ژانویه 25, 2021

مشارکت سیاسی زنان در ایران پس از انقلاب چالش‌ها و راه کارها۹۲- قسمت …

1 min read

به قول‌هانتینگتون[۲۴]، مشارکت باید مستقلانه باشد که مردم عملاً در فرآیند نوسازی سیاسی و بر اساس اعتماد متقابل که میان مردم و نخبگان وجود دارد، صاحب نقش شوند. در خصوص مشارکت سیاسی و ارتباط آن با فرهنگ سیاسی آلموند و وربا، نظریه “افسانه مشارکت” را پی ریزی کردند. به گفته این دو محقق، آنچه سبب نفوذ و فعالیت بالقوه شهروندان می‌گردد این است که فکر می‌کنند نفوذی دارند و می‌توانند در سیاست نقش فعالی داشته باشند.
آلموند معتقد است که شهروندان از دو راه در فرآیند سیاسی مشارکت می جویند:
۱- اولین راه، فعالیت‌های مشارکت جویانه است که شهروندان می‌کوشند از راه آنها بر روند سیاست گذاری اعمال نفوذ کنند.۲ – دیگری، فعالیت برای تصریح منافع و تألیف منافع به عنوان دو فعالیت مهم است که شهروندان را در مقام مشارکت جو قرار می‌دهد. همچنین لازم به ذکر است که در جریان تصریح منافع، شهروندان درخواست‌ها، تقاضاها و پیشنهادهایی به نفع برخی سیاست‌ها مطرح می‌کنند. در جریان تألیف منافع، شهروندان از یک رهبر یا دارو دسته سیاسی فعالانه حمایت می‌کنند. رأی دادن و فعالیت‌های مبارزاتی در انتخابات رقابتی، دو شکل اصلی فعالیت برای تألیف منافع هستند .
نوع دیگر فعالیت سیاسی شهروندان، مشارکت نمادین است. آن دسته از نظام‌هایی که دارای مشارکت نمادین هستند از طریق شکل دادن به ایستارهای شهروندان از طریق ایفای نقش نمادین، نوعاً تمامی‌شهروندان را بسیج می‌کنند تا در روز انتخابات رأی خود را به نفع کاندیدای از پیش تعیین شده بریزند.(آلموند،۶۱:۱۹۷۶).
همان طور که بیان گردید از آن جایی که فرهنگ سیاسی زادگاه مشارکت سیاسی است و در هر جامعه‌ای اصلاح امور سیاسی از فرهنگ آغاز می‌گردد ما نیز در این پژوهش در کنار توضیحات داده شده راجع به مشارکت و مشارکت سیاسی، بحث فرهنگ سیاسی را مطرح خواهیم نمود و سپس به توضیح دیدگاه گابریل آلموند و سیدنی وربا خواهیم پرداخت.

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.

۲-۴ فرهنگ[۲۵]:

واژه فرهنگ، در زبان فارسی از واژه‌های بسیار کهن است که نه تنها در نخستین متن‌های نثر فارسی دری بلکه در نوشته‌های بازمانده از زبان پهلوی نیز وجود داشته است. به تدریج و با پیشرفت علوم اجتماعی، تلقی از فرهنگ تغییر یافت و فرهنگ در روابط اجتماعی مورد باز تعریف واقع شد. با تعیین جایگاه نوین فرهنگ و میزان ارزش والای آن به عنوان زمینه فعالیت انسان در محیط زیست خود، بررسی پیرامون توصیف و تشریح عوامل و عناصر سازنده آن آغاز گردید(آشوری،۱۵:۱۳۷۵).
واژه فرهنگ در زبان فارسی میانه از دو جز “فر” و “هنگ” تشکیل شده است. فر یا فره، نمود بارقه الهی است که بر دل انسان تجلی می‌کند و مایه کمال و تعالی نفس می‌گردد. هنگ یا هنج از مصدر هیختن و هنجیدن به معنی برآوردن و جلوه گر ساختن است. با این توضیح، فرهنگ تجلی کمال و تعالی در انسان و جامعه می‌باشد. در زبان اروپایی culture”” به معنی پرورش و تعلیم است. فرهنگ، نمایشگر رفتارها و باورهای والا و جا افتاده است و شامل آدابی است که الگو و اسوه اعمال افراد در جمع است و روح هر جامعه‌ای را باز می نماید(کاظمی،۳۵:۱۳۷۶). در مورد فرهنگ تعریف‌های متعدد و گوناگونی ارائه شده که در آنها اختلاف نظر فراوانی به دلیل متفاوت بودن جهت و اهداف هر یک با دیگری به چشم می‌خورد که در این جا به برخی از این تعاریف اشاره می نماییم.
بال[۲۶]،” فرهنگ را ترکیب ایستارها، اعتقادات، شور و احساس و ارزشهای جامعه مرتبط با نظام سیاسی و مسایل سیاسی می‌داند”(ball, 1951:20). تیلور[۲۷]، از جمله اشخاصی است که فرهنگ را وارد رشته انسان شناسی کرد و چنین تعریفی از آن ارائه نمود : “فرهنگ همان کل پیچیده‌ای است که شامل معلومات، باورها، هنر، اخلاقیات، قانون، عرف و تمامی‌دیگر قابلیت‌ها و عاداتی است که انسان به عنوان عضو جامعه کسب می‌کند. وربا،[۲۸] فرهنگ را این گونه تعریف می‌کند:” فرهنگ، نظامی از باورهای تجربی، نمادهای عاطفی و ارزش‌هایی است که موقعیت و کنش سیاسی را تعیین و تعریف می‌کند”(verba, 1965:513). خواجه نصیر الدین طوسی، ضمن تشریح لایه‌ها و ویژگی‌های مختلف فرهنگی، جوامع سیاسی متفاوت را مبتنی بر روحیات، باورها و الگوهای رفتاری متفاوت قلمداد می‌کند(آل غفور، ۱۱۴:۱۳۷۵-۱۱۲). مالینوسکی[۲۹]، نیز فرهنگ را یک کل یک پارچه می‌داند که در داخل آن، مطالعه کارکردی اجزا مختلف نهاد‌ها امکان پذیرمی‌باشد(باتامور، ۱۳۶:۱۳۷۰-۱۳۵).
در تعریفی دیگر، فرهنگ عبارت است از: ارزش‌ها، هنجارها و نظام اعتقادات یک جامعه مشتمل بر سنت‌ها، آداب و رسوم و مذاهب، ایدئولوژی و تشریفات مذهبی، میراث، زبان و کلیه عادت‌ها و دیدگاه‌های مشترک دیگر که ممکن است از این نوع مفاهیم مستثنی شده باشد(پالمر و دیگران، ۹۹:۱۳۷۲).
برخی معتقدند که فرهنگ‌ها، طرح یا نقشه‌هایی برای زندگی هستند. آنها برساخته‌های تاریخی طراحی شده برای زندگی هستند که می‌توانند صریح، مبهم، واقعی، غیر واقعی و یا ضد واقعی باشند. در ضمن فرهنگ‌ها می‌توانند راهنمای بالقوه‌ای برای رفتار انسان‌ها باشند(black thorn& Kelly,1945:97).
کروبر[۳۰]، فرهنگ را شامل الگوهای آشکار پنهان رفتاری می‌داند که به وسیله نمادها، اعمال و توفیقات نهادینه شده گروههای مختلف انسانی و آنچه شامل دست ساخته‌های انسان می‌شود، به دست آمده و انتقال می یابد. از دید او جوهره اصلی فرهنگ شامل سنت‌ها، ایده‌ها و به خصوص ارزش‌ها است. بر اساس نگرش وی، نظام فرهنگی ممکن است از یک سو به عنوان تولید کننده و اعمال کننده مطرح شود و از سوی دیگر به عنوان عوامل زمینه ساز یک سری اعمال جدید محسوب گردد. زیگلر[۳۱] نیز، معتقد است: ” فرهنگ به صورت ساده عبارت است از: مجموعه‌ای از رسوم، عادات، ایده‌ها، ارزش‌ها و سنت‌های یک گروه از مردم که برآمدی از پنج فاکتور نهادهای اجتماعی، مسایل اقتصادی، تکنولوژی و امور مذهبی و نهاد‌ها است(zeigler,1999:43-44).
علی رغم تعاریف‌های صورت گرفته، در معنای جامعه شناسی، واژه فرهنگ به شیوه‌های زندگی که اعضای یک جامعه می آموزند و در آن مشارکت دارند و از نسلی به نسل دیگر انتقال می یابد اطلاق می‌شود(کوئن، ۸۰:۱۳۸۰-۷۲).

۲-۵ فرهنگ سیاسی[۳۲]:

فرهنگ سیاسی از مباحثی است که در چند دهه اخیر در حوزه علوم اجتماعی مطرح شده است. این واژه که در اواخر دهه ۵۰ و اوایل دهه ۶۰ به قاموس علوم سیاسی وارد شده، جنبه‌های خاصی از فرهنگ عمومی را که به موضوعات سیاسی توجه دارد را بیان می‌کند(hawkeswortheswort and hamd kegan 1992: 507 ).
بنابراین، فرهنگ سیاسی را می‌توان یک اصطلاح تازه دانست که به دنبال روشن کردن و نظام یافته تر کردن بخش زیادی از دانسته‌ها در باب مفاهیمی چون ایدئولوژی سیاسی، روان شناسی سیاسی ملت‌ها و ارزش‌های بنیادین است(پای،۴۰:۱۳۷۰).
از اصطلاح فرهنگ سیاسی برای تفکیک نگرش‌های سیاسی از نگرش‌های غیر سیاسی نیز استفاده می‌شود. در واقع فرهنگ سیاسی، به منظور تبیین جهت گیری‌های سیاسی به کار برده می‌شود. بدون تردید در متون معاصر علم سیاست، کار تحقیق و مشترک گابریل آلموند و سیدنی وربا تحت عنوان” فرهنگ مدنی” که در سال ۱۹۶۳ به چاپ رسید، بهترین اثر کلاسیک در فرهنگ سیاسی محسوب می‌شود که مبنای چارچوب نظری پژوهش حاضر می‌باشد. آلموند و وربا در این اثر، فرهنگ سیاسی را این گونه تعریف می‌کنند: ” فرهنگ سیاسی، مجموعه‌ای از تمایلات شناختی، تحلیلی و احساسی است که نسبت به پدیده‌های سیاسی ابراز می‌شود” (سریع القلم،۲۱:۱۳۸۶).
این کتاب یکی از اولین تحقیقات میدانی مبتنی بر مقایسه داده‌های عینی پنج کشور است که به فهم چرایی ثبات دموکراتیک پرداخته و در عین حال این کتاب رابطه میان فرهنگ سیاسی و نظام سیاسی را مورد بررسی قرار داده است. هر دو محقق، در نهایت در این اثر به این نتیجه رسیده‌اند که بسیاری از باورهای سیاسی در دوران کودکی و نوجوانی به واسطه فضاهای تربیتی در خانواده، مدرسه و جامعه به فرد منتقل می‌شود و ثبات این باورها و واقعی بودن نماد آنها در جامعه، باعث تکامل جامعه می‌شود(سریع القلم،۲۲:۱۳۸۶).
با توجه به مطالب ذکر شده، در خصوص بحث مشارکت سیاسی تمامی‌شهروندان به طور عام و مشارکت سیاسی زنان به طور خاص باید گفته شود که کم وکیف مشارکت سیاسی، شیوه رأی دان، پشتیبانی یا بی اعتنایی به نظام به میزان قابل توجهی به اعتقادات و باورهای نهادینه شده مردم بستگی دارد.
در زمینه طرح و بررسی فرهنگ سیاسی، گابریل آلموند، سیدنی وربا، لوسین پای[۳۳] و پاول[۳۴] از پیشگامان محسوب می‌شوند. آلموند، در سال ۱۹۵۶ فرهنگ سیاسی را این گونه تعریف نمود:” هر نظام سیاسی در درون الگوهای خاصی از سمت گیری برای کنش سیاسی فعالیت داردکه خوب است آن را فرهنگ سیاسی بنامیم” (چیلکوت،۳۴۵:۱۳۷۸). آلموند همواره معتقد بود، بیشتر مطالعات فرهنگ سیاسی تا زمان او غیر ضروری و نوعی اتلاف منابع بوده است زیرا محقق می‌توانسته به سادگی از واقعیت گرایی کم عمق، خود شیفته و پر مدعای خویش به‌اندازه کافی قدرت توجیه گری به دست آورد. همه این‌ها به این خاطر بوده است که فرهنگ سیاسی نه مسئله محور بلکه امری معلوم و مسلم به شمار می آمده است(dimond,1994:4). بنابراین آلموند و وربا در پی تعریف سیاسی برآمدند. از دیدگاه این دو نفر، فرهنگ سیاسی برآیندی است از نگرش‌ها و جهت گیری‌های همه اعضای جامعه.
پای، در تعریف فرهنگ سیاسی می‌گوید: “فرهنگ سیاسی بر این فرض استوار است که نگرش‌ها، احساسات و ادراکات حاکم بر رفتار سیاسی در هر جامعه انبوهی از امور صرفاً تصادفی نیست بلکه نماینگر الگوهای سازگاری هستند که با هم تناسب داشته و متقابلا یکدیگر را تقویت می‌کنند”(پای،۳۹:۱۳۷۰).
علاوه بر تعاریف فوق، تعاریف متعددی از فرهنگ سیاسی صورت گرفته که تقریباً همگی آنها به جهت گیری نسبت به نظام و ساختار سیاسی اشاره کرده‌اند. مثلاً :
بیرو[۳۵] و اولام[۳۶]، عقیده دارند که فرهنگ سیاسی با جنبه‌های خاصی از فرهنگ عمومی جامعه به طور ویژه با چگونگی برخورد با حکومت و این که باید چه وظایفی را انجام دهد ارتباط دارد. به عقیده‌ی اریک روو[۳۷]، فرهنگ سیاسی الگویی از ارزش‌ها، اعتقادات و امتیازات احساسی فرد است. رای مکردیس [۳۸]، نیز فرهنگ سیاسی را اهداف مشترک و قواعد پذیرفته شده‌ عمومی‌تلقی می‌کند. تالکوت پارسونز[۳۹]، همچنین معتقد است: “فرهنگ سیاسی یک کشور از ایستارهای مشخصه جمعیت آن نسبت به ویژگی‌های عمده نظام‌های سیاسی- اجتماعی که در درون مرزهای آن وجود دارد، سرشت نظام، تعریف شاید‌ها و نشاید‌های حکومت و نقش مشارکت‌های فردی و اتباع حکومت تشکیل می یابد”(عالم، ۱۱۳:۱۳۸۳).
بنابراین تعاریف، فرهنگ سیاسی بر این فرض مبتنی است که نگرش‌ها، احساست، ادراکات حاکم بر رفتار سیاسی در هر جامعه صرفاً اموری تصادفی نیستند زیرا اگرچه فرهنگ ثبات بسیار زیادی دارد اما نباید نقش نهادهای فرهنگ ساز و سیستم‌های مربوط به آن را از یاد برد(hofstead,2002:34).
تحلیل تعریف‌های گفته شده از فرهنگ سیاسی، این نتیجه را به بار می آورد که فرهنگ سیاسی یک کشور را می‌توان مجموعه‌ای از نگرش‌های مشخص افراد یک جامعه نسبت به نظام سیاسی- اجتماعی که در درون آن زندگی می‌کنند تلقی نمود. نکته مهم در رابطه با فرهنگ سیاسی این است که فرهنگ سیاسی پدیده‌ای ایستا نیست بلکه می‌توان به واسطه تأثیر ساخت حکومت و جامعه پذیری و تغییر نسل‌ها دچار دگرگونی شد.
همچنین لازم به ذکر است که مطالعه تأثیر فرهنگ و ارزش‌ها بر رفتار انسان ریشه در بررسی‌های جامعه شناسان و به ویژه مردم شناسانی چون ماکس وبر دارد و به دنبال این دسته از مطالعات، تأثیر فرهنگ بر رفتار سیاسی انسان مور
د توجه دانشمندان علم سیاست قرار می‌گیرد. تا جایی که فرهنگ به عنوان یک ملاک مهم جایگاه خاصی در مطالعات مقایسه‌ای و نوسازی یافته است. به طور کل، ارزش‌ها بر زندگی فردی و جمعی افراد تأثیر تعیین کننده‌ای دارند و دانشمندان معتقدند که هر فرهنگ سیاسی با رفتار سیاسی خاص سنخیت دارد زیرا فرهنگ سیاسی تلقی مردم نسبت به حکومت و شکل دهنده رفتار مردم بر ای حکومت می‌باشد. به عبارت دیگر، فرهنگ سیاسی یک علل درونی است که ماهیت سیاسی ـ اجتماعی انسان‌ها و نگرش آنها را در رابطه با قدرت تبیین می‌کند و نوع آن حاصل فرهنگ عمومی، ایدئولوژی طبقات حاکم و ساختار قدرت سیاسی است(مهاجر،۴۸:۱۳۸۰).
از آن جایی که چارچوب نظری این رساله بر اساس نظریه فرهنگ سیاسی آلموند و وربا قابل بررسی می‌باشد در اینجا لازم است به دیدگاه این دو پژوهش گر بپردازیم.
۲-۶ فرهنگ سیاسی از دید آلموند و وربا:
آلموند و وربا از سه نوع فرهنگ سیاسی(محدود، تبعی و مشارکتی) بر اساس چهار سطح تحلیل و سه نوع جهت گیری نام می‌برند که لازم است به تفضیل به توضیح آنها بپردازیم.

۲-۶-۱ سطوح تحلیل فرهنگ سیاسی از دید آلموند و وربا:

نظام سیاسیpolitical system)): اولین موضوع جهت گیری سیاسی این است که نظام سیاسی به عنوان یک کل می‌باشد. در این سطح آن چه مطرح می‌شود این است که فرد چه دانش و معلوماتی در خصوص خود، نظام سیاسی خویش و قدرت و مشروعیت آن نظام دارد؟ احساسات وی در مورد این موضوعات چگونه است؟ نظر و قضاوت او در خصوص آنها چیست؟
فرآیند درون داد ((input: در این سطح، جهت گیری افراد نسبت به فرآیند تصمیم گیری و سیاست گذاری مطرح می‌شود. همچنین ساختارها، نقش‌ها و نخبگانی که در جریان تصمیم گیری نقش دارند، موضوع جهت گیر ی قرار می‌گیرند. آنچه که مهم است، این است که افراد چه شناختی از این ساختار، طرح‌ها و نخبگان دارند؟ احساسات و نظر آنها در مورد این موضوعات چگونه است؟
فرآیند برون داد(out put): از دیگر سطوح مطالعه فرهنگ سیاسی، جهت گیری نسبت به فرآیند اجرای سیاست است که ساختارها، اشخاص و تصمیمات موجود در این فرآیند موضوع شناخت، احساس و قضاوت افراد قرار می‌گیرند.
سطح فردی(person): در این سطح، فرد به عنوان یک فعال سیاسی ارزیابی می‌شود. در این سطح مطرح می‌شود که آیا فرد خود را به عنوان عضویی از نظام سیاسی درک می‌کند؟ افراد چه اطلاعاتی در خصوص تعهدات و استراتژی‌هایی که به تأثیرگذاری منجر می‌شود دارند؟ قضاوت و عقیده‌ی افراد در مورد هنجارهای مشارکت سیاسی چگونه است؟(almond and verba, 1963: 17).

۲-۶-۲ جهت گیر ی‌های فرهنگ سیاسی از دید آلموند و وربا:

– جهت گیری شناختی[۴۰]: که عبارت است از شناخت و آگاهی از موضوعات سیاسی.
 جهت گیری عاطفی[۴۱]: که در برگیرنده احساس فرد در مورد موضوعات سیاسی است.
– جهت گیر ی مبتنی بر ارزشیابی[۴۲]: به معنای قضاوت و عقیده داشتن در خصوص موضوعات سیاسی که بر اساس معیار‌های ارزشی صورت می‌گیرد می‌باشد.

۲-۶-۳ انواع فرهنگ سیاسی از دید آلموند و وربا:

Copyright © All rights reserved. | Newsphere by AF themes.