.

ج) آمیختگی عناصر دینی و سیاسی

آمیختگی عناصر سیاسی و دینی را میتوان از دیگر ویژگیهای شعر شیعی دانست. احمد امین میگوید: «حزب شیعه اولین حزبی بود که عقیده و سیاست و عاطفه را با هم و در کنار هم در ادبیات وارد کرد» (الأمین،۱۴۰۳هـ، ج۱: ۳۱۴). شعر شیعی از این جهت که توجّه خاصّی به امر خلافت و وصایت بعد از پیامبر(ص) دارد و امام علی(ع) را جانشین بر حقّ پیامبر(ص) میداند و به دشمنان اسلام هجوم میآورد و آنها را ذم میکند جنبهی سیاسی دارد و از این حیث که بیانگر عقاید شیعه است و به مدح و وصف امامان(ع) و مناقب ایشان میپردازد و توجّه خاصّی به بیان امور دینی و معنوی دارد، جنبهی دینی دارد . شایان ذکر است که تمام اشعار شاعران متعهد شیعه حکایت کنندهی این خصوصیت است. برای نمونه میتوان به شعر معروف سیّد حمیری اشاره کرد که چنین میسراید: