می 10, 2021

عدالت مهدوی مفهوم، ابعاد، شاخص ها از دیدگاه روایات- قسمت ۹

1 min read

۳-۵-۳- عوامل زمینه ساز عدالت اقتصادی

عکس مرتبط با اقتصاد
 

 

بعد از این که پی به اهمیت عدالت اقتصادی بردیم، سوالی دیگر مطرح می شود، که چگونه عدالت اقتصادی جریان پیدا می کند؟ به عبارت دیگر عوامل زمینه ساز اجرای عدالت اقتصادی چیست؟
در پاسخ باید گفت: عدالت اقتصادی با رفع مشکلات و ایجاد شرایط حصول، اجرای آن امکان پذیر می شود. بزرگترین مشکل اجرای عدالت اقتصادی، فقر است که با رفع آن زمینه جریان عدالت هموار می شود. و عوامل ایجاد کننده عدالت اقتصادی عبارتند از: مدیریت بهینه ایجاد ثروت و رعایت مساوات در توزیع ثروت. بدین سبب در سه بخش، به بررسی عوامل زمینه ساز عدالت اقتصادی می پردازیم.

 

 

۳-۵-۳-۱- رفع فقر

 

 

نارسایی های اقتصادی به راستی، مشکل آفرین و بحران زا هستند و ناهنجاری های زیادی را در جامعه ایجاد می کنند. مرگ بسیاری از انسانها بر اثر سوء تغذیه، شکسته شدن دیوار حیا و در نتیجه، فساد و خودفروشی و رذالت، جاسوسی برای دشمن و خودکشی و مشکلات روانی و هزاران بی دینی دیگر، نتیجه قهری چنین جامع های است.[۳۰۰] علی به جهت جلوگیری از پیش آمدن چنین ناهنجاری هاست که ایثار می کند و دیگران را بر خودش مقدم می دارد، هر چند خودش سه شب غذا نخورد؛ چون طاقت دارد: «وَ یُؤْثِرُونَ عَلی‏ أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَه؛ و هر چند به چیزی نیازمند باشند، باز مهاجران را بر خویش مقدم می‏دارند (و جان شان به کلی از بخل و حسد و حرص دنیا پاک است).»[۳۰۱] قرآن بر طبق همین ارتباط تنگاتنگ بین مسائل اقتصادی و دین مداری، برنامه های حساب شده ای برای گردش مناسب پول در رگهای جامعه ارائه می دهد و در همین راستا، آدمی را از انباشتن ثروت[۳۰۲] و تکاثر[۳۰۳] و کم فروشی،[۳۰۴] منع و ربا[۳۰۵] را پلید و عملی شیطانی معرفی می‌کند و با هدف توزیع عادلانه ثروت، به پرداخت خمس[۳۰۶] و زکات[۳۰۷] و به انفاق[۳۰۸] تشویق و به منظور ریشه کنی فقر، برای انفال[۳۰۹] قوانین خاصی وضع می کند و به قرض دادن[۳۱۰] ترغیب و از توزیع غیر عادلانه[۳۱۱] نهی می کند. افزون بر آن، اگر جامعه با پیروی از الگوی قرآنی فوق، از روابط اقتصادی سالم و عادلانه بهره‌مند شد، آسمان و زمین نیز برکاتشان را از آنان دریغ نمی دارند و ثروتهای نهفته خود را در اختیار آنان می گذارند که: «وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُری‏ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَیْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْض‏؛ اگر مردم شهرها و دیارها ایمان آورده و تقوا پیشه کرده بودند، برکات آسمان و زمین را بر آنان می‌گشودیم.»[۳۱۲]
در حکومت مهدی  که مردم به اطاعت خداوند روی می آورند و به فرمان حجت خدا گردن می نهند، دیگر دلیلی ندارد که زمین و آسمان از برکاتشان بر بندگان خدا مضایقه کنند. حضرت رسول  در همین باره می فرماید: «زمین را عدل و داد فرا می گیرد و آسمان می بارد و در نتیجه، زمین محصول خود را پدیدار می‌سازد و امت من در حکومت آن حضرت از نعمتی برخوردار می شوند که هرگز مانند آن را ندیده‌اند.[۳۱۳]

 

 

۳-۵-۳-۲- تساوی در توزیع ثروت

 

 

منظور از تساوی، رعایت برابری در زمینه استحقاق های مساوی است. به عبارت دیگر منظور از تساوی «ایجاد شرایط برای همه به طور یکسان و رفع موانع برای همه به طور یکسان»[۳۱۴] است. و با رعایت مساوات در توزیع ثروت، عدالت اقتصادی در جامعه سریان پیدا می کند. از این روی حضرت علی  بر این امر اهتمام داشتند. هنگامی که به امیرالمؤمنین  درباره تقسیم برابر بیت‌المال اشکال گرفتند، ایشان فرمودند: «تا وقتی که ستاره ای در آسمان می بینم، به خدا سوگند، اگر اینها مال من بود در میان آنها به تساوی تقسیم می‌کردم؛ چه رسد به اینکه اموال خودشان است.»[۳۱۵] همچنین، درباره گروهی که به معاویه پیوسته و بخشی از اموال دولتی را برای خود ویژه سازی کرده بودند، می‌فرماید: «آنان دنیاپرستانی هستند که به آن روی آوردند و شتابان در پی آن روان اند. عدالت را شناختند و دیدند و شنیدند و به خاطر سپردند و دانستند که همه مردم، در نزد ما، در حقْ یکسان اند، پس به سوی انحصارطلبی رفتند؛ دور باشند از رحمت حق، و لعنت بر آنان باد.»[۳۱۶] و امام عصر  در دوران ظهور با این معیار به توزیع ثروت در بین مردم می پردازد.
امام باقر  می‌فرماید: «هنگامی که قائم  ما قیام کند، بیت المال را به گونهای یکسان در میان مردم قسمت کرده، به عدالت در میان مردم رفتار می کند. ثروتهای روی زمین و ثروتهای زیر زمین نزد آن حضرت گرد آید. آن گاه حضرت به مردم خطاب می کند: بیایید و بگیرید آنچه را که برایش خویشاوندی را قطع می کردید و به خون ریزی و گناهان دست می‌زدید. او چنان می بخشد که کسی پیش از او چنان نکرده است.»[۳۱۷]
و در جای دیگری می فرماید: «حضرت مهدی  سالی دو بار عطایایی به مردم می دهد. آن حضرت ماهی دو بار حقوق می دهد و بین مردم یکسان رفتار می‌کند، به گونهای که فرد نیازمند به زکات در جامعه یافت نمی شود. دارندگان زکات سهم فقیران را نزد آنان می آورند، ولی آنان نمی پذیرند. ناچار اموال را در کیسه های مخصوص پول می گذارند و در محله های شیعه نشین می چرخانند، ولی آنان می گویند ما را به درهم های شما نیازی نیست.»[۳۱۸]
و در نهایت، امام علی  در این باره می فرماید: «… زمین گنجینه های خود را برون اندازد و کلیدهای خویش را از در آشتی، تسلیم او سازد. پس روش عادلانه را به شما بنماید و آنچه از کتاب و سنت مرده است، زنده کند.»[۳۱۹]

 

 

۳-۵-۳-۳- مدیریت بهینه ایجاد ثروت

 

 

سومین عامل زمینه ساز عدالت اقتصادی، مدیریت بهینه ایجاد ثروت است. یک مدیر خوب با تشویق به کار، فراهم کردن سرمایه کافی، تولید علم و رفع موانعِ توسعه در ثروت، به روند توسعه ثروت کمک شایانی می کند.
در عصر ظهور در پرتو هدایت امام زمان  و تکامل عقول[۳۲۰] مردم صاحب تمدن و فرهنگ والایی می شوند، از این رو برای پیشرفت اقتصادی خود از انجام هیچ کاری مضایقه نمی کنند. در آن دوران با باز شدن درب های آسمان و نزول برکات،[۳۲۱] آشکار شدن گنجینه های زمین،[۳۲۲] عمل به دستورات اقتصادی قرآن و توزیع عادلانه ثروت، سرمایه کافی برای انجام هرکار اقتصادی فراهم می شود. در آن زمان علم از لحاظ کمی و کیفی توسعه پیدا می کند. [۳۲۳] و تولید علم، اقتصاد پویا را به دنبال دارد. در آن عصر با ایجاد حکومت واحد جهانی،[۳۲۴] دیگر موانعی چون؛ تحریم، حق انحصار و… نیست، تا مانع پیشرفت اقتصادی همه مردم جهان شود. و همه اینها در پرتو هدایت وجود امام حجت عجل الله تعلی فرجه الشریف حاصل می شود.
نتیجه: به نظر می رسد عدالت اقتصادی مهدوی یعنی تحقق إعمال روشی عادلانه در عصر ظهور جهت تنظیم زندگی اقتصادی مردم تا زندگی مادی پله ترقی شود برای رسیدن به سعادت اخروی و این عدالت با رفع فقر مدیریت بهینه ایجاد ثروت و تساوی در توزیع حاصل می شود.

 

 

۴- فصل سوم: شاخص های عدالت مهدوی

 

 

 

 

 

 

مقدمه

 

 

بحث سومی که در این پایان نامه بعد از بررسی مفهوم و ابعاد عدالت مهدوی، باید مورد توجه قرار گیرد، بررسی «شاخص های عدالت مهدوی» است. اما قبل از ورود به بحث باید مقصود خود را از «شاخص» تبیین کنیم. «شاخص» در لغت به معنای؛ بلند بر آمده از هرچیزی، چشمی که واگشوده نهاده باشد،[۳۲۵] برجسته، ممتاز، نمونه،[۳۲۶] و علامتی که در آفتاب برای تعیین و تشخیص وقت ظهر نصب کنند،[۳۲۷] به کار رفته است. منظور ما از «شاخص» در این مجال ویژگی هایی است که بتوان براساس آنها مدعی ثبوت عدالت در جامعه مهدوی شد به بیان دیگر منظور ما از «شاخص» نشانه هایی است که در روایات برای تعیین و تشخیص عدالت مهدوی، مطرح شده است. اما باید توجه داشته باشیم، بعضی از نشانه ها، مقوّم موضوع خود می باشند به طوری که نبودشان دلیل بر نبود موضوع است. و برخی دیگر از نشانه ها فقط بیانگر وجود موضوعشان هستند. بعنوان مثال در روایت معروف «أُبَشِّرُکُمْ بِالْمَهْدِیِّ…»،[۳۲۸] که در تبیین عدالت مهدوی بیان شده، هم سخن از تقسیم اموال به صورت مساوی (در شرایط همسان) به میان آمده، هم به رضایت عمومی اشاره شده است، که شاخص اول، بودنش سبب تحقق عدالت اقتصادی است و نبودش دلالت بر نبود عدالت، دارد. ولی شاخص دوم فقط خبر از جریان عدالت می دهد. اما این نکته را نباید فراموش کرد که هر دو شاخصِ ذکر شده در روایت، سبب تشخیص اجرای عدالت برای شنونده می شود. خصوصاً اینکه با هم مطرح شده اند.
نکته دیگر که باید در اینجا به آن پرداخت این است که بعضی از شاخص های عدالت، ناظر به جنبه فردی، اجتماعی، اقتصادی یا سیاسی هستند که با و جود آنها مثلا جریان عدالت اقتصادی و یا سیاسی ثابت می شود، اما بعضی از شاخص ها هستند که ناظر به عدالت مهدوی به نحو مطلق هستند مانند فراگیر بودن عدالت (یَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا کَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً؛ او زمین را از قسط و عدل، مملوّ خواهد کرد؛ آن چنان که قبل از آن، زمین پر از ظلم و جور شده است)،[۳۲۹] ایجاد حکومت واحد جهانی، برقراری امنیت عمومی جهانی و اجرای عدالت اقتصادی فراگیر و…
 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
البته با اثبات فراگیر بودن عدالت مهدوی می توان حکم به فراگیری و عمومی بودن جریان عدالت هایی همچون عدالت اقتصادی و فرهنگی در عصر ظهور نمود. به عبارت دیگر شاخص عدالت اقتصادی مهدوی با شاخص عدالت اقتصادی تفاوت دارد، مهم ترین نقطه افتراق آن فراگیر (همه گیر) بودن آن است.
قبل از ورود به بحث باید ضرورت بحث از شاخص های عدالت مهدوی نیز روشن گردد. شاخص ها وسیله ای برای مشخص کردن هر موضوع می باشند. امروزه از شاخص به عنوان راهنما برای شناخت موضوع در عرصه های مختلف تعبیر می کنند.[۳۳۰] به عنوان مثال کسانی که در صدد ایجاد انقلابی در سیستم سیاسی کشور خود هستند برای منعطف کردن اذهان عمومی به سمت انقلاب به بیان دیدگاه های خود می پردازند. ایشان با ارائه شاخص ها نابسامانی موقعیت موجود و برتری وضعیت موعود را گوشزد می کنند. زیرا شاخص ها، نکات بارز و برجسته ای هستند که فرد با کمک آنها می‌تواند اطلاعات عظیم و بی شمار در مورد یک پدیده را بیابد و با بهره گرفتن از آن با سرعت و دقت بیشتر به بررسی تحولات پدیده مذکور بپردازد. بر این اساس پیامبر اکرم  که مطرح کننده موضوع عدالت مهدوی در جهان اسلام است، از همان ابتدا به بیان شاخص های آن اهتمام می ورزید. ائمه اطهار علیهم السلام با بیان شاخص های عدالت مهدوی بر قدرت تشخیص مخاطبین خود برای درک بهتر عصر ظهور می افزودند.
شاخص های عدالت مهدوی را می توان به اعتبار معروض آنها به دو قسم تقسیم کرد؛ برخی از شاخص ها ناظر به جنبه فردی جامعه انسانی مهدوی بوده و در واقع به عدالت افراد آن جامعه الهی مربوط می شود و برخی دیگر ناظر به جنبه اجتماعی آن می باشد. که به دسته اول شاخص های عدالت فردی می گوییم و به دسته دوم شاخص های عدالت اجتماعی. از این رو در این قسمت ابتدا شاخص های عدالت فردی مهدوی مطرح می شود، سپس شاخص های عدالت اجتماعی اعم از شاخص های عدالت فرهنگی، سیاسی و اقتصادی را مورد بررسی قرار می دهیم.

 

 

۴-۱- شاخص های عدالت فردی مهدوی

 

 

مقدمه
در فصل قبل به اهمیت و تبیین بُعد فردی عدالت مهدوی پرداختیم در این فصل شاخص های آن را همچون غنای نفوس، ایمان مستمر، تکامل عقول و موضوعاتی از این قبیل را مورد بررسی قرار می دهیم.

 

 

۴-۱-۱- غنای نفوس

 

 

در روایات از دو تشنه یاد شده که هیچگاه سیراب نمی شوند یکی تشنه علم و دیگری تشنه مال دنیا.[۳۳۱] مشتاق مال دنیا همچون تشنه ای است که از آب دریا نوشیده است و هر چه می نوشد، تشنه تر و به هلاکت نزدیکتر می شود. اگر احوال بعضی از زر اندوزان را مطالعه کنیم به این مسأله واقف می شویم که چه بسیار متمولینی که در عین دارایی گدایی می کردند تا روز به روز بر اندوخته افزوده گشته و ثروتشان افزون شود و حتی حاضر نبودند مقداری از آن مال را صرف نیاز های عادی خود کنند. اما در اخبار عصر نورانی ظهور آمده که نفوس اصلاح می شوند و انسانها غنای باطنی پیدا می کنند. پیامبر  در ضمن روایتی که ناظر به عصر ظهور است می فرماید:
در زمان ظهور حضرت مهدی ، به دستور ایشان منادی ندا می دهد هر که احتیاج مالی دارد به سوی خازن [بیت المال] رفته و به مقدار نیاز خود از او بستاند اما احدی پیدا نمی شود که این ندا را لبیک گوید و حتی اگر کسی هم احیانا حاضر به این کار شود فورا پیشمان می شود.[۳۳۲]
و در همین روایت دارد «یَمْلَأُ اللَّهُ قُلُوبَ أُمَّهِ مُحَمَّدٍ  غِنًى وَ یَسَعُهُمْ عَدْلُهُ؛ و خداوند به قلوب امت محمد  غنی می بخشد و عدالت او همه آنها را فرا می گیرد»؛ همچنین در روایتی شبیه به این دارد «وَ یَجْعَلُ اللَّهُ الْغِنَى فِی قُلُوبِ هَذِهِ الْأُمَّه؛ خدواند بی نیازی و غنا را در دل های این امت پدید آورد.»[۳۳۳]
نتیجه گیری: به نظر می رسد افراد در دوران ظهور از غنای باطنی برخوردارند و این حاصل تکامل و اعتدال نفس آنهاست.

 

 

۴-۱-۲- ثبات ایمان

 

 

یکی از شاخص های عدالت در عصر حضور ثبات مردم بر ایمان است هیچگاه ایمان آنها کم نشود. چه اینکه لازمه عدالت پایداری اعتقاد و ایمان است.[۳۳۴] پیامبر  در توصیف مردم آن دوران می گوید:
«ای اُبی! خوشا به حال کسی که با او دیدار نماید، خوشا به حال آنکه او را دوست بدارد، خوشا به حال آنکه به او معتقد باشد، خداوند آنان را از هلاکت نجات بخشد، و بواسطه اقرار و اعتقاد به خدا و به رسولش و به تمام امامان، خداوند درهای بهشت را برایشان بگشاید! آنان در زمین همانند مُشک اند که بوی خوشش در فضا پخش و پراکنده گردد و هیچ گاه فاسد نشود، و در آسمان هم چون ماه درخشنده اند که هیچ گاه خاموشی نمی پذیرد. و هیچ کافری بر روی زمین نخواهد توانست نفس بکشد چون به شمشیر غیبی ملائک از بین می رود.»
نتیجه گیری: در سایه تربیت مهدوی و هدایت های ایشان ایمان ها کامل و مستمر خواهد بود، تا اینکه در جهان هیچ کافری یافت نشود.

 

 

۴-۱-۳- تکامل عقول

 

 

یکی از شاخص های عدالت فردی کمال عقلانی و خرد ورزی است. در عصر ظهور در سایه تربیت امام عصر  فطرت ها بیدار می گردد و نیازهای واقعی انسان ها مجال بروز پیدا می کند و این شروع خردورزی و تعقل است.
در کمال الدین از حضرت امام باقر  روایت شده که فرمود: «هرگاه قائم ما بپاخیزد خداوند دستش را بر سر بندگان قرار دهد پس عقلهایشان جمع و حلم و بردباریشان کامل گردد.»[۳۳۵] و در کتاب خرائج به جای جمله آخر «و اخلاقشان کامل گردد» آمده است.[۳۳۶]
حال سوالی که در اینجا ممکن است مطرح شود این است که معنای تکامل عقل چیست؟ علامه مجلسی در مرات العقول در پاسخ این سوال گفته است: «اینکه فرموده پس عقلهای شان جمع می کند… به دو وجه محتمل است: اول: اینکه آن حضرت عقلهای شان را به اقرار به حق جمع می کند که دیگر هیچ اختلافی نخواهد بود. دوم: یعنی قوای نفسانی و نیروهای حیوانی تسلیم عقل گشته و با آن همراهی می کنند به خاطر پراکندگی قوای نفسانی عقل پراکنده نمی شود.»[۳۳۷]
به نظر می رسد بنا بر احتمال دوم تکامل عقول به عدالت فردی نزدیکتر باشد چون همانطور که در تعریف آن گذشت سپردن راهبری نفس به خرد و یا تعادل قوا در نفس به معنای عدالت فردی است و هماهنگی قوای نفسانی نیز به همین معنا است.
نتیجه گیری: به نظر می رسد در عصر مهدوی با تکامل عقول، اعتدال در قوای نفسانی انسان ها حاکم شود.

 

 

۴-۱-۴- تعادل و توازن

 

 

همانطور که در قسمت تعریف عدالت فردی گذشت، به تعادل وتوازن حاصل در نفس انسانی عدالت گویند. از این رو یکی از شاخص های افراد عصر حضور متعادل و متوازن بودن آنهاست. در آن دوران بشر به تعادل روحی و اخلاقی می رسد، هیچگاه کسی از رفتار افراطی و تفریط گونه شخصی آزار ندیده و آن را تهدیدی برای خود تلقی نمی کند.
آری عدالت بیش از آنکه آثار بیرونی داشته باشد، آرام بخش، تنظیم کننده، متعادل و متوازن کننده انسان است. در طول تاریخ بشر، آن چه بیش از هر چیز دیگر او را از مسیر فطری و طبیعی اش خارج و مصیبت ها و خسارت های همه جانبه ای بر او وارد کرد عدم تعادل وتوازن، و عدم تناسب و انطباق با فطرت الهی خود است.[۳۳۸] اما در دوران ظهور انسان ها به خاطر عدالتی که حکم فرما شده است از تعادل و توازن روحی و اخلاقی بهره مندند.
از این رو در اینجا شاخص هایی که در عصر ظهور وجود دارد و دلالت بر توازن و تعادل روحی و اخلاقی افراد می کند بررسی می کنیم.

 

 

۴-۱-۴-۱- راست گویی

 

 

یکی از شاخص های عدالت فردی که به خاطر تعادل روحی و اخلاقی حاصل می شود، راستگویی است زیرا راست گویی طبق گفته عالمان علم اخلاق دلالت بر عدالت می کند.[۳۳۹] و در عصر ظهور این خصیصه بین همه افراد رواج پیدا می کند تا اینکه دروغ به کلی ریشه کن می شود.
پسر عمرو بن عاص گفت: پیامبر  در ضمن حدیثی طولانی فرمود:
«…فَعِنْدَ ذَلِکَ خُرُوجُ الْمَهْدِیِّ وَ هُوَ رَجُلٌ مِنْ وُلْدِ هَذَا وَ أَشَارَ بِیَدِهِ إِلَى عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ  بِهِ یَمْحَقُ اللَّهُ الْکَذِبَ وَ یُذْهِبُ الزَّمَانَ الْکَلِبَ بِهِ یُخْرِجُ ذُلَّ الرِّقِّ مِنْ أَعْنَاقِکُم؛ پس در زمان ظهور مهدی  که او مردی از فرزندان علی بن ابی طالب  است، خداوند به وسیله او دروغ و دروغ گویی را ریشه کن می کند و روزگار سخت و دشوار را برطرف می سازد و طوق ذلت و بردگی را از گردن شما بر می دارد.»[۳۴۰]

 

 

۴-۱-۴-۲- رفع بخل

 

 

یکی از صفات رذیله که انسان را از مسیر عدالت باز می دارد بخل است و طبق گفته عالمان اخلاق اگر بخل از وجود انسان ریشه کن شود یکی از راه های شیطان بر روی او بسته می گردد.[۳۴۱] اما در عصر ظهور این رذیله اخلاقی از بین می رود و ریشه ی آن خشکانیده می شود.
«شخصی نزد امام باقر رسید و گفت: اصحاب و همراهان ما در کوفه زیاد هستند. اگر دستور [به قیام] دهید اطاعت می کنند. امام فرمودند: آیا کسی از ایشان می تواند احتیاج خود را از کیسه برادر دینیش بردارد؟! پاسخ داد: نه امام فرمودند: پس ایشان به خونشان بخیل تر هستند. بدرستی که مردم در صلح و آرامش هستند … و حدود را بر ایشان جاری می کنیم و اماناتشان را به ایشان بر می گردانیم اما زمانی که قائم  قیام کند، رفاقت صادقانه جای همه چیز را می گیرد و مردی به نزد کیسه و جیب برادر دینیش می رود و به قدر حاجت خود از آن بر می دارد و برادرش او را از این کار منع نمی کند.»[۳۴۲]
همانطور که در روایت اشاره شد انسان های عصر ظهور از بخل مبری هستند و نشانه آن، این است که وقت احتیاج دیگران به رفع حاجت آنها مبادرت می ورزند، تاجایی که انسان محتاج دست در جیب آنها می کند و کسی او را از این کار منع نمی کند.

 

 

۴-۱-۴-۳- غلبه بر طبیعت سوء

 

 

یکی دیگر از راه های رسیدن به توازن روحی غلبه بر طبیعت سوء و نفس اماره است. همیشه در درون انسان بین جنود جهل و نفس اماره با ابزار شهوت و غضب با قوا و جنود عقل به رهبری عقل و فطرت نزاع وجود داشته است. بزرگترین جنایات بشریت حاصل شکستی بوده که انسان ها بخاطر جهل و پیروی از طبیعت سوء خورده بودند. اما اگر عقل شخصی به کمال خود برسد هیچگاه مغلوب طبیعت سوء خود نمی شود. همچنانکه امیرالمومنین  فرمودند: «وَ الْعَقْلُ الْکَامِلُ قَاهِرُ الطَّبْعِ السَّوْء؛ عقل کامل بر خوی بد چیره و غالب است»؛[۳۴۳] بدیهی است که شکست جنود عقل از هواهای نفسانی زمانی حاصل می شود که این جنود ضعیف گشته و در مقابل طبیعت سوء قوی گردد اما چنانچه قضیه عکس این شود یعنی نیروهای عقل و فطرت تقویت گشته و قوی گردند، خواهند توانست بر هوای نفس و اقتضائات نفس اماره پیروز شده و همواره غالب باشند و این مهم در عصر ظهور اتفاق می افتد و طبیعت سوء انسانی شکست می خورد چون عقول در این هنگام به یمن ظهور آخرین ذخیره الهی به تکامل خود رسیده اند.[۳۴۴]
در سخنان امیرالمؤمنین  در وصف قائم  آمده است: «او هوای نفس را مطیع و تابع هدایت می کند، هرگاه مردم هدایت را معطوف هوی و هوس نمایند، و رأی و نظر را تابع قرآن می گرداند در حالیکه مردم قرآن را تابع هوای نفس قرار دهند.»[۳۴۵]
بدیهی است که با شکست طبیعت سوء آثار آن نیز از بین برود و معصیت از زمین رخ بر کند همانطور که امام صادق  به عمار ساباطی فرمودند با ظهور امام عصر  دیگر کسی معصیت خدا را انجام نمی دهد.[۳۴۶]

 

 

۴-۱-۴-۴- زدوده شدن کینه ها

 

 

یکی دیگر از راه های متعادل شدن نفس انسانی زدودن کینه از دلهاست، چون کینه دروازه ورود شیطان به درون انسان هاست[۳۴۷] و کسی که شیطان به درون او راهی داشته باشد نمی تواند جلوی اعمال افراطی و تفریط گونه خود را بگیرد در نتیجه انسان تعادل روحی اخلاقی ندارد. رفع کینه تاثیر بسزایی در ارتباط پسندیده انسان ها با یکدیگردارد. اگر ارتباط انسان با دیگران مسیری درست و پسندیده یابد، بسیاری از ارزشهای الهی و انسانی به تحقق پیوسته است. سخاوت، گذشت، حسن ظن و اعتماد به دیگران، تعاون، نصیحت و خیرخواهی و ده ها فضیلت دیگر در همین عرصه خود را نشان می دهد. با آمدن این فضیلت ها به عرصه روابط اجتماعی جایی برای نفاق، خیانت، تنگ نظری و خود خواهی، انتقام، بددلی و بد گمانی ، خود محوری و سوء نیت نمی ماند. [۳۴۸]
در حیات مهدوی جایی برای کینه و دشمنی در قلوب مردم وجود ندارد و وقتی کینه از دل ها رفت، بهانه ای برای خیانت، خودخواهی، انتقام، بدگمانی و… نخواهد بود.
امام علی می فرماید: «وَ لَوْ قَدْ قَامَ قَائِمُنَا… لَذَهَبَتِ الشَّحْنَاءُ مِنْ قُلُوبِ الْعِبَاد؛ چون قائم قیام کند کینه از دل بیرون رود.»[۳۴۹]
نتیجه گیری: به نظر می رسد مردم دوران ظهور به واسطه اجرای همه جانبه عدالت دارای تعادل روحی هستند لذا رفتار افراطی و تفریطی از آنها سر نمی زند آنها اهل دروغ، کینه و بخل نیستند و از حمایت های عقل و جنودش بهره مندند.

 

 

۴-۲- شاخص های عدالت اجتماعی مهدوی

 

 

مقدمه
همانطور که گذشت عدالت مهدوی در یک تقسیم بندی ابتدایی به عدالت فردی و اجتماعی تقسیم می گردد که در فصل قبل به گستره عدالت اجتماعی مهدوی و تبیین آن از دیدگاه روایات پرداختیم در این قسمت برآنیم که شاخص های آن را مورد بررسی قرار دهیم.

 

 

۴-۲-۱- رفع امتیازات و تبعیضات نژادی و طبقه ای

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Copyright © All rights reserved. | Newsphere by AF themes.