ژانویه 22, 2021

تأثیر تنش خشکی در مرحله زایشی بر عملکرد و اجزاء عملکرد سه رقم …

1 min read

نتایج از تجزیه و واریانس نشان داد که بین تیمارهای مختلف تنش (شکل۴-۴۵) تفاوت معنی دار آماری در سطح ۱درصد از لحاظ عملکرد دانه وجود دارد (جدول ۴-۲). بطوریکه بیشترین عملکرد دانه در تیمار شاهد(Fc) (4/4677 کیلو گرم در هکتار) و کمترین عملکرد دانه در تیمار تنش شدید (Fc25%) به میزان ۸/۱۸۷۷ کیلو گرم در هکتار مشاهده شد (میزان عملکرد دانه در تیمار تنش ملایم (Fc75%) و تنش نسبتاً شدید (Fc50%) به ترتیب برابر با ۷/۳۵۴۴ و ۲/۲۴۶۸ کیلو گرم در هکتار بود). درصد کاهش عملکرد تیمارهای تنش ملایم (Fc75%)، تنش نسبتاً شدید (Fc50%) و تنش شدید (Fc25%) نسبت به تیمار شاهد (Fc) به ترتیب برابر با ۲۱/۲۴، ۲۳/۴۷ و ۸۵/۵۹ درصد بود.
بین ارقام مختلف از نظر عملکرد دانه (شکل۴-۴۶) تفاوت معنی دار در سطح ۱ درصد وجود داشت (جدول ۴-۲). بطوریکه بیشترین عملکرد دانه مربوط به های سن۳۳ (۹/۳۹۷۰ کیلو گرم در هکتار) و کمترین عملکرد دانه مربوط به رقم بلیزر (۹/۲۲۸۹ کیلو گرم در هکتار) بود (میزان عملکرد دانه رقم یوروفلور برابر با ۳۳/۳۱۶۵ کیلوگرم در هر هکتار بود).
در بررسی اثر متقابل تنش و رقم بر عملکرد دانه (شکل۴-۴۷) مشخص گردید که تفاوت معنی دار در سطح ۱ درصد وجود دارد (جدول ۴-۲). به نحوی که بیشترین عملکرد دانه در رقم های سن۳۳ در تیمار شاهد (Fc) مشاهده گردید که به میزان ۴/۵۵۰۲ کیلوگرم در هر هکتار بود و کمترین عملکرد دانه در رقم بلیزر در تیمار تنش شدید (Fc25%) مشاهده گردید که برابر با ۶/۱۰۳۲ کیلو گرم در هر هکتار بود.
عکس العمل ارقام در سطوح مختلف تنش بدین صورت بود که رقم های سن۳۳ در سطح شاهد دارای بیشترین عملکرد بود و همین رقم در سایر سطوح تنش نیز عملکرد بیشتری در مقایسه با دیگر ارقام در سطوح مختلف خشکی را نشان داد. رقم بلیزر در سطوح مختلف تنش دارای عملکرد کمتری نسبت به ارقام دیگر بود. میزان عملکرد رقم بلیزر در تیمار شاهد (۲/۴۰۵۰ کیلو گرم در هکتار) کمتر از میزان عملکرد رقم های سن۳۳ در تیمار تنش ملایم (Fc75%) (6/4257 کیلو گرم در هکتار) بود. بیشترین تاثیر تنش خشکی بر رقم در تیمار Fc50% در رقم بلیزر مشاهده گردید که باعث کاهش ۵/۵۱ درصدی عملکرد نسبت به تنش ملایم و کاهش ۶۷ درصدی نسبت به تیمار شاهد بود. کاهش عملکرد دانه به علت اثر تنش خشکی بر اجزاء عملکرد دانه است و دلیل دیگر آن کاهش سرعت رشد محصول می باشد تنش خشکی در مراحل زایشی باعث عرضه کمتر مواد فتوسنتزی و ریزش گلها می شود و در دوران گلدهی باعث کاهش لقاح و باروری می گردد که در نهایت تعداد دانه در طبق کاهش یافته و عملکرد دانه پایین می آید. کاهش عملکرد دانه به علت اثر خشکی بر اجزاء عملکرد دانه است و دلیل دیگر کاهش سرعت رشد محصول می باشد تنش خشکی در ابتدای مرحله گلدهی باعث عرضه کمتر مواد فتوسنتزی و ریزش گلها می شود. و در دوران گلدهی باعث کاهش لقاح و باروری گلها می گردد که نهایت تعداد دانه در طبق کاسته و عملکرد کاهش می یابد. پاریدا و داس[۲۴۸] (۲۰۰۵)، استون[۲۴۹] و همکاران (۲۰۰۱)، چن[۲۵۰] و همکاران (۲۰۰۱)، سعید[۲۵۱] و همکاران (۱۹۹۲)، و ادمیدز[۲۵۲] و همکاران (۱۹۹۰) نیز عنوان کردند که اعمال تنش خشکی در مرحله زایشی باعث کاهش عملکرد می گردد. کاهش عملکرد بر اثر تنش خشکی در فاز زایشی به علت کاهش در مدت پر شدن دانه (سونگ[۲۵۳] و همکاران، ۲۰۰۰) و کاهش حجم آب دانه می باشد (میری۱۳۸۴). گیمنز و فررز[۲۵۴] (۱۹۸۶)، پرونتی[۲۵۵] (۲۰۰۰) نیز در تحقیقات خود به این نتیجه رسیده بودند که عملکرد دانه آفتابگردان در شرایط آبیاری محدود کاهش قابل توجهی داشت در این آزمایشات تنش رطوبتی در مرحله گلدهی و بعد از آن اعمال شده بود. گزارشات شیرانی راد، (۱۳۸۲)، عباس دخت (۱۳۷۷)، ماجور[۲۵۶] و همکاران (۱۹۷۸)، عزیزی و همکاران (۱۳۷۸)، کجدی و پوسای[۲۵۷] (۱۹۹۳)، و تیلور واسمیت[۲۵۸] (۱۹۹۲) نیز حاکی از کاهش عملکرد در اثر کاهش اجزای آن بعلت تنش خشکی است، در مورد ارقام نیز نتایج تحقیقات جباری و همکاران (۱۳۸۶) نشان داد که ظرفیت رقم هیبرید یوروفلور در مناطق بدون تنش رطوبتی و شرایط آبیاری مطلوب بهتر از ارقام دیگر (مهر و آلستار) است.
جدول ۴-۲ : نتایج تجربه واریانس میانگین مربعات

منابع تغییرات
صفت
تکرار R خشکی B خطای آزمایش (Ea) رقم (V) رقم * خشکی
(V*B)
خطای آزمایش
(Eb)
بلوک * رقم
(V*R)
ضریب تغییرات (cv)
درجه آزادی
(df)
۲ ۳ ۶ ۲ ۶ ۱۶ ۱۶ ۰۱/۳
عملکرد دانه n.s9/23934 ٭٭۱۳۷۱۶۲۰۲ ۳/۵۹۷۶ ٭٭۸۴۸۳۰۲۱ ٭٭۱۲۱۹۳۵ ۱۹/۸۹۱۸ ۹/۷۰۲۶